Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Πέμπτη, 7 Απριλίου 2011

Η κοινότητα Niederkaufungen

Ακριβώς στο κέντρο και όμως εντελώς διαφορετικά

Ένα κοινό ταμείο και όχι αφεντικά: αυτοκαθοριζόμενη διαβίωση και εργασία στην κοινότητα Niederkaufungen
Συλλογικές μορφές διαβίωσης και συνεργατικότητας δίνουν τη δυνατότητα σε ανθρώπους να εργάζονται ανάλογα με τις δεξιότητές τους και να καταναλώνουν σύμφωνα με τις ανάγκες τους. Σύμφωνα με αυτό το αξίωμα ζουν και δουλεύουν- εδώ και 24 χρόνια- μέχρι 80 πρόσωπα, σε μια από τις μεγαλύτερες εναλλακτικές κοινότητες της Γερμανίας, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά από την πόλη Kassel.
Το χωριό Niederkaufungen υπάρχει εδώ και 1000 χρόνια και έχει διατηρήσει μέχρι τώρα την εικόνα του παραδοσιακού αγροτικού οικισμού μικροαγροτών της Β. Έσσης, οι τωρινοί όμως κάτοικοί του- στην πλειοψηφία τους- δεν ζουν από την αγροτική δραστηριότητα, αλλά βγάζουν το ψωμί τους δουλεύοντας στην πόλη του Κάσσελ.



Στους εναλλακτικούς όμως κύκλους της Γερμανίας το Niederkaufungen είναι ένα σημείο αναφοράς. Εδώ και 24 χρόνια ζουν και εργάζονται 60 ενήλικες και 20 νέοι και υλοποιούν νέες μορφές κοινωνικής ζωής χωρίς ατομική ιδιοκτησία μέσων παραγωγής, χωρίς ατομική περιουσία και με ένα κοινό ταμείο.Μια πολύ σταθερή προσέγγιση, που τους έκανε να εγκαταλείψουν πίσω τις προηγούμενες αποξενωμένες εργασίες, τις ιεραρχίες, τον ανταγωνιστικό τρόπο σκέψης, τον καταναλωτικό εξαναγκασμό και τη στενότητα- απομόνωση των νοικοκυριών- μικρών οικογενειών.




«Καθώς εγκατασταθήκαμε στο παλιό αγροτικό συγκρότημα(Bauernhof) το 1986, είμαστε ένα ξένο σώμα για το χωριό». Θυμάται ο Uli Barth, που είχε σπουδάσει μηχανικός και είναι από τα ιδρυτικά μέλη της κοινότητας. Στην αρχή-δεκαετία του `80- ήθελε να γίνει εθελοντής για την βοήθεια ανάπτυξης στην Αφρική. Αμφισβήτησε όμως το σκοπό της –που ήταν να δέσει την περιοχή στο άρμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης και μαθαίνοντας για το εγχείρημα της κοινότητας από την εναλλακτική τότε εφημερίδα »taz«, άλλαξε κυριολεκτικά τη ζωή του. Οι ιδρυτές είχαν δει πάνω από 300 περιπτώσεις χώρων εγκατάστασης στη περιοχή του Αμβούργου και τελικά αποφάσισαν για το αγροτικό συγκρότημα στο Niederkaufungen, που τη δεκαετία του `60 είχε χρησιμοποιηθεί σαν εστία ξένων εργατών. Σε αυτό προστέθηκαν και οι διπλανές εγκαταστάσεις μιας παλιάς εταιρείας μεταφορών.
Απελευθερωμένοι από καταναγκασμούς, βιώνουν τις ουτοπίες τους.
Μερικοί από τους αρχικά σκεπτικιστές κατοίκους του χωριού, ήταν τώρα χαρούμενοι που δεν τους ενοχλούσαν πια τα μεγάλα φορτηγά της μεταφορικής εταιρείας που έκαναν μεγάλο θόρυβο στους στενούς δρόμους του χωριού. Με συνεισφορά εργασίας κυρίως των μελών της κοινότητας, επιδιορθώθηκαν τα κτίρια και η αυλή, ρίχνοντας το βάρος στη θερμομόνωση και την εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς και στην οικοδόμηση καλών σχέσεων με τους γείτονες.
Η προκατάληψη ότι δάσκαλοι ή αμφισβητίες «δεν μπορούν ούτε ένα καρφί να καρφώσουν στον τοίχο» ξεπεράσθηκε γρήγορα. Πολλοί κοινοτιστές είχαν εκπαίδευση σε διάφορα επαγγέλματα, αλλά και πανεπιστημιακές σπουδές πίσω τους και επεδίωκαν το ξεπέρασμα του διαχωρισμού χειρονακτικής και πνευματικής εργασίας. Δεν αντιλαμβάνονταν τον εαυτό τους σαν ελίτ ή πρωτοπορία, αλλά λειτούργησαν από την αρχή με βάση την ανταλλαγή απόψεων και γνώσεων στο νέο περιβάλλον τους. Μέλη της κομμούνας ενσωματώθηκαν στη ζωή του χωριού και δραστηριοποιήθηκαν στη τοπική κοινωνία, είτε π.χ. στον αθλητικό σύλλογο, είτε στη χορωδία κ.λπ. Ακόμα και με τη διπλανή εκκλησία, της οποίας τις καμπάνες δεν μπορούν να αγνοήσουν, έχουν καλές σχέσεις, παρόλο που δεν πηγαίνουν στις λειτουργίες.
Επειδή ο καπιταλισμός δεν προσφέρει λύσεις και επειδή δεν μπορούσαν να περιμένουν πότε θα επαναστατήσει ο κόσμος γύρω τους, οι ιδρυτές της κοινότητας έθεσαν τον εαυτό τους σε ένα προσωπικό πείραμα, προσπαθώντας να πραγματώσουν τις συγκεκριμένες αντιλήψεις τους. Άλλαξαν ριζικά τις βάσεις της ζωής τους, χωρίς να μπορούν να προτείνουν άμεσα ολοκληρωμένη λύση για όλη την κοινωνία.
« Είμαστε ένα μικρό κομμάτι στη διαδικασία ανάπτυξης της εναλλακτικής διεξόδου από το κυρίαρχο μοντέλο του καπιταλισμού», ισχυρίζονται. Όποιος συνδεθεί μαζί τους και μετά από μια δοκιμαστική περίοδο γίνεται αποδεκτός στην κοινότητα, φέρνει μαζί του και τη συνολική προσωπική του περιουσία και την καταθέτει στο κοινό ταμείο. Και οι αμοιβές όσων εργάζονται έξω από την κοινότητα πηγαίνουν στο κοινό ταμείο. Στη πάροδο των χρόνων δημιουργήθηκαν στα πλαίσια της κομμούνας κολεκτίβες, όπως το ξυλουργείο, το εργαστήριο μετάλλων, το νηπιαγωγείο(στο οποίο έρχονται και παιδιά από το χωριό), ημερήσιας φροντίδας ηλικιωμένων(από την περιοχή) κ.λπ., οι οποίες κολεκτίβες ήταν και είναι πηγές εισοδήματος για τη κοινότητα. Υπάρχει επίσης και το συνεδριακό κέντρο, όπου μπορούν να συνεδριάζουν και να φιλοξενούνται διάφορες ομάδες και συλλογικότητες. Η συλλογική τους κουζίνα επίσης αναλαμβάνει και οργανώνει υπηρεσίες Catering.
Στο αγρόκτημα της κομμούνας (δύο εκτάρια=20 στρέμματα) εργάζεται-από το 1988- η κολεκτίβα «κόκκινο παντζάρι» και δύο μέρες τη βδομάδα μπορούν να ψωνίσουν και τα εκτός κομμούνας νοικοκυριά, απευθείας φρέσκα οικολογικά λαχανικά, μεταποιημένα είδη διατροφής, λουκάνικα και άλλα είδη και από άλλους τοπικούς παραγωγούς. Στο «μαγαζάκι» της υπάρχει και έντυπο πληροφοριακό υλικό από διάφορες εκδηλώσεις και τοπικές κινητοποιήσεις είτε ενάντια στα πυρηνικά, είτε ενάντια σε αμφισβητούμενες δραστηριότητες εταιρειών στην περιοχή. Γιατί οι κοινοτιστές συμμετέχουν ενεργά στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα της περιοχής. Ακόμα και στις τοπικές εκλογές. Η κοινότητα έχει εξελιχθεί σε σταθερό «παράγοντα» στις διαδικασίες της καθημερινής ζωής και της οικονομίας στη περιοχή.


Εσωτερικά η κοινότητα λειτουργεί σαν μια μεγάλη διευρυμένη οικογένεια με όλες τις γενιές μαζί στον κοινό «Οίκο». Οι σχέσεις τους δεν καθορίζονται από ιδιοκτησία, κατοχή ή εξουσία, αλλά από την ποιότητα και τη θετική στάση. Υπερβαίνουν τα στενά όρια της πυρηνικής οικογένειας και οι γονείς δεν αφήνονται μόνοι τους με την ανατροφή των παιδιών τους. Τα παιδιά μπορούν να επιλέξουν και άλλα πρόσωπα για να τους φροντίζουν, εκτός από τους φυσικούς γονείς. Παρόλο που κάθε μέλος μπορεί να αποσύρεται -όταν το επιθυμεί- στο δωμάτιό του, παίζουν μεγάλο ρόλο στη καθημερινή ρουτίνα ο μεγάλος κοινός χώρος. Λειτουργεί σαν τραπεζαρία, καθιστικό και αναγνωστήριο με περιοδικά και βιβλία, σαν αίθουσα συνεδριάσεων και ενημέρωσης. Μια φορά τη βδομάδα γίνεται και η συνέλευση της κοινότητας


Χρόνος για δημιουργικότητα και δέσμευση για πολιτική δραστηριότητα
Στη μεγάλη κουζίνα εργάζονται συνήθως «εξειδικευμένα» μέλη. Διαφορετικά από ότι συμβαίνει στις μικρές οικογένειες ή νοικοκυριά, δεν χρειάζεται τα μέλη να σπάζουν το κεφάλι τους για τα ψώνια ή την καθημερινή ετοιμασία του φαγητού. Αυτή η απελευθέρωση από την καθημερινή δουλειά στην κουζίνα και τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, απελευθερώνει τη δημιουργικότητα. Όταν τα μέλη –κατά κανόνα- έχουν υπηρεσία στη κουζίνα ή στην καθαριότητα κάθε όγδοο Σαββατοκύριακο, για κάποιους είναι αυτό μία ευπρόσδεκτη εναλλαγή.
Η οικολογία, που για τους περισσότερους πολιτικούς είναι κενή λέξη, εδώ είναι καθημερινή ρουτίνα. Μάρτυρες για αυτό δεν είναι μόνο η φωτοβολταϊκή εγκατάσταση και η εγκατάσταση για συλλογή νερού της βροχής για χρήση στις τουαλέτες. Οι κοινοτιστές μοιράζονται μεταξύ τους επτά αμάξια και δέκα μηνιαίες κάρτες για την κοντινή κυκλοφορία τους με τα μαζικά μέσα μεταφοράς. Στην κοινότητα λειτουργεί από τον Thomas ένας στόλος ηλεκτρικών οχημάτων- σαν πείραμα σε συνεργασία με δύο πανεπιστήμια- για την έρευνα γύρω από την κινητικότητα χωρίς υγρά καύσιμα. Το ξύλο για το ξυλουργείο δεν έρχεται από τα τροπικά, αλλά από τα τοπικά δάση. Τα υπολείμματα από την επεξεργασία του ξύλου χρησιμοποιούνται το χειμώνα στον καυστήρα συμπαραγωγής θέρμανσης και ηλεκτρισμού της κοινότητας. Είδη διατροφής που δεν πουλήθηκαν από το μαγαζάκι, καταναλώνονται στη συλλογική κουζίνα. Σχεδόν τίποτα δεν καταλήγει στα σκουπίδια.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου