Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

Η σχέση του Βασικού Εισοδήματος και της Αποανάπτυξης


Και στα δύο Κινήματα υπάρχουν συνγκλίνουσες και παρόμοιες προσεγγίσεις, οι οποίες μπορούν να γίνουν καρποφόρες για μια κοινή πολιτική δέσμευση και πρακτική. Αυτή η σύγκλιση υπάρχει ειδικά στους ακόλουθους τέσσερις τομείς.

1.       Κοινωνική ασφάλεια, κοινωνική δικαιοσύνη και αναδιανομή
Το Κίνημα για το Βασικό Εισόδημα υποστηρίζει ότι αυτό πρέπει να αποτελεί μέρος μιας αξιόπιστης, προληπτικής και πάνω απ 'όλα κοινωνικής ασφάλισης που να συμβαδίζει με τα ανθρώπινα δικαιώματα για όλους τους ανθρώπους. Αυτό προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη, καθολική ανακατανομή του κοινωνικού πλούτου. Μεταξύ άλλων, συζητεί ένα οικολογικό βασικό εισόδημα ή ένα οικολογικό επίδομα, δηλαδή μια αντισταθμιστική, κοινωνική συνιστώσα της ανακατανομής, η οποία χρηματοδοτείται από οικολογικά προσανατολισμένους φόρους.
Το κίνημα της αποανάπτυξης  πιστεύει ότι χωρίς επαρκή και άνευ όρων κοινωνική ασφάλεια για όλα τα μέλη της κοινωνίας, δεν είναι δυνατή μια καλή ζωή για όλους. Οι υπαρκτοί φόβοι, η επισφάλεια και οι κοινωνικές διαιρέσεις εμποδίζουν τις απαραίτητες διαδικασίες μετασχηματισμού. Αναφέρεται επίσης στη σχέση μεταξύ των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της φτώχειας στον παγκόσμιο Νότο.
Μέρος του Κινήματος Βασικού Εισοδήματος, καθώς και τμήματα του κινήματος της αποανάπτυξης, βλέπουν τη σχέση μεταξύ «ευημερίας» του παγκόσμιου Βορρά και «φτώχειας» του παγκόσμιου Νότου ως συνέπεια της οικονομικής παγκοσμιοποίησης και υποστηρίζουν μια εναλλακτική στη διεθνή οικονομία και τον διεθνή καταμερισμό της εργασίας, καθώς και την αναδιανομή υπέρ των φτωχών χωρών.
«Όποιος απαιτεί από τους ανθρώπους να σφίξουν την οικολογική τους ζώνη, πρέπει επίσης να εξασφαλίζει και την ίδια περιφέρεια στη μέση τους»
2.       Άμεση Δημοκρατία
Το Κίνημα του Βασικού Εισοδήματος υποθέτει ότι το Βασικό Εισόδημα προωθεί την πολιτική και δημοκρατική συμμετοχή όλων των ανθρώπων σε όλα τα θέματα δημόσιας πολιτικής-της οικονομίας συμπεριλαμβανομένης-  για τους εξής λόγους:
α) Επειδή, καταρχήν, αυτή η συμμετοχή επιτρέπει την ικανοποίηση των βασικών υλικών αναγκών σε όλους.
β) Επειδή με την αναγνώριση του βασικού εισοδήματος για όλους τους ανθρώπους μιας κοινότητας υπάρχει ταυτόχρονα μια θεμελιώδης ισότιμη αναγνώριση όλων των ανθρώπων ως μελών αυτής της κοινότητας.
γ) Επειδή το βασικό εισόδημα επιτρέπει την πολιτική και δημοκρατική συμμετοχή χωρίς να υπάρχει ο οικονομικός καταναγκασμός.
Αντίθετα, υποστηρίζεται ότι ένα βασικό εισόδημα πρέπει να εισαχθεί δημοκρατικά και ότι αυτή η εισαγωγή απαιτεί υψηλό βαθμό κοινωνικής συναίνεσης και αμεσοδημοκρατική συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων.
Το κίνημα της Αποανάπτυξης υποστηρίζει ότι ένας βιώσιμος μετασχηματισμός προς μια κοινωνία που παράγει και καταναλώνει με πολύ λιγότερη χρήση φυσικών πόρων και καταστροφή του περιβάλλοντος, είναι δυνατός, μόνο με δημοκρατικά μέσα και ότι η αποαναπτυξιακή παραγωγή και κατανάλωση απαιτεί μια αμεσοδημοκρατική οργάνωση της ίδιας της κοινωνίας.
«Η δραστική μείωση του αποκαλούμενου Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) απόμια κοινωνία, είναι νοητή μόνο με συμφωνία για μια τέτοια πολιτική και μόνο εάν υλοποιήσει ταυτόχρονα την κοινωνική δικαιοσύνη σε άγνωστες μέχρι σήμερα διαστάσεις».
3.       Εναλλακτική και αλληλέγγυα οικονομία
Μέρος του κινήματος Βασικού Εισοδήματος συζητά- σε σχέση με το βασικό εισόδημα- έναν δημοκρατικό και αλληλέγγυο σχεδιασμό παραγωγής και διανομής, ο οποίος βασίζεται κυρίως στις αρχές του κοινού καλού, των αναγκών και της συνεργασίας και όχι στα αξιώματα του κέρδους ή του ανταγωνισμού. Η αίσθηση της κοινωνικής ασφάλειας και της ατομικής ελευθερίας που εξασφαλίζεται μέσω του βασικού εισοδήματος προωθεί τη συμμετοχική και δημοκρατική συμμετοχή και τηναλληλέγγυα ουσιαστική στάση του καθένα-καθεμιάς  και στην οικονομία. Παρέχει επίσης υλική ασφάλεια και ελεύθερο χρόνο για τη δημιουργία δομών και ανάληψη δραστηριοτήτων στον τομέα της εναλλακτικής και αλληλέγγυας οικονομίας.
Ορισμένα τμήματα του κινήματος της Αποανάπτυξης υποστηρίζουν ότι - σε αντίθεση με την οικονομία που έχει γνώμονα τα κέρδη και τον ανταγωνισμό - είναι δυνατόν να σταματήσει η κατανάλωση πόρων και η καταστροφή του περιβάλλοντος με μια δημοκρατική και αλληλέγγυα οργάνωση παραγωγής και κατανάλωσης, δηλαδή στο πλαίσιο της αλληλέγγυας οικονομίας με το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα. Επιπλέον, συζητούν συγκεκριμένες δυνατότητες και την ανάγκη για ελεύθερο χρόνο στις διάφορες μορφές συνεταιριστικής αυτοαπασχόλησης και στον ανεπίσημο, μη αμειβόμενο τομέα, καθώς και δοκιμάζουν στην πράξη τέτοιες  προσεγγίσεις.
 «Σε κοινωνίες με περισσότερη υλική ισότητα, η κοινωνική συνοχή και η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων είναι ισχυρότερες. Και οι δύο-συνοχή, εμπιστοσύνη-  προάγουν την αίσθηση της Κοινότητας. Περισσότερη ισότητα μπορεί να μας βοηθήσει να αναπτύξουμε μια συλλογική ηθική που βασίζεται στην αμοιβαία δέσμευση και συνεργασία»
4.       Ατομική και συλλογική κυριαρχία του χρόνου
Το κίνημα του Βασικού Εισοδήματος  προϋποθέτει ότι το βασικό εισόδημα καθιστά δυνατό τον κυριαρχικό χειρισμό του χρόνου της ατομικής και συλλογικής εργασίας καθώς και του χρόνου ζωής, επειδή παρέχει τη βασική προστασία της ύπαρξης και της κοινωνικής συμμετοχής. Προϋποθέτει επίσης ότι η χρονική κυριαρχία εξετάζεται τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά. Ως ποσοτικό νοείται το χρονικό διάστημα, για παράδειγμα το διάστημα της αμειβόμενης εργασίας. Ως ποιοτικό νοείται η χρήση του χρόνου,π.χ. όσον αφορά τους στόχους της δραστηριότητας στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα. Η χρονολογική κυριαρχία συνδέεται στενά με τα προαναφερθέντα θέματα της κοινωνικής ασφάλειας, της δημοκρατίας και της αλληλεγγύης , καθώς επίσης με την εφαρμογή τους στις διαστάσεις των φύλων.
Το κίνημα της Αποανάπτυξης βλέπει μια μείωση των ωρών εργασίας και κατά συνέπεια περισσότερο χρόνο για άλλες δραστηριότητες, ως σημαντικό στοιχείο στη διαδικασία μετασχηματισμού προς μια κοινωνία Αποανάπτυξης. Πολλές φεμινιστικές προσεγγίσεις συνδέουν το θέμα του χρόνου με το οικολογικό ζήτημα και το ζήτημα της αναβάθμισης- αναδιανομής της εργασίας. Ενσωματωμένο σε αυτά είναι το βασικό εισόδημα. Οι στόχοι είναι ο προσεκτικός χειρισμός των φυσικών θεμελίων της ανθρώπινης ζωής και η υπέρβαση της σημερινής δομής διαχωρισμού της αμειβόμενης και μη αμειβόμενης εργασίας, καθώς και η ισόρροπη κατανομή μεταξύ των φύλων της αμειβόμενης απασχόλησης και της φροντίδας των ανθρώπων.
 «Μια ενσωματωμένη στη δημόσια συζήτηση –που θα λαμβάνει υπόψη και την ισότητα των φύλων στη διανομή και αξιολόγηση της εργασίας-διαχείριση του χρόνου πρέπει να γίνει με δημοκρατικούς όρους και να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για νέες κοινωνικές συμβάσεις. Μια προκαταρκτική προϋπόθεση είναι το βασικό εισόδημα»

Για να συνδυασθούν καλύτερα και τα δύο Κινήματα, έλαβε χώρα στις 19/20 Μαίου του 2016 στο Αμβούργο, το διεθνές συνέδριο «Χωρίς όρους Βασικό Εισόδημα και Αποανάπτυξη»[1]. Ο στόχος της συνδιάσκεψης ήταν να μάθει το ένα Κίνημα από το άλλο, να συζητήσει κοινές πολιτικές προσεγγίσεις, κοινές προκλήσεις και ευκαιρίες συνεργασίας.