Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Κυριακή, 17 Ιουνίου 2018

Η μαφία της άμμου


Η άμμος και το χαλίκι είναι τα πλέον εξαγόμενα υλικά στον κόσμο, υπερβαίνοντας τα ορυκτά καύσιμα και τη βιομάζα (μετρούμενα κατά βάρος).
Η αυξανόμενη έλλειψη άμμου σε μέρη του κόσμου είναι ένα σύγχρονo σοβαρό ζήτημα και συνδέεται με τα πάντα, από το οργανωμένο έγκλημα μέχρι τις φυσικές καταστροφές. Για τους περισσότερους η άμμος φαντάζει ως ένας απεριόριστος πόρος και είναι φυσικά δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς η άμμος μπορεί να μην φτάνει, όταν στις ερήμου του κόσμου υπάρχει προφανώς μια ατέρμονη προμήθεια.
Αλλά δεν είναι όλες οι άμμοι ίδιες. Υπάρχουν πολλά είδη άμμου και μόνο κάποια από αυτά χρησιμοποιούνται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Η λεπτή άμμος της Σαχάρας, για παράδειγμα, δεν παράγει κατάλληλο δομικό υλικό. Έτσι, η εξόρυξη πρέπει να γίνει στις όχθες των ποταμών και των ακτών. Η άμμος λοιπόν όχι μόνο δεν είναι απεριόριστη αλλά ταυτόχρονα η ανεξέλεγκτη χρήση της προκαλεί τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα.
https://tvxs.gr/news/kosmos/i-mafia-tis-ammoy

Καπιταλισμός και η ουδετερότητα της τεχνοεπιστήμης


Ι. Ν. Μαρκόπουλος *
Πόσο ουδέτερη ήταν, κοινωνικά και ηθικά, η χρήση χημικών όπλων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η χρήση πυρηνικών όπλων στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι; Πόσο ουδέτεροι ήταν οι θάλαμοι αερίων, πόσο ουδέτερα τα πειράματα ευγονικής του Μένγκελε; Πόσο ουδέτερη είναι η χρήση της γενετικής μηχανικής ή η παραγωγή και χρήση μεταλλαγμένων τροφίμων, και μάλιστα συχνά δίχως την απαραίτητη σήμανση και την ενημέρωση του καταναλωτή;
Πόσο ουδέτερη είναι η κλωνοποίηση του ανθρώπου, πόσο ουδέτερη θα είναι, στο άμεσο μέλλον, η δημιουργία υβριδικών και χιμαιρικών οντοτήτων, όπως τα Cyborgs, και πόσο ουδέτερα είναι τα επιστημονικά πειράματα σε ανθρώπους και ζώα; Σειρά ερωτημάτων που θα μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ ακόμη.
Πόσο ουδέτερη μπορεί λοιπόν να είναι, από κοινωνική και ηθική άποψη, η επιστήμη και η τεχνολογία στη σύγχρονή μας εποχή; Το ερώτημα αυτό, ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη της τεχνοεπιστήμης και την κοινωνική της διάσταση και αποδοχή, ήταν βέβαια πάντοτε επίκαιρο, σε όλες τις περιόδους της επιστημονικής και της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Σήμερα, ωστόσο, αποκτά μια βαθύτερη διάσταση, επειδή δεν μπορεί πλέον να απαντηθεί αποκομμένο από το επικυρίαρχο κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό σύστημα, που έχει την επιστημονική γνώση και την τεχνική καταστατικά ενταγμένες σε ένα υπερσύστημα μιας καπιταλιστικά παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας, που συνολικά πλέον ομνύει στην ανθρώπινη εκμετάλλευση και τον Μαμωνά (βλ. και «Εφ.Συν.», 14/2/2018).
Δεν αρκεί επομένως να απαντήσουμε ότι η ουδετερότητα της τεχνοεπιστήμης εξαρτάται από τη χρήση της και δεν αρκεί να δώσουμε την κοινότοπη απάντηση ότι όπως με ένα μαχαίρι μπορείς να καθαρίσεις ένα μήλο, μπορείς να σκοτώσεις και έναν άνθρωπο.
Δεν αρκεί λοιπόν η απλή αυτή απάντηση, γιατί η παραγωγή των «μαχαιριών» είναι τώρα ενταγμένη σε ένα πλανητικά επικυρίαρχο πολιτικο-οικονομικό σύστημα, που δεν καθορίζεται πλέον από μια ουδέτερης φύσης χρηστική, πρακτική ανάγκη, αλλά πολύ περισσότερο από παγκόσμια διαρθρωμένα οικονομικά και χρηματοπιστωτικά συμφέροντα, καθώς επίσης και από εξειδικευμένες μεθόδους και πρακτικές μιας πολύ υψηλής τεχνολογίας, που καθοριστικά εκπορεύεται από την πολεμική βιομηχανία.
Το επικυρίαρχο αυτό σύστημα αποσκοπεί στην όλο και πιο αποτελεσματική χρήση της τεχνοεπιστήμης για την καταδυνάστευση και εκμετάλλευση ανθρώπου και φύσης, και όχι, δυστυχώς, για την κοινωνική ευημερία, η οποία εμφανίζεται –όσο παράλογο και παράδοξο κι αν αυτό ακούγεται– ως ένα αποδεκτό και ευπρόσδεκτο, όσο και καταναλωτικά θεωρούμενο παραπροϊόν. Εδώ μιλάμε δηλαδή γι' αυτό που ο Φουκό αποκαλεί «βιοπολιτική» και «βιοεξουσία» (Μισέλ Φουκό, «Ιστορία της σεξουαλικότητας. 1: η δίψα της γνώσης», μτφρ. Γκλόρυ Ροζάκη, επιμ. της μετάφρασης Γιάννης Κρητικός, εκδ. Ράππα, Αθήνα 1978, σσ. 170-178), που με τα συχνά απρόσωπα χαρακτηριστικά της αλλά και με την ανάπτυξη της γενετικής μηχανικής και της ιατρικής τεχνολογίας, της ρομποτικής και ιδιαίτερα των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας προσλαμβάνει σήμερα ένα ιδιαίτερο επιστημολογικό όσο και βιοηθικό ενδιαφέρον.
Βέβαια, η σημασία της επιστήμης και της τεχνολογίας για τις πολεμικές επιχειρήσεις είναι ήδη δεδομένη από την εποχή της αρχαιότητας, γίνεται όμως πιο σημαντική με τον Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και την είσοδο στους Νέους Χρόνους. Ωστόσο η σημασία αυτή ήταν μικρής κλίμακας, χωρίς ακόμη να μπορεί να γίνει καθοριστική, παρουσιάζοντας (όπως πλέον στις μέρες μας) τα παθολογικά χαρακτηριστικά μιας σύμπραξης της τεχνοεπιστήμης με την παγκοσμιοποιημένη οικονομία της ελεύθερης αγοράς και του ελεύθερου ανταγωνισμού.
Ιδιαίτερα στις μέρες μας δεν είναι πλέον μυστικό ότι η ραγδαία ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας, ολόκληρου του διαδικτύου, είναι στενά συνδεδεμένη με τις στρατιωτικές τεχνολογίες και τις ανάγκες της πολεμικής βιομηχανίας. Υπό αυτό το πρίσμα, και με δεδομένο το πλαίσιο του άκρατου laissez-faire καπιταλισμού της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας –που με απληστία και βαρβαρότητα καταστρέφει τον πλανήτη και καθιστά τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους– θα πρέπει να συνειδητοποιηθεί ότι οι δυνάμεις της καταπίεσης, της επιτήρησης και του ελέγχου, της εκμετάλλευσης και του θανάτου είναι πλέον εγγενή, καταστατικά στοιχεία της τεχνοεπιστήμης και της ώθησης για την ανάπτυξή της, έτσι τουλάχιστον όπως η νεοφιλελεύθερη αφροσύνη και απληστία έχει φαντασιωθεί την «πρόοδο» και την ευημερία της.
Σε αυτό το πλαίσιο της πρωτοκαθεδρίας των στρατιωτικών τεχνολογιών και του τεχνοκρατικού και τεχνοκρατούμενου νεοφιλελευθερισμού, μία από τις σημαντικότερες εργαλειακές/λειτουργικές, αλλά και επιστημικές, «αξίες» ενός συμβατικού ή μη συμβατικού όπλου είναι αυτή της μέγιστης δυνατής θανάτωσης ανθρώπων (θα χρησιμοποιούσα τον όρο «φονικότητα», στα αγγλικά lethality, deadliness).
Τα περί της ουδετερότητας της τεχνοεπιστήμης και οι σχετικές εδώ θέσεις μου θα μπορούσαν να αποτελέσουν και μέρος ενός ευρύτερα στοιχειοθετημένου υποστηρικτικού λόγου για τη διδακτική και ερευνητική αναγκαιότητα της φιλοσοφίας της τεχνοεπιστήμης στις φιλοσοφικές σχολές όσο, με κατάλληλη προσαρμογή, και στις φυσικομαθηματικές, τις πολυτεχνικές και τις παιδαγωγικές σχολές, και τις σχολές κοινωνικών επιστημών.
* καθηγητής Φιλοσοφίας της Τεχνοεπιστήμης στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του ΠΤΔΕ του ΑΠΘ
http://www.efsyn.gr/arthro/kapitalismos-kai-i-oydeterotita-tis-tehnoepistimis

The Future of Work - Ένας κόσμος χωρίς εργασία;


Θα πάρουν τις δουλειές μας τα ρομπότ; Θα ζούμε από τα δικά μας πρότζεκτ; Θα συνεχίσουμε να δουλεύουμε σε δουλειές μισές, άχαρες και κακοπληρωμένες;
Ή μήπως δε θα δουλεύουμε καθόλου;

Στο workshop ‘Future of Work’ θα εξερευνήσουμε:
· τεχνολογικές τάσεις που μεταμορφώνουν τον κόσμο της εργασίας (αυτοματοποίηση, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας).
· εργασιακές διεκδικήσεις για τον 21ο αιώνα (μειωμένη εβδομάδα εργασίας, εγγυημένο βασικό εισόδημα για όλους/ες).
· το πώς η σχέση που έχουμε με την εργασία στο τώρα διαμορφώνει το μέλλον.

Και τέλος θα συζητήσουμε: Μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο όπου δε θα χρειάζεται να δουλεύουμε; Τον θέλουμε; Και πώς μπορούμε να τον κατακτήσουμε;

Το ‘Future of Work’ είναι ένα συμμετοχικό εργαστήρι ανοιχτό σε όλες/όλους. Δεν χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία με τα θέματα που πραγματεύεται.

Η συμμετοχή είναι δωρεάν, για κράτηση θέσης με email στο hello@ludd.gr και τίτλο Future of Work.

*** Προωθείστε και καλέστε τις φίλες και φίλους που
* επιβιώνουν την σημερινή κρίση της εργασίας (μέσα από ανεργία, επισφάλεια κ.α..)
* διαμορφώνουν το μέλλον της εργασίας (μέσα από συνεταιρισμούς, συνεργατικά εγχειρήματα, εργασιακούς αγώνες, δημιουργικές ομάδες, start-ups ή ό,τι άλλο)
* ή απλώς αγωνιούν για αυτό.

Το workshop θα παρουσιάσει η Μάρω Πανταζίδου, ερευνήτρια και συντονίστρια σε προγράμματα για τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς με Centre for Applied Human Rights/University of York, Amnesty International, Future Society Forum κ.α.

Στο χώρο θα σερβίρονται δροσερές λεμονάδες, τσάι, καφέδες, και παγωμένες μπύρες.
Μετά το τέλος της εκδήλωσης θα ακολουθήσει μουσική χαλάρωση ή ένταση, καθώς θα χωνεύουμε το εργασιακό μας μέλλον!