Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Κυριακή, 18 Νοεμβρίου 2018

Η ψευδαίσθηση της «πράσινης ανάπτυξης» και το στοίχημα της «αποανάπτυξης»


Αέναη ανάπτυξη δεν είναι δυνατή σε ένα πεπερασμένο πλανήτη. Διότι αυτή βασίζεται πάντα στην ανθρώπινη εργασία και την κατανάλωση των περιορισμένων πόρων. Παρά το γεγονός ότι οι τεχνολογικές καινοτομίες, οι  ήπιες πηγές ενέργειας και η μετάβαση σε «κοινωνίες υπηρεσιών» έχουν οδηγήσει σε κάποια σχετική αποσύνδεση της υπερκατανάλωσης των πόρων με την ανάπτυξη, δεν έχει αλλάξει ριζικά τίποτα. Μέχρι τώρα, η «ανάπτυξη» πάει πάντα χέρι-χέρι με την αύξηση της κατανάλωσης των πόρων.
Αυτό ισχύει και για την Apple και τη Google, δύο από τις μεγαλύτερες σε αξία εισηγμένες στα χρηματιστήρια εταιρείες στον κόσμο, που οι συμβατικοί και πράσινοι οικονομολόγοι θεωρούν σαν μη προβληματικές οικολογικά ("Εδώ δεν έχουμε απόβλητα και δε βρωμάει τίποτα»). Ακριβώς σε αυτά τα σκοτεινά σημεία εκείνων που λατρεύουν την ανάπτυξη είναι που στρέφει την προσοχή του το κίνημα της Αποανάπτυξης: διότι δεν ζούμε σε έναν κόσμο, όπου τα iPhone-Chips γίνονται από άμμο των παραλιών του Σαν Φρανσίσκο και επεξεργάζονται στη συνέχεια σε κινητά τηλέφωνα από καλά αμειβόμενους απασχολούμενους. Αντ 'αυτού, το επιχειρηματικό μοντέλο της Apple χρειάζεται σπάνιες γαίες, που η εξόρυξή τους συνοδεύεται από ερήμωση τοπίων και εκτοπισμό ανθρώπων. Οδηγεί στην υπερκατανάλωση ενέργειας των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ήδη σχεδόν στο ένα πέμπτο της συνολικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας) και βασίζεται σε κακές συνθήκες εργασίας και υπερεκμετάλλευσης των εργαζομένων. Είναι ένα τέλειο παράδειγμα της ψευδαίσθησης μιας «πράσινης, ανεπτυγμένης οικονομίας", η οποία οποιοδήποτε απόβλητο το μετακινεί στις φτωχότερες περιοχές του πλανήτη.
Υπάρχουν όρια στις τεχνικές λύσεις

Η πρόταση της «πράσινης ανάπτυξης» ή της «βιώσιμης ανάπτυξης» θεωρεί ότι μέσω της «πράσινης» τεχνολογίας που θα αναπτύξει το «πράσινο» κεφάλαιο κάνοντας επενδύσεις στον τομέα της, θα επιτευχθεί και η προστασία του κλίματος, που βέβαια είναι το πιο σημαντικό, αλλά όχι και μοναδικό παράδειγμα. Για αυτό θα χρειασθεί να πάρουμε τέτοια άμεσα μέτρα τα επόμενα χρόνια, ώστε να πετύχουμε σε παγκόσμιο επίπεδο μηδενικές εκπομπές σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της θέρμανσης κτιρίων, της ενεργειακής χρήσης καυσίμων ή των λιπασμάτων. Ωστόσο, για τις δραστικές συνέπειες που συνδέονται με όλα αυτά δεν γίνεται συζήτηση σχεδόν από κανέναν.
Η προστασία του κλίματος και η οποιαδήποτε «ανάπτυξη» συμβαδίζουν, στο βαθμό που βασίζονται αποκλειστικά σε τεχνικές επιλογές, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή απόδοση για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, θερμότητας, κίνησης ή λιπασμάτων. Μπορεί να πουληθεί νέα τεχνολογία και έτσι να επιτευχθεί «ανάπτυξη» για το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί στον τομέα. Αλλά μόνο με τη βοήθεια της τεχνολογίας, δεν επιτυγχάνονται οι προαναφερόμενοι στόχοι. Η πρόκληση της κλιματικής αλλαγής είναι απλά πάρα πολύ μεγάλη, για να είναι μόνο θέμα τεχνολογίας!
Εξάλλου, τεχνικά γινόμαστε μεν καλύτεροι, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουμε τη χρήση υλικών και ενέργειας, πράγμα που σημαίνει ότι παράγονται όλο και περισσότερες εκπομπές. Επιπλέον, λείπουν και κάποιες αποτελεσματικές τεχνικές λύσεις για ορισμένους τομείς εκπομπών, για παράδειγμα στη γεωργία. Οι προηγούμενες στατιστικές και προβλέψεις βασίζονται επίσης σε ωραιοποιημένους μαζικούς υπολογισμούς. Οι βιομηχανικές χώρες όπως π.χ. η Γερμανία ισχυρίζονται ότι μειώνουν τις εκπομπές, αλλά στην πραγματικότητα ο βιομηχανικός και μεταβιομηχανικός τρόπος ζωής σε αυτές τις χώρες τις αυξάνει. Ο τρόπος ζωής μας μεταφέρει τις εκπομπές απλώς στις αναδυόμενες αγορές των υπο «ανάπτυξη» χωρών, καθώς τα καταναλωτικά μας προϊόντα προέρχονται όλο και περισσότερο από εκεί.
 Εκτός αυτού, όλοι μιλάνε για το κλίμα, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα και άλλα οικολογικά προβλήματα- όπως π.χ. η υποβάθμιση των εδαφών και των οικοσυστημάτων- που θέτουν εξίσου μακροπρόθεσμα σε κίνδυνο την ανθρώπινη ύπαρξη. Η λύση είναι προφανής: να δώσουμε περισσότερο χώρο στη φύση! Η τεχνολογία από μόνη της, είναι ακόμη λιγότερο επαρκής σε αυτές τις περιπτώσεις από ό,τι για την προστασία του κλίματος.
Το κίνημα της Αποανάπτυξης δεν είναι εναντίον των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πολιτικής της επάρκειας, αλλά επισημαίνει ότι σε έναν κόσμο με αυξανόμενη οικονομική ανάπτυξη αυτές οι στρατηγικές προσήλωσης στην τεχνολογία δεν αρκούν. Ειδικά όταν θα πρέπει να καταστεί δυνατό ένα παρόμοιο βιοτικό επίπεδο για όλους τους ανθρώπους, χωρίς να καταστρέψουμε τον πλανήτη.
Δεν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς αλλαγή του τρόπου ζωής
Εκτός από την πράσινη τεχνολογία, η προστασία του περιβάλλοντος απαιτεί επίσης έναν πιο χαλαρό-στηριγμένο στην επάρκεια και όχι στην υπερκατανάλωση- τρόπο ζωής. Έτσι δεν αρκεί π.χ. να οδηγούμε μόνο πιο αποδοτικά και ενεργειακά αναβαθμισμένα αυτοκίνητα. Θα χρειασθεί να περπατήσουμε ξανά, ή να χρησιμοποιήσουμε το ποδήλατο, το λεωφορείο και το τρένο. Ενάντια σε αυτήν την δυσάρεστη αλήθεια, δεν βοηθά κανένα πακέτο ψευδαίσθησης, όπως π.χ. των αναδασώσεων, ώστε τα δένδρα να δεσμεύσουν τις εκπομπές που αποσταθεροποιούν το κλίμα. Το μέγεθος των απαραίτητων για αυτό αναδασώσεων, θα πρέπει να είναι τόσο γιγαντιαίο, που θα είναι αδύνατο να τις κάνουμε.
Επομένως, η στροφή προς μια πιο βιώσιμη κοινωνία δεν λειτουργεί χωρίς έναν νέο τρόπο ζωής. Πρέπει να καταναλώνουμε λιγότερα. Έτσι, ενόσω θα επικρατεί η αγορά, θα πωλούνται επίσης λιγότερα. Για παράδειγμα, σημαντικά λιγότερες πτήσεις μακρινών διακοπών ή αυτοκίνητα. Ο τερματισμός της «αναπτυξιακής» κοινωνίας είναι εφικτός μόνο με ένα καλό ξεκίνημα από τις βιομηχανικές χώρες, οι οποίες υποτίθεται ότι ηγούνται της προστασίας του κλίματος βάσει των συμφωνιών του Παρισιού. Από αυτό δεν μπορούμε να ξεφεύγουμε ούτε με το όραμα ενός καθαρού κόσμου υπηρεσιών, χωρίς κανένα οικολογικό αποτύπωμα, όπως το προτείνουν κάποιοι επιστήμονες ή οραματιστές διανοούμενοι. Γιατί-όπως αναφέραμε πιο πάνω και ένας κόσμος υπηρεσιών, όπως των πτήσεων ή των τεχνολογιών πληροφορικής, καταναλώνει πολλούς πόρους.
Το πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε και είναι βασικό: Μέχρι σήμερα, κεντρικοί κοινωνικοί θεσμοί, όπως η αγορά εργασίας, το συνταξιοδοτικό σύστημα, οι τράπεζες και το σύστημα δημόσιου χρέους, εξαρτώνται από την «ανάπτυξη». Οι εναλλακτικές έννοιες για την απελευθέρωσή τους από τους περιορισμούς της «ανάπτυξης»-όπως π.χ. η ιδέα της μείωσης του ωραρίου εργασίας-  δεν έχουν προχωρήσει μέχρι στιγμής. Υπάρχει έλλειψη ιδεών για τις αναγκαίες ριζικές αλλαγές και για τη δύσκολη μεταβατική φάση στην μετά την «ανάπτυξη εποχή»[1] . Για την μετάβαση δηλαδή στην φάση της «αποανάπτυξης», χωρίς μεγάλες καταστροφές και κοινωνικές αναταραχές, όπως έχουμε βιώσει στις χώρες της Ευρωκρίσης, όπου η «ανάπτυξη» μετατράπηκε σε συρρίκνωση-και όχι σε αποανάπτυξη- μέσα σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα.
Πολλοί υποστηρικτές της αποανάπτυξης δεν θεωρούν ως πρόβλημα, τα παραπάνω. Τελικά, η συρρίκνωση θα οδηγήσει σταδιακά σε μια βασισμένη και προσανατολισμένη στην αλληλεγγύη και το κοινό καλό οικονομία- όπως λένε-συμπεριλαμβανομένων των αντίστοιχων πολιτικών πλειοψηφιών. Χωρίς τον καπιταλισμό, οι άνθρωποι θα ήταν πιο ευτυχισμένοι, γιατί τότε ο ανταγωνισμός θα είχε ξεπερασθεί. Ο άνθρωπος είναι κυρίως συνεργατικός ή ακόμα και αλτρουιστής. Είναι ο καπιταλισμός που τον διαμορφώνει ως εγωιστή[2].
Ενώ λοιπόν η «πράσινη» ανάπτυξη είναι ψευδαίσθηση ότι αποτελεί από μόνη της την τελική λύση για τη συνέχιση της ζωής σ αυτόν τον πλάνήτη-γιατί αυτό που θα καταφέρει πραγματικά θα είναι να δώσει μια χρονική «παράταση» στο παιχνίδη της-η «αποανάπτυξη» από την άλλη είναι ένα μεγάλο στοίχημα που θα πρέπει να κερδηθεί από την πλειοψηφία της ανθρωπότητας –από τους «απο κάτω» της-στο επόμενο -όχι και τόσο μεγάλο-χρονικό διάστημα.
Το στοίχημα της «αποανάπτυξης»

Η πολιτιστική επιρροή του καπιταλισμού είναι πολύ σημαντική: Γιατί εκτός από βιολογική, ο άνθρωπος είναι και κοινωνική κατασκευή[3]. Και τα επίκτητα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του περνούν και στο DNA του. Υπάρχει λοιπόν και μια βιολογική εξέλιξη που κάνει τον άνθρωπο να έχει μια τάση προς τον εγωισμό.
 Στις δύσκολες καταστάσεις βέβαια, επικρατεί η ανάγκη για συνεργασία, αφού η ανθρώπινη ομάδα και οι συλλογική δράση βοηθά και το άτομο να αντεπεξέλθει καλύτερα σε αυτές[4].    Όταν όμως δεν υπάρχουν δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες, τότε η τάση προς τη συνεργασία είναι περιορισμένη. Και αυτό φαίνεται ιδιαίτερα σήμερα στις καπιταλιστικές κοινωνίες της «αφθονίας» και του καταναλωτισμού σε σχέση με το ζήτημα της αλλαγής του κλίματος, όπου απαιτείται συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο. Επειδή ακόμα δεν είναι ορατές οι δύσκολες καταστάσεις και οι κλιματικές εξελίξεις, οι οποίες θα συνοδευτούν από οικολογική και κοινωνική κατάρρευση- καταστροφή, επικρατεί το μικροπρόθεσμο συμφέρον και ο εγωιστικός υπολογισμός. Όσον αφορά για παράδειγμα στα άμεσα μέτρα που πρέπει να αποφασισθούν και να εφαρμοστούν. Ιδίως στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο με τους τεχνοκράτες ή τους πολιτικούς αυτών των κοινωνιών, αλλά και με τους απλούς πολίτες, που έχουν συνηθίσει στην κακώς εννοούμενη «ευμάρεια».   
Στις «αναπτυγμένες» κοινωνίες συνυπάρχουμε όλοι με τον κόσμο της «ανάπτυξης» μέσω των θέσεων μισθωτής εργασίας, των καταναλωτικών μας επιθυμιών ή των συνταξιοδοτικών μας ταμείων, που επενδύουν σε «αναπτυξιακές» ιδιωτικές ή κρατικές οικονομικές δραστηριότητες για την επίτευξη κερδών. Και ενεργούμε μόνο λογικά. Οι τάσεις μας προς την υπερβολική άνεση, τη συνήθεια, την υποταγή, τις προσδοκίες και την κανονικότητα περιπλέκουν κάθε θεμελιώδη αλλαγή. Όταν μπαίνουμε στο αεροπλάνο το χειμώνα για να περάσουμε κάποιες μέρες με ήλιο και ζέστη στις τροπικές χώρες και νησιά, δεν αισθανόμαστε τίποτα από την κλιματική καταστροφή και τα όρια της «ανάπτυξης». Είναι απαραίτητο να λάβουμε υπόψη μας για κάθε επιδιωκόμενη ουσιαστική αλλαγή, ότι κάποια πράγματα δε μπορούμε να τα αλλάξουμε, είτε ως κοινωνία είτε ως άτομα.
Η βασική δομή των ανθρώπινων συναισθημάτων είναι δύσκολο να αλλάξει, όπως και η κυριαρχούσα (όχι βέβαια και αποκλειστική) κατεύθυνση της ανθρώπινης πράξης και στάσης. Από την άλλη πλευρά, οι αξίες και οι κανόνες της κανονικότητας είναι μεταβλητές συναρτήσεις - και αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικό όφελος είναι επίσης επιδεκτικό σε κοινωνική επίδραση και επιρροή. Σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας των ανθρώπων, εκφράζεται και υπάρχει μια μεγάλη δόση πολιτισμού και κουλτούρας, ακόμη και αν οι ανθρώπινες βασικές δομές αποτελούν μέρος της εξελικτικής ιστορίας. Και αφού υπάρχει έτσι και αλλιώς αυτή η επιρροή, το ερώτημα που μπαίνει είναι:Πως μπορεί να επιτευχθεί μια θετική τέτοια επιρροή;
Πιθανά μέσα από τη δημιουργία συλλογικών συνθηκών καθημερινής ύπαρξης. Στα πλαίσιά τους μπορούμε να αναρωτιόμαστε και να αμφισβητούμε τις κυρίαρχες κανονικότητες. Μπορούμε να αλλάζουμε τις κινητήριες πολιτικές δομές που θα μας οδηγούν και σε αλλαγή του τρόπου σκέψης και του φαντασιακού μας για το τι είναι κανονικότητα. Αυτές οι διεργασίες μπορούν να βάλουν σε κίνηση και αρκετά μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στις λεγόμενες «μεγάλες» κοινωνικές σχέσεις. Αλλά ακόμη και στο επίπεδο των «μικρών» καθημερινών διανθρώπινων σχέσεων, μπορούμε να προχωρήσουμε μπροστά, κοιτάζοντας περισσότερο και πιο διεισδυτικά στον περιπλεγμένο συναισθηματικό μας κόσμο που δεν έχει να κάνει μόνο με τα γενικά θέματα βιωσιμότητας και αειφορίας, αλλά, επίσης, και με καθημερινά θέματα όπως π.χ. η επιδίωξη της αλλαγής στη διατροφή μας ή το τρέξιμο στις έξι το πρωί.
Και εδώ ακριβώς οι έννοιες ή οι συνταγές για έναν κόσμο αποανάπτυξης δεν πρέπει να αφορούν μόνο στον νέο ανθρωπολογικό τύπο που θα κατέβει ξαφνικά από τον ουρανό, γιατί έτσι θα παραμείνουν άσχετες ουτοπίες. Θα πρέπει να έχουν σχέση με τον υπάρχοντα τύπο ανθρώπου, που όμως μπορεί να αλλάξει μέσα από τη συμμετοχή στις συλλογικές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες, με την επιστροφή του στο κοινοτικό πνεύμα.  Μόνο έτσι μπορεί να προκύψει η αλλαγή του και η διαμόρφωση του καινούργιου. Η ατομική ωφελιμιστική στάση, οι απόψεις για την κανονικότητα και το αξιακό μας σύστημα μπορούν να εξελιχθούν παραπέρα μέσα από την αλληλεπίδραση των διαφόρων δρώντων προσώπων στις συλλογικές αυτές διεργασίες[5].
Τα με συλλογικό τρόπο δρώντα αυτά πρόσωπα θα διαμορφώσουν και το κοινωνικό πρόγραμμα, που συνδέοντας την αποανάπτυξη-τοπικοποίηση με τον κοινοτισμό και την άμεση δημοκρατία, θα κάνει δυνατή τη μετάβαση των κοινωνιών σε μια νέα οικουμενικότητα, αυτήν της Κοινότητας των Κοινοτήτων



[1] Πραγματικά, η σημερινή κατάσταση προκαλεί σύγχυση: Το οικολογικό αποτύπωμα των ανθρώπων αυξάνεται όλο και περισσότερο παγκοσμίως, αλλά ούτε το "είναι" των ανθρώπων που θα επιδιώξουν τις αναγκαίες μεγάλες αλλαγές είναι σαφώς καθορισμένο, ούτε το τι "πρέπει" να κάνουν, ούτε το ποιες "ικανότητες" χρειάζονται ώστε να υλοποιήσουν αυτές τις αλλαγές. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι:  «Αυτή η υπάρχουσα ανθρωπότητα είναι σε θέση να δράσει τώρα, πριν να είναι πολύ αργά;»  Για να απαντηθεί θετικά το ερώτημα, θα έπρεπε τα πολύ μικρά βήματα κάποιων λίγων μέχρι τώρα ανθρώπων, να συνδυαστούν και να ακολουθηθούν από σημαντικές μειοψηφίες-στην αρχή-και στη συνέχεια από

[2]Αλλά αυτό-πέρα από το ότι μπορεί να είναι αληθές- είναι πολύ απλοϊκό. Όπως δείχνουν οι έρευνες για την ευτυχία και τον βαθμό ικανοποίησης, οι έννοιες αυτές είναι σχετικές. Είναι κανείς πραγματικά πιο ευτυχής π.χ. αν συμπράττει ή συμβαδίζει ή κάνει καλή παρέα με άλλους, παρά αν απολαμβάνει μόνος ένα μακρινό ταξίδι στη Μαλαισία. Μια πιο πλήρης συνολικά ζωή μπορεί να κάνει πιο ευτυχισμένο τον άνθρωπο, ειδικά εάν αισθάνεται αποδεκτός από τους γύρω του. Αλλά όταν οι άνθρωποι έχουν περισσότερα-πιθανώς αχρείαστα-στην κατοχή τους, σε σχέση με τους άλλους γύρω τους, αυτό συχνά τους αυξάνει τις προσδοκίες και τις επιθυμίες, καθώς και τα σκαλοπάτια στην κλίμακα της ευτυχίας. Και δεν ονειρεύονται όλοι να καλλιεργούν τη δική τους τροφή σε αγροκτήματα, αντί να πηγαίνουν στο καπιταλιστικό σούπερ μάρκετ.

[3] Όπως το διατυπώνουμε με τον Γιάννη Μπίλλα στο βιβλίο μας «Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης»(εκδόσεις των συναδέλφων): «Ο καπιταλισμός, πριν φανερώσει τα αδιέξοδά του, κατέστρεψε τον ψυχισμό των ανθρώπων, διαμόρφωσε ένα ανθρωπολογικό τύπο μοναχικό, νευρωτικό, αγχώδη, φοβικό και φοβισμένο, ανταγωνιστικό, επιθετικό, ενεργοβόρο, καριερίστα και αμοραλιστή, κάτοικο του εγώ και όχι του εμείς. Ακόμα και σήμερα ο άνθρωπος αυτός διατηρεί την ψευδαίσθηση της ατομικής διαφυγής,Ο ανθρωπολογικός τύπος της ιδιώτευσης, της απάθειας, της συναλλαγής, της αλλοτρίωσης, είναι μέρος του προβλήματος που έχουμε να επιλύσουμε».

[4] Κατά τη διαδρομή της ανθρώπινης εξέλιξης αυτό υπαγόρευε και η βιολογία του ανθρώπινου είδους, σαν λογικού όντος, που έβλεπε πάντα τα πλεονεκτήματα του «συνυπάρχειν», «συμβιώνειν», «συμπράτειν» και «συναποφασίζειν».

[5]Παραδείγματα τέτοιων συλλογικών διεργασιών αναφέρονται αναλυτικά στο βιβλίο μου για τον «Σύγχρονο Κοινοτισμό»  http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/503

Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου 2018

H θρησκεία της "Aέναης Aνάπτυξης" και του "Tεχνολογικού Mεσσιανισμού"

Στη νεωτερική εποχή υποτίθεται ότι οι παλιές θρησκείες και το συνδεόμενο με αυτές θρησκευτικό πνεύμα είχε υποχωρήσει. Αντί αυτών επικράτησε, μάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο, μια καινούργια θρησκεία, αυτή της «Συνεχούς Ανάπτυξης» και του «Τεχνολογικού Μεσσιανισμού». Αυτή υποσχόταν και υπόσχεται ακόμη ότι η ανάπτυξη της οικονομίας, της επιστήμης και της τεχνολογίας θα λύσουν όλα τα προβλήματα του ανθρώπου και θα φέρουν την ευτυχία του.

Αρχιερείς αυτής της θρησκείας είναι βασικά οι οικονομολόγοι. Αυτοί υποστηρίζουν ότι το σημερινό παγκοσμιοποιημένο οικονομικό σύστημα μπορεί να αυξάνεται απεριόριστα και παρουσιάζουν μια καμπύλη της οικονομίας που αυξάνεται εκθετικά προς τα πάνω, προς το άπειρο. Το «ιερατείο» της είναι οι κάθε είδους επιστήμονες, που υποστηρίζουν ότι η επιστήμη θα έχει τις λύσεις σε όλα τα μελλοντικά προβλήματα της ανθρωπότητας. Στο ιερατείο ανήκουν επίσης και οι κάθε είδους κεφαλαιούχοι-επενδυτές και οι επαγγελματίες πολιτικοί. Απλοί ιερείς είναι οι κάθε είδους τεχνικοί στο πεδίο των καθημερινών εφαρμογών, που υπόσχονται τη λύση κάθε προβλήματος του κοσμάκη.

Κατηχητές αυτής της θρησκείας είναι το εκπαιδευτικό σύστημα -με επικεφαλής κάποιους καθηγητές, από το πανεπιστήμιο μέχρι τους κατώτερους βαθμούς εκπαίδευσης-και τα Μαζικά Μέσα Επικοινωνίας(ΜΜΕ)-με επικεφαλής τους αργυρώνητους «έγκριτους» δημοσιογράφους. Αυτοί αναλαμβάνουν να εκλαϊκεύουν την έννοια της «ανάπτυξης» με τον μύθο της συνεχούς αυξανόμενης «πίτας»[1] και της παντοδύναμης επιστήμης-τεχνολογίας, που θα κάνουν πραγματικότητα τις «κοινωνίες της αφθονίας» και φυσικά και τον «παράδεισο» επί της γης. Οι «εκλεκτοί» αυτού του παραδείσου δυνητικά είναι όλοι οι άνθρωποι. Στην πράξη όμως είναι αυτοί που είναι σε θέση να πληρώσουν μέσω της αγοράς αυτά τα επιτεύγματα[2], αφού το «ιερατείο» με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις που το χρηματοδοτούν, έχουν εξασφαλίσει την ιδιωτικοποίηση των διάφορων ευρεσιτεχνιών και των εφαρμογών τους.

Η κόκκινη κλωστή που υφαίνει τον νέο μύθο – θρησκεία, είναι και η υπέρβαση του ανθρώπινου είδους απ΄ τον ίδιο τον άνθρωπο. Ο τωρινός ατελής άνθρωπος πρέπει να δημιουργήσει ο ίδιος τον νέο τέλειο άνθρωπο, τον λεγόμενο «Μετάνθρωπο», που θα οδηγήσει σε ένα κόσμο συνειδητής εξέλιξης. Η φυσική εξέλιξή του είναι πολύ αργή και χρονοβόρα. Αυτοί που έχουν τη δυνατότητα, πρέπει να παρέμβουν και να επιταχύνουν τον ρυθμό εξέλιξής του. Να περάσουμε από τη Δαρβίνεια φυσική εξέλιξη, στην «Μεταδαρβίνεια» τεχνική εξέλιξή του, απαλλαγμένου από αρρώστιες, με σωματική και νοητική βελτίωση, με παράταση της ζωής και αποτροπή των γηρατιών.

Το «ιερατείο» και οι «πιστοί» αυτής της θρησκείας πιστεύουν ότι αυτό θα επιτευχθεί από 3 συγκλίνουσες διαδικασίες:

1) Η πρώτη έχει να κάνει με τη βιοτεχνολογία και γενετική μηχανική. Έχει ξεκινήσει με την χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος και την αναγωγή των ανθρώπινων ιδιοτήτων και χαρακτηριστικών σε αντίστοιχα γονίδια. Στη συνέχεια, με την «επανασχεδίαση» των γενετικών οδηγιών του κώδικα (DNA), θα επιδιωχθεί το «βέλτιστο» για κάθε άτομο του είδους, κύρια με τη βελτίωση των νοητικών δυνατοτήτων. Ένα νέο είδος «ευγονικής» όπου, όχι ο Χίτλερ, αλλά οι γονείς οι ίδιοι θα είναι οι νέοι «ευγονιστές», αφού σε συνεργασία με τα εργαστήρια των εταιρειών θα γίνεται ο γενετικός σχεδιασμός και η παρακολούθηση του εμβρύου μέχρι τον τοκετό, ώστε το παιδί να ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές τους.

2) Η δεύτερη διαδικασία έχει να κάνει με την «τεχνητή νοημοσύνη» και την «ανθρωποποίηση» της μηχανής και έχει σαν στόχο το σκεπτόμενο ρομπότ. Μια μηχανή δηλαδή με «ισχυρή» τεχνητή νοημοσύνη, εξίσου έξυπνη όσο και ο άνθρωπος. Αυτό το ορόσημο, που από τη δεκαετία του ’50 έχει ονομαστεί «τεχνολογική μοναδικότητα» (technological singularity), σημαίνει ότι από αυτό το σημείο και μετά, η μηχανή θα αρχίσει να βελτιώνεται μόνη της, χωρίς καμία παρέμβαση. Με την αυτοβελτίωσή της, θα ξεπεράσει και τη νοημοσύνη ολόκληρης της ανθρωπότητας. Υποστηρίζουν ότι αυτό θα γίνει δυνατό τα επόμενα 30 χρόνια, όταν θα εξασφαλισθεί hardware πιο ισχυρό από τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Ο διευθυντής της Google το προέβλεψε για το 2045, ενώ άλλοι το τοποθετούν αργότερα, μέχρι το 2075. Έχουν επενδυθεί τεράστια κεφάλαια στην τεχνητή νοημοσύνη από τεχνολογικούς κολοσσούς

3) Η τρίτη διαδικασία αφορά στη «μηχανοποίηση» του ανθρώπου, μέσω ενίσχυσης των φυσικών και διανοητικών του ικανοτήτων (προσθετική τεχνολογία-τεχνητά ανθρώπινα μέλη – όργανα, μικροσυσκευές στο ανθρώπινο σώμα που θα κυκλοφορούν με το αίμα και θα διορθώνουν βλάβες, μικροτσίπ και εμφυτεύματα στον εγκέφαλο, αισθητήρες συνδεμένοι με τα αισθητήρια νεύρα κ.λπ.)

Ο στρατός δείχνει το τι θα σημαίνει π.χ. «ενίσχυση του σώματος». Στο πεζικό οι στρατιώτες διαθέτουν ήδη ένα ενσωματωμένο σύστημα όρασης (βλέπουν και τη νύχτα), σύστημα επικοινωνίας και δύναμης πυρός, που μετατρέπει τους ίδιους σε «οπλικά συστήματα». Στην αεροπορία οι πιλότοι είναι διασυνδεδεμένοι με τη μηχανή- «συνεργάτη του πιλότου»- που θα διαθέτει, αν δεν διαθέτει ήδη, τεχνητή νοημοσύνη για σχεδιασμό, τακτική, ανάλυση και εκτίμηση κατάστασης. Η ενίσχυση λοιπόν θα είναι συγκεκριμένη και θα έχει να κάνει με την εκτέλεση συγκεκριμένων καθηκόντων, που θα υπαγορεύονται από τον καταμερισμό εργασίας που θα επιβάλει ο παν-καπιταλισμός[3].

Το αποτέλεσμα της σύνθεσης αυτών των διαδικασιών θα είναι ο λεγόμενος «επαυξημένος άνθρωπος», το «κύβοργον» (cyborg) που σε σύνδεση με τον κυβερνοχώρο θα είναι μια οντότητα με μεγαλύτερη νοημοσύνη από τον σημερινό άνθρωπο. Αυτή η οντότητα θα αναλάβει να καθοδηγήσει τον άνθρωπο στην παραπέρα αυτοεξέλιξή του σε «μετάνθρωπο» καθώς και στην άρση των μέχρι τώρα περιορισμών και προβλημάτων που αντιμετωπίζει.

Ο «Μετάνθρωπος» και η προοπτική της τεχνοφασιστικής κοινωνίας

Πέρα απ΄ τις πραγματικές δυνατότητες και αν και σε ποιο βαθμό όλα αυτά είναι φαντασιώσεις ή επιθυμίες της Ελίτ που καθοδηγεί τις διαδικασίες αυτές, ο στόχος είναι η αναδιαμόρφωση του ανθρώπινου σώματος έτσι ώστε να προσαρμόζεται και να αντέχει το όλο και πιο παθολογικό φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, στο οποίο οδηγεί ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός. Ο σκοπός είναι η διαφοροποίηση των διανοητικών, συναισθηματικών και ψυχολογικών αντιλήψεων των ατόμων για την δυσβάσταχτη πραγματικότητα. Σ΄ αυτό θα συμβάλλει και η φαρμακολογία με καινούργια γενετικά φάρμακα, που θα επιδρούν στα κέντρα ηδονής και δημιουργίας ευφορίας στα άτομα. Η Νατοτεχνολογία (τεχνολογία που στηρίζεται στην κατάτμηση της ύλης και στην εκ νέου αναδιοργάνωσή της άτομο προς άτομο) θα εξασφαλίζει τον πλήρη έλεγχο στη δομή της ύλης και θα κάνει δυνατή την παραγωγή οποιωνδήποτε αγαθών απ΄ τα υπάρχοντα υλικά, αντιγράφοντας, επιταχύνοντας και επεκτείνοντας τις δυνατότητες της βιολογίας (για τη Νανοτεχνολογία επενδύονται τεράστια ποσά κάθε χρόνο. Μόνο το 2004 οι κρατικές δαπάνες παγκοσμίως ανήλθαν στο ποσό των 4,5 δισ. δολαρίων)

Έτσι θα ξεπεραστούν, όπως υποστηρίζουν, τα προβλήματα της ανθρώπινης εργασίας και της εκμετάλλευσής της, των οικονομικών – γεωγραφικών – πολιτικών ανισοτήτων, της φτώχειας, της ρύπανσης του περιβάλλοντος (ανακύκλωση 100%) κ.λπ, τονίζοντας τις απελευθερωτικές δυνατότητές τους.

Στην πραγματικότητα όμως, υπό τις παρούσες συνθήκες της κυριαρχίας της αγοράς, των πολυεθνικών και των πολιτικών μειοψηφιών, οι εξελίξεις αυτές δεν πρόκειται να υλοποιηθούν, προτού καταφέρουν να τις απογυμνώσουν από κάθε απελευθερωτική λογική και έτσι να οδηγήσουν στον πιο σκληρό «κοινωνικό δαρβινισμό» (επικράτηση των οικονομικά και πολιτικά ισχυρών).

Το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού θα είναι οι παρείσακτοι, που δε θα κληρονομήσουν τον παράδεισο επί αυτής της γης. Γιατί αυτός ο πλανήτης- που οι παρούσες γενιές «κληρονομήσανε» από τις παλαιότερες και θα «κληρονομήσουν» με τη σειρά μας στις μελλοντικές γενιές των ανθρώπων-είναι πεπερασμένος και έχει όρια, σαν οικοσύστημα, σε υλικά, πόρους και ενέργεια. Θα υπάρξει λοιπόν μελλοντική έλλειψη και σπανιότητα για τους περισσότερους από αυτούς τους πόρους που απαιτούνται για έναν «παράδεισο για όλους». Στην ουσία ο παράδεισος που υπόσχεται αυτή η θρησκεία-για αυτό και είχε αποκτήσει και πολλούς οπαδούς μέχρι τώρα-δεν αφορά όλους τους ανθρώπους, αλλά όπως και στις παλιές θρησκείες, μόνο τους «εκλεκτούς», τη μειοψηφία των τοπικών-παγκόσμιων οικονομικών-πολιτικών ελίτ. Και αυτό μπορεί να επιβληθεί στους «πολλούς» μόνο με την επικράτηση τεχνοφασιστικών καθεστώτων παντού.

Πολλά ΜΜΕ ξαναθυμήθηκαν πρόσφατα την «Οδύσσεια του Διαστήματος», το «Matrix», τον «Εξολοθρευτή» και το «Εγώ, το ρομπότ». Όλες αυτές οι ταινίες περιγράφουν μια μελλοντική εποχή, όπου οι «σκεπτόμενες» μηχανές στρέφονται εναντίον του δημιουργού τους. Κάτι που ήρθε στην επικαιρότητα με αφορμή δηλώσεις του Stephen Hawking ότι «η πλήρης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να σημάνει το τέλος του ανθρώπινου είδους».

Ο Hawking υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος θα κινδυνεύσει στο μέλλον αν αναπτύξει μια «σκεπτόμενη» μηχανή. «Θα μπορούσε να αυτοβελτιώνεται με γεωμετρική πρόοδο, ενώ το είδος μας εξελίσσεται πολύ αργά»[4].

Η τεχνοφασιστική ελίτ και οι κοινωνικοί αγώνες στο πεδίο της Βιοπολιτικής

Οι υποστηρικτές του «μετανθρώπου» και της «νέας ευγονικής», υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη αυτή θα είναι στα πλαίσια της φυσικής εξέλιξης, αφού η ίδια η φύση προσπαθεί να δημιουργήσει το επόμενο είδος μέσα απ΄ τον ανθρώπινο νου και την τεχνολογία του και αυτό το έχει περάσει (η φύση), σαν εντολή, στο τωρινό ανθρώπινο είδος.

Έχουν λοιπόν περάσει απ΄ το στάδιο της επιστημονικής φαντασίας και του φουτουρισμού, στη δημιουργία ενός καινούργιου μύθου. Και στο παρελθόν είχαμε μύθους καταστροφικούς (π.χ. ο μύθος της άριας φυλής). Μήπως και αυτός είναι ένας τέτοιος; Μήπως είναι μια μεγάλη παγίδα της εξέλιξης και αντί για όνειρο γίνει εφιάλτης; Ο εφιάλτης μιας απειλητικής τεχνοφασιστικής Ελίτ;

Γιατί ποια σημερινή κοινωνία της εποχής του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, με ποιους θεσμούς και ασφαλιστικές δικλίδες θα μπορούσε να χειρισθεί ορθολογικά και «δημοκρατικά» μια τέτοια πραγματικότητα, που εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να παρακολουθήσει το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας;

Έχουν όμως και ένα άλλο όπλο: από τα ΜΜΕ προωθείται ταυτόχρονα η ανησυχία ότι όποιος μείνει πίσω στην τεχνολογία, θα πεταχτεί έξω από το τρένο της ανάπτυξης και θα συνθλιβεί από αυτό. Καλλιεργείται έτσι η αποδοχή του κοινωνικού δαρβινισμού από την κοινωνία του θεάματος. Ο σημερινός κυρίαρχος τύπος πολίτη μάλιστα, ο οποίος δε θέλει να περιθωριοποιηθεί και θα μπορεί να αγοράσει, είναι έτοιμος να πληρώσει ο ίδιος την τεχνολογία της εξέλιξής του και έτσι ο παγκόσμιος καπιταλισμός θα έχει εξασφαλίσει σε μεγάλο βαθμό τα κεφάλαια για αυτό.

Η πρώτη μορφή του πολίτη-cyborg υπάρχει ήδη. Είναι οι πολίτες συγκεκριμένων κοινωνικών στρωμάτων (κυρίως τεχνοκρατικών), που όπου πηγαίνουν έχουν μαζί τους τούς φορητούς υπολογιστές και τα κινητά τηλέφωνα και μπορούν να εργασθούν όποτε τους καλέσει το καθήκον προς την εταιρεία, οποιαδήποτε ώρα του 24ώρου. Στο μέλλον, ίσως υπάρξει προσπάθεια μείωσης ή και εξάλειψης του αναζωογονητικού μη παραγωγικού χρόνου, όπως π.χ. του ύπνου με τη χρήση τεχνικών και βιολογικών «ενισχύσεων».

Βέβαια υπάρχει ακόμη το εμπόδιο του ίδιου του σώματος με τις φυσικές του λειτουργίες, τις έμφυτες ορμές του και τη ψυχολογία του. Από μόνη της η εξέλιξη στο πεδίο των μηχανών δεν μπορεί να εξασφαλίσει το κύβοργον. Πρέπει να εξασφαλισθεί και ο εξορθολογισμός στη σχεδίαση του ανθρώπινου σώματος. Ο στρατός το πετυχαίνει προς το παρόν με τη διανοητική και σωματική εκπαίδευση. Όμως αυτό δε θα είναι αρκετό. Ο παν-καπιταλισμός είναι υποχρεωμένος να σχεδιάσει τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά και το ανθρώπινο σώμα για να εκτελεί συγκεκριμένα καθήκοντα με τη βοήθεια της γενετικής μηχανικής και βιοτεχνολογίας. Είναι υποχρεωμένος να ολοκληρώσει τη «σάρκινη μηχανή», δηλ. μια ύπαρξη που η συμπεριφορά της θα ενισχύεται από την αντίστοιχη τεχνολογική θωράκιση, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του.

Το ερώτημα λοιπόν που μπαίνει είναι αν θα δεχθούμε τη μοίρα της μετάλλαξής μας σε τεχνητό ον ή θα απορρίψουμε αυτή την κατεύθυνση; Παρά τη χειροπιαστή δυνατότητα του «μετανθρώπου», η έκβαση αυτής της εξέλιξης δεν έχει κριθεί. Γιατί δεν είναι μόνο τεχνολογική, αλλά πρώτα και κύρια είναι κοινωνική. Έχει να κάνει με επιλογή κατευθύνσεων, σημαίνει δηλαδή ότι έχουμε μπροστά μας ένα νέο πεδίο πολιτικών αναμετρήσεων και συγκρούσεων που ξαναβάζουν από την αρχή τα πιο βασικά πολιτικά ερωτήματα και σηματοδοτούν νέους κοινωνικούς αγώνες για το τι είδους άνθρωπο και κοινωνία θέλουμε, για την πολιτική και οικονομική εξουσία στα πλαίσιά της κ.λ.π. Γιατί αν αυτή η εξέλιξη παραμείνει στα χέρια της παγκόσμιας ελίτ που την προωθεί προς το παρόν, θα έχουμε μια μελλοντική τεχνοφασιστική κοινωνία. Έχουμε ακόμα τη δυνατότητα να μην την επιτρέψουμε. Και είμαστε οι περισσότεροι που δεν θέλουμε μια τέτοια κοινωνία.

Αρκεί να ξεκινήσουμε από την κριτική της έρευνας, να στηριχθούμε στην αρχή της προφύλαξης, που έχει γίνει παγκοσμίως αποδεκτή σε σχέση με τους κινδύνους της τεχνολογίας και να αντιδράσουμε με όποιους τρόπους μπορούμε. Αρκεί να στραφούμε προς τις πραγματικές ουσιαστικές σημερινές ανθρώπινες ανάγκες μας. Αρκεί να ξεπεράσουμε την κτητική, επεκτατική και χρησιμοθηρική ψυχοσύνθεση, την οποία έχει δημιουργήσει στους περισσότερους το καθεστώς του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Αρκεί να δημιουργήσουμε αυτοκαθοριζόμενους επιστημονικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς, τέτοιους που θα αποκαταστήσουν την ισορροπία μέσα στις ανθρώπινες κοινότητες και μεταξύ των ανθρώπινων κοινοτήτων και του περιβάλλοντος γύρω τους.

Αρκεί οι «παρείσακτοι» να αποφασίσουν να πάρουν οι ίδιοι στα χέρια τη ζωή τους, όχι για να καταλήξουν στον «παράδεισο» της κατανάλωσης των πάντων που τους προτείνει το ιερατείο της «αέναης ανάπτυξης», αλλά για να δημιουργήσουν τις συνθήκες για τη μελλοντική ευζωία τους, μέσα από την επιλογή της επάρκειας, της ατομικής εγκράτειας και της στήριξης στην αφθονία των συλλογικών κοινών αγαθών που διαθέτει ο πλανήτης. Αυτοοργανωμένοι σε κάθε είδους συλλογικότητες, χωρικές- και μη- κοινότητες και σε ομοσπονδίες κοινοτήτων που θα καταλήγουν στη νέα οικουμενικότητα της παγκόσμιας ανθρώπινης κοινότητας των κοινοτήτων, να έχουν το χρόνο να κοιτάζουν προς τα μέσα τους και να αναπτύσσουν τις δεξιότητες και τις πνευματικές τους ικανότητες -τη φυσική και όχι τεχνητή νοημοσύνη τους- ώστε να πετυχαίνουν την αυτοεξέλιξή τους, όχι στον μετάνθρωπο, αλλά στον άνθρωπο-πρόσωπο. Να εξελίσσονται σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που θα είναι πιο σοφές σε σχέση με τον σημερινό «μονοδιάστατο» άνθρωπο-καταναλωτή.



Σημειώσεις:
[1] Λένε: μπορούμε να μεγαλώνουμε συνεχώς την πίτα που έχουμε στη διάθεσή μας για φάγωμα. Έτσι θα αυξάνει και συνεχώς το κομμάτι της που αντιστοιχεί στον καθένα μας. Ανεξάρτητα από τις ανισότητες μεταξύ μας, όλοι θα είναι μελλοντικά ευχαριστημένοι, αφού σταδιακά θα αυξάνονται οι δυνατότητες κατανάλωσης για τον καθένα.

[2] Όσοι «έχουν και κατέχουν» και όσοι μπορούν να δουλέψουν σκληρά για να αποκτήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα, ώστε να έχουν στη διάθεσή τους αγοράζοντας, όσο το δυνατόν περισσότερα πράγματα και υπηρεσίες, που καταναλώνοντάς τα θα πραγματώνουν τις επιθυμίες τους.

[3] Όμως, ενώ οι στρατιώτες το δέχονται αυτό, γιατί τους παρατείνει τη ζωή στο πεδίο των μαχών, οι πολυεθνικές θα μπορέσουν να πείσουν τους εργαζόμενους ότι θα είναι προς το δικό τους καλό; Θα μπορέσουν να τους πείσουν ότι η εργασία θα γίνεται ευκολότερη, αποτελεσματικότερη και θα τελειώνει γρήγορα και άρα αυτό θα σημαίνει περισσότερος ελεύθερος χρόνος για αυτούς; Γιατί στην ουσία αποτελεσματικότερη εργασία, στα πλαίσια της εξαρτημένης-μισθωτής εργασίας σήμαινε πάντα εντατικοποιημένη και όχι απελευθερωμένη εργασία, ενώ ελεύθερος χρόνος στα πλαίσια της καταναλωτικής κοινωνίας σημαίνει όχι σχόλη, αλλά αγχωτικό τρέξιμο σε αγορές για ικανοποίηση κατασκευασμένων επιθυμιών.

[4] Στον αντίποδα, άλλοι επιστήμονες υποστηρίζουν πως δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ. «Αυτό που θα λείπει πάντοτε από τις μηχανές είναι η συνείδηση, δηλαδή η ικανότητα που έχει ο άνθρωπος να κατανοεί τον εαυτό του. Εξάλλου, για να κωδικοποιήσουμε σε αλγόριθμους την ανθρώπινη νοημοσύνη, θα έπρεπε να ξέρουμε ακριβώς πώς αυτή λειτουργεί, κάτι που είναι αδύνατον να γίνει», λέει ο δρ Δημήτριος Καλλές, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Τεχνητής Νοημοσύνης.


Συσκευές με ημερομηνία λήξης και ο κύκλος του κέρδους


Μέχρι το 2007-08, πριν τη χρηματοπιστωτική κρίση, ο καπιταλισμός -και στον «αναπτυγμένο βιομηχανικό» κόσμο -στηριζόταν στην χρόνο με το χρόνο αύξηση της ζήτησης και του καταναλωτισμού. Η αύξηση δε αυτή τα τελευταία 20 χρόνια στηριζόταν με τη σειρά της στην αύξηση των δανείων και των χρεών από τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις προς τις τράπεζες.
Οι άνθρωποι τρέχανε πίσω από καινούργιο αυτοκίνητο, καινούργια τηλεόραση ή πλυντήριο, καινούργιο κινητό ή συνολάκι, χωρίς βέβαια να αισθάνονταν μεγαλύτερη ικανοποίηση. Για παράδειγμα ο μέσος γερμανός -που υποτίθεται είχε και έχει τη μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στην Ευρώπη κατείχε τηλεόραση, βιβλία, έπιπλά, κάμερα, ηλεκ. κουζίνα, πλυντήριο, κινητό, αυτοκίνητο, κομπιούτερ κ.λπ., συνολικά γύρω στα 10.000 αντικείμενα (σύμφωνα με την εφημερίδα Die Zeit)[1].
Για να μπορεί να λειτουργεί ο καπιταλισμός στη Γερμανία, θα πρέπει οι επιχειρήσεις να συνεχίζουν να παράγουν τα παραπάνω αντικείμενα και οι άνθρωποι να συνεχίζουν να τα αγοράζουν. Αλλά αν οι περισσότεροι άνθρωποι στον αναπτυγμένο κόσμο έχουν ήδη αγοράσει από μια φορά αυτά τα αντικείμενα και αν αυτά ήταν ανθεκτικά, όσο θα μπορούσαν να είναι, τότε οι επιχειρήσεις στον καπιταλισμό δεν θα είχαν μέλλον.
Κάνοντας έρευνα για την ταινία της «Η Ιστορία των Πραγμάτων», η Annie Leonard ανακάλυψε πως από τα υλικά που ρέουν μέσω της οικονομίας του καταναλωτισμού, μόνο 1% παραμένει σε χρήση έξι μήνες μετά την πώληση. Ακόμα και τα αγαθά που θα περιμέναμε να διαρκέσουν περισσότερο, σύντομα καταδικάζονται σε αχρηστία είτε επειδή είναι προσχεδιασμένη η αχρήστευσή τους (χαλάνε γρήγορα), είτε επειδή θεωρείται πως βγαίνουν εκτός μόδας.
«Ένα προϊόν που αρνείται να πεθάνει είναι καταστροφή για την επιχειρηματική τάξη»
Ο Χάρης Ναξάκης (συγγραφέας και καθηγητής οικονομικών στο ΤΕΙ Ηπείρου) στο κείμενό του «Προγραμματισμένη Βραχυβιότητα Το πραγματικό πρόσωπο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης», αναφέρει κάποια παραδείγματα προγραμματισμένου θανάτου προϊόντων:
1) εκτυπωτές που έχουν ενσωματωμένο ένα τσιπάκι, το οποίο μετρά τον αριθμό των εκτυπωμένων σελίδων και δίνει εντολή για μπλοκάρισμα του εκτυπωτή, όταν αυτές υπερβούν έναν εκ των προτέρων καθορισμένο από τον κατασκευαστή αριθμό.
Ένας πολύ έξυπνος τρόπος αχρήστευσης του εκτυπωτή, ώστε ο χρήστης του να αναγκασθεί να αγοράσει καινούργιο.
2)  Στην οροφή ενός πυροσβεστικού σταθμού, στο Λάιβερμορ της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ, ανάβει μια λάμπα συνεχώς από το 1901 μέχρι σήμερα. Γιατί αυτή η λάμπα δεν παράχθηκε  ποτέ μαζικά; Το καρτέλ των εταιρειών παραγωγής λαμπτήρων, θορυβημένο από την παρουσία της ενοχλητικής λάμπας, σε μυστική συνάντηση του στη Γενεύη το 1924 αποφάσισε ότι ο λαμπτήρας αυτός ήταν ένα επιστημονικό ατύχημα και γι’ αυτό καθόρισε και επέβαλλε στις εταιρείες παραγωγής λαμπτήρων ότι η μέση διάρκεια τους δεν πρέπει να ξεπερνά τις 1.000 ώρες.
3) Οι επιστήμονες της χημικής βιομηχανίας  Dupont  ανακαλύπτουν στο εργαστήριο μια άφθαρτη κλωστή, μια συνθετική ίνα νάιλον και με αυτή κατασκευάζουν ένα νάιλον καλσόν με μεγάλη διάρκεια ζωής. Η καινοτομία αυτή ποτέ δεν θα πάρει τον δρόμο της μαζικής παραγωγής ανθεκτικών καλτσών. Η διοίκηση της εταιρείας έδωσε την εντολή της απόκρυψης της και της αντικατάστασής της με μια συνθετική ίνα λιγότερο ανθεκτική, με προγραμματισμένη την ημερομηνία θανάτου της.
Η στρατηγική η οποία υπηρετεί καλύτερα τον στόχο της μεγιστοποίησης των κερδών των επιχειρήσεων που παράγουν, είναι αυτή της αέναης δημιουργίας νέων αναγκών –και ταυτόχρονα της δημιουργίας της αίσθησης του ανικανοποίητου των αναγκών- αλλά και αυτή της δημιουργικής καταστροφής, δηλαδή της προγραμματισμένης απαξίωση των προϊόντων που ικανοποιούν τις αντίστοιχες ανάγκες.
Η προγραμματισμένη βραχυβιότητα και ο προγραμματισμένος θάνατος των προϊόντων, σχεδιάζεται μέσα από τη συντόμευση του κύκλου ζωής τους με από τα πριν περιορισμένη ανθεκτικότητα, παρόλο που υπάρχουν υλικά και τεχνολογία που θα μπορούσαν να επιμηκύνουν πολύ τη διάρκεια ζωής και χρήσης τους.
Η συντόμευση της ημερομηνίας λήξης των προϊόντων (βλ. Γ. Κολέμπας, Γ. Μπίλλας, Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης, Εκδόσεις των Συναδέλφων), η αύξηση του ποσοστού θανάτου τους , είναι η συνταγή για να αυξηθεί η ζήτηση των προϊόντων, ζήτηση που ενισχύεται από τα δάνεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος με στόχο την ανάπτυξη της οικονομίας.
Και αυτές τις εξελίξεις ο καπιταλισμός τις ονομάζει ανάπτυξη και πρόοδο:  Να δανειζόμαστε χρήματα  για να αγοράζουμε προϊόντα που είναι προγραμματισμένα να χαλάσουν σύντομα και να καταλήξουν στα σκουπίδια. Σαν μέτρο δε της προόδου να θεωρούμε τον όγκο των απορριμμάτων που πετάμε στους κάδους, γιατί την εποχή του καταναλωτικού ηδονισμού και της κακώς εννοούμενης «ευμάρειας»[2], ο μοντέρνος καταναλωτής καθορίζεται από τον όγκο των εβδομαδιαίων του απορριμμάτων. Στην ουσία, η ανάπτυξη, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) των οικονομολόγων, είναι η αξία των απορριμμάτων που παράγει μια χώρα σε ένα έτος. Στην ουσία, σε καπιταλιστικές συνθήκες παραγωγής, ανάπτυξη δεν υπάρχει χωρίς βραχυβιότητα. Ούτε και πολιτισμός χωρίς απορρίμματα.
Και επειδή «η προγραμματισμένη βραχυβιότητα δεν είναι εξαίρεση αλλά κανόνας, στην πολιτισμένη δύση το ανθρωπολογικό υπόδειγμα είναι ο καταναλωτής που καταναλώνει για να υπάρχει, που υπάρχει για να απελευθερώνει όλες τις επιθυμίες του και να τις καλύπτει με θνησιγενή αντικείμενα.  Για το αυτοαναφορικό άτομο που δεν έχει υποχρεώσεις άλλα μόνο δικαιώματα, με υπέρτατο το δικαίωμα να κάνει πράξη τις ατομικές επιθυμίες του, ο μόνος τρόπος για να αποκρύπτει από τον εαυτό του την επίγνωση της θνητότητας του είναι να μετατρέπει σε άχρηστα σκουπίδια, ό,τι κατασκευάζει,  νομίζοντας ότι έτσι  αναστέλλει τη δικιά του προγραμματισμένη βραχυβιότητα.
Και για αυτό «οι άνθρωποι ως απορρίμματα θα είναι το ανώτερο στάδιο της προόδου». Θα φροντίσει για αυτό το ίδιο το πλανητικό οικοσύστημα.
[1] Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και εδώ αρκετοί «νεόπτωχοι», που δε μπορούν να αγοράσουν κάποια ή τίποτα από όλα αυτά. Είναι οι «καταναλωτές με μειωμένη αγοραστική δύναμη», όπως χαρακτηρίζονται.
[2] Τέτοια υπήρχε και στην ελληνική κοινωνία «προ κρίσης» και μνημονίων


Τρίτη, 30 Οκτωβρίου 2018

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης - Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.


Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογική αυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού


Η Από Κοινού Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Σάββατο, 11 Αυγούστου 2018

Κλιματική αλλαγή και γεωργία


1)Μετά τη διάγνωση της Κοπεγχάγης („The Copenhagen Diagnosis“):
Στην κοινή ανακοίνωση των συγγραφέων της «διάγνωσης»( 26 επιστήμονες, οι περισσότεροι των οποίων ήταν και συγγραφείς της έκθεσης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για τις Κλιματικές Αλλαγές του ΟΗΕ –IPCC- το 2007), το τελικό συμπέρασμα ήταν:
• οι παγετώνες της Γροιλανδίας όσο και της Ανταρκτικής χάνουν όλο και περισσότερη μάζα και συμβάλλουν στην άνοδο της στάθμης των θαλασσών.
• ο θαλάσσιος παγετώνας της Αρκτικής φθίνει σημαντικά γρηγορότερα από ότι προέβλεπαν τα μέχρι τώρα μοντέλα. Έτσι το λιώσιμο του πάγου τα καλοκαίρια των ετών 2007 έως 2009 ήταν κατά 40% περισσότερο από τη μέση τιμή των προσομοιώσεων της αναφοράς IPCC του 2007
• στα περασμένα 15 χρόνια η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε πάνω από πέντε εκατοστά. Κατά 80% ψηλότερα από την προσομοίωση του IPCC από το 2001, πράγμα που σημαίνει ότι μέχρι το 2100 θα μπορούσε να ανέβει πάνω από ένα μέτρο, μέχρι δύο μέτρα, πολύ περισσότερο από τις προβλέψεις του IPCC. Για τους επόμενους αιώνες θα πρέπει να αναμένεται μια άνοδος περισσότερων μέτρων
• το έτος 2008 οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από ορυκτές πηγές ήταν κατά 40% παραπάνω από τις εκπομπές του 1990. Ακόμα και αν δεν αυξηθούν στη συνέχεια οι εκπομπές, ήδη θα ξεπερνούσαμε στα επόμενα 20 χρόνια τα όρια που απαιτούνται ώστε να μην ανέβει η θερμοκρασία πάνω από δύο βαθμούς, που είχε μπει σαν στόχος
• συνολικές εκπομπές πρέπει , μετά το πολύ 5 έως 10 χρόνια( που θα φθάσουν στο μάξιμουμ), να αρχίζουν να μειώνονται γρήγορα και να γίνουν σχεδόν μηδενικές μέχρι το τέλος του αιώνα
• η σημερινή συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα με περίπου 387 μέρη όγκου στο εκατομμύριο (ppm)[1], ήδη πάνω από την «ασφαλή» θεωρούμενη τιμή των 350 ppm, υπερβαίνει την τιμή εκατομμυρίων προηγούμενων χρόνων.
• μία αύξηση της θερμοκρασίας πάνω από δύο βαθμούς θεωρείται «επικίνδυνη διαταραχή» του κλιματικού συστήματος, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να αποφευχθεί.
• Για να μειώσουμε τον κίνδυνο απρόσμενων αλλαγών στο πλανητικό σύστημα και να συγκρατήσουμε την αύξηση της θερμοκρασίας στο μάξιμουμ των δύο βαθμών, δεν θα πρέπει σε παγκόσμιο επίπεδο μεταξύ 2010 και 2050 οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα να υπερβούν τους 750 γιγατόνους(Gt).
• Οι βιομηχανικές χώρες, που έχουν ήδη εκπέμψει το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτό που τους αναλογεί, καλούνται να τις μειώσουν ριζικά στο άμεσο μέλλον.
Στην Κοπεγχάγη, παρά το ότι τα μέτρα που εισηγήθηκαν οι επιστήμονες-και που ήταν η επιστημονική απάντηση στην προοπτική της κλιματικής καταστροφής-τα υποστήριξε κυρίως η Γερμανία με την Μέρκελ-την οποία στην Γερμανία την αποκαλούσαν «Klimakanzlerin»(πρωθυπουργό του κλίματος)-δεν έγιναν δεσμευτικά για τις κυβερνήσεις, ώστε να υπάρξει και πολιτική απάντηση.
Η πολιτική απάντηση από τις κυβερνήσεις υποτίθεται ότι δόθηκε μετά τη συμφωνία του Παρισιού[2] .
Ο στόχος που συμφωνήθηκε στο Παρίσι, δηλαδή να περιορισθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη σε 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προ-βιομηχανική περίοδο, παρέχει το κριτήριο αξιολόγησης για την αποτελεσματικότητα των μέτρων μείωσης των εκπομπών, με εμπειρικό τρόπο. Στην τελευταία έκθεσή της, η επιτροπή IPCC του ΟΗΕ αναφέρει ένα υπόλοιπο 270 δισεκατομμυρίων τόνων άνθρακα (C) ή ισοδύναμων 991 δισεκατομμυρίων τόνων CO2 που μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να απορροφήσει η ατμόσφαιρα στην περίοδο 2013-2100, αν ο στόχος του 1, 5 ° τηρηθεί. Με βάση αυτό, μπορεί εύκολα να καθορισθούν οι ετήσιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που αντιστοιχούν σε κάθε άτομο: Στα τέσσερα χρόνια μετά την αναφορά αυτή (2013-2016) οι εκπομπές ήταν στα 160 δισεκατομμύρια τόνους CO2, που αν αφαιρεθούν από τους 991 που ήταν ο προϋπολογισμός του 2013, μένουν 831 δισεκατομμύρια τόνοι CO2 που μπορούμε να εκπέμψουμε συνολικά από το 2017 έως το τέλος αιώνα. Διαιρεμένο με τα 83 χρόνια που μένουν, έχουμε ως αποτέλεσμα έναν ετήσιο προϋπολογισμό 10 δισεκατομμυρίων τόνων CO2. Με έναν αναμενόμενο, για το υπόλοιπο του αιώνα, παγκόσμιο πληθυσμό 9 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, αυτό οδηγεί σε ένα ετήσιο ποσό εκπομπής ενός περίπου τόνου CO2 ανά άτομο.

2)Ξεπέρασμα του δυτικού μοντέλου ανάπτυξης
Αν δούμε τι συμβαίνει π.χ. με τη Γερμανία, που δηλώνει πρώτη ότι θα πάρει τα απαιτούμενα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών της, ο προϋπολογισμός για όλους τους ανθρώπους στη Γερμανία των 83 εκατομμυρίων κατοίκων είναι 83 εκατομ. τόνοι. Αλλά το 2015 η Γερμανία υπερέβη αυτόν τον προϋπολογισμό κατά δέκα φορές τουλάχιστον, αφού είχε εκπομπές 908 εκατομμυρίων τόνων CO2. Το όριο εκπομπών των 749 εκατομμυρίων τόνων που ορίζει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας για το 2020, θα υπερβεί κατά 9 φορές τον πραγματικό εθνικό της προϋπολογισμό. Με αυτό το στόχο, ο γερμανικός προϋπολογισμός του αιώνα θα δαπανηθεί σε λιγότερο από δέκα χρόνια. Με αυτή την έννοια τίποτα δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον επιδιωκόμενο από τη Γερμανία ποσό εκπομπών των 62,5 έως 250 εκατομμυρίων τόνων CO2, για το 2050 – ένας στόχος με ανακρίβεια 400% .
Τα εμπειρικά ευρήματα δείχνουν την αδικία αυτού του σκόπιμου σχεδιασμού: το κλίμα  δεν έχει αποσταθεροποιηθεί εντελώς μέχρι σήμερα, μόνο και μόνο επειδή άλλοι άνθρωποι σε άλλα μέρη της γης εκπέμπουν πολύ λιγότερο από ό, τι δικαιούνται, σύμφωνα με τον παραπάνω προϋπολογισμό. Ζουν στην Αφρική, την Ασία, την Κεντρική και τη Νότια Αμερική και έχουν επωφεληθεί μόνο περιθωριακά από την ορυκτή ενέργεια[3]. Και είναι ακριβώς αυτοί οι άνθρωποι που ζουν στις περιοχές που αντιμετωπίζουν σήμερα τους μεγαλύτερους κινδύνους από την αλλαγή του κλίματος μέσω των ολοένα συχνότερων και μεγαλύτερων τυφώνων, των πλημμυρών και της ξηρασίας. Οι άνθρωποι στα νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού π.χ. πρέπει να φοβούνται ότι θα χάσουν ολόκληρα τα νησιά τους στη θάλασσα. Εδώ έχουμε ένα τεράστιο πρόβλημα δικαιοσύνης. Κανένας δε μπορεί να απαιτήσει από τις υπανάπτυκτες χώρες να μειώσουν τις εκπομπές για να μπορούμε στον αναπτυγμένο δυτικό κόσμο να συνεχίζουμε(έστω και διαφοροποιημένα βέβαια μεταξύ φτωχών και πλούσιων), όπως μέχρι τώρα.

Για να φθάσουμε σε ετήσιες εκπομπές των ενός τόνου ανά κάτοικο στη δύση(πιο δίκαιο θα ήταν βέβαια να τις φθάσουμε ακόμα χαμηλότερα), θα πρέπει να υπάρξει μεγάλη «απο-ανάπτυξη» σε όλους σχεδόν τους μέχρι τώρα τομείς, εκτός από κείνους όπου θα έχουμε μηδενικές εκπομπές - ή αντίθετα- αρνητικές εκπομπές, με την έννοια ότι αποθηκεύουν την περίσσεια του διοξειδίου του άνθρακα. Αυτό θα απαιτούσε αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης και του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και διανομής σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ανάπτυξη, όχι με την έννοια της μεγέθυνσης, αλλά της ποιότητας και της επέκτασης θα μπορούμε να έχουμε σε τομείς, όπου αντί να έχουμε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, θα έχουμε ή μηδενικές ή απορρόφησή τους από την ατμόσφαιρα και «αποθήκευσή» τους σε αυτούς τους τομείς. «Απο-ανάπτυξη εδώ», λοιπόν, «συντήρηση εκεί», «ανάπτυξη πιο πέρα», αλλά σε καμία περίπτωση «ανάπτυξη ή θάνατος», που είναι το μότο του Τουρμποκαπιταλισμού . Για να δούμε πού μπορεί να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τον κύκλο του άνθρακα.
3)Ο κύκλος του άνθρακα
Είναι ένας βιοχημικός κύκλος με τον οποίο το στοιχείο άνθρακας «κυκλοφορεί» ανάμεσα στη βιόσφαιρα, στη λιθόσφαιρα στην υδρόσφαιρα και στην ατμόσφαιρα του πλανήτη Γη.
Ο κύκλος έχει τέσσερις μεγάλες δεξαμενές άνθρακα, που επικοινωνούν μέσα από διάφορους δρόμους ανταλλαγής. Οι δεξαμενές αυτές είναι η ατμόσφαιρα(διοξείδιο, μεθάνιο, χλωροφθοράνθρακες), η βιόσφαιρα(περιέχει ζωντανή- νεκρή οργανική ύλη, μέρος της η βλάστηση), οι ωκεανοί (εμπεριέχουν διοξείδιο του άνθρακα και ζωντανή-νεκρή οργανική ύλη)και η λιθόσφαιρα(που περιέχει τα γνωστά μας ορυκτά καύσιμα, πετρέλαιο, λιθάνθρακα, λιγνίτης κ.λ.π)
• Στη φυσική κατάσταση δεν υπάρχει ανταλλαγή μεταξύ ατμόσφαιρας και λιθόσφαιρας. Η λιθόσφαιρα έγινε «αποθήκη» κατά την προϊστορική περίοδο της γης με γεωλογικές διεργασίες. Σαν ανθρωπότητα δεν μπορούμε να επιδράσουμε στην αποθήκευση του άνθρακα σε αυτή την δεξαμενή. Απλώς φροντίζουμε μέχρι τώρα να την «ξαλαφρώνουμε» αυτή την αποθήκη είτε άμεσα μέσω των καύσεων των ορυκτών καυσίμων και μεταφέροντας τον άνθρακα με τη μορφή εκπομπών διοξειδίου στην δεξαμενή της ατμόσφαιρας, είτε έμμεσα μέσω της υπερθέρμανσης των παγωμένων ωκεανών- παγωμένης τούντρας και της απελευθέρωσης έτσι του αποθηκευμένου εκεί μεθανίου. Εδώ θα πρέπει να σταματήσουμε να το κάνουμε αυτό, όσο γίνεται γρηγορότερα.
• Η ανταλλαγή μεταξύ ατμόσφαιρας και ωκεανών βοηθά στην ελάττωση της περιεκτικότητας της ατμόσφαιρας σε αέρια θερμοκηπίου, όμως είναι μια διαδικασία που γίνεται κατά την πάροδο αιώνων και όχι μικρο-μεσοπρόθεσμα. Εξάλλου η ανταλλαγή γίνεται με τα επιφανειακά νερά, τα οποία σήμερα θερμαίνονται λόγω αύξησης θερμοκρασίας και εξατμίζονται, ενώ τα κατακόρυφα θαλάσσια ρεύματα που εξασφάλιζαν την ανταλλαγή επιφανειακών και βαθιών νερών υποχωρούν. Έτσι η «αποθήκη» των ωκεανών δεν έχει άμεση θετική συμβολή στην αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών. Από την άλλη, τυχόν δυνατή ανθρώπινη δράση για θετική επίδραση σ’ αυτό το ισοζύγιο είναι προβληματική, γιατί πρόκειται για χαοτικό μεγασύστημα και δεν θα είμαστε σίγουροι για οποιοδήποτε αποτέλεσμα.
• Μας μένει η ανταλλαγή μεταξύ ατμόσφαιρας και βιόσφαιρας. Ο άνθρακας αποσπάται από την ατμόσφαιρα βασικά μέσω της φωτοσύνθεσης στα φύλλα, κατά την οποία τα φυτά μετατρέπουν το ατμοσφαιρικό CO2 σε υδατάνθρακες(μεγαλύτερη ποσότητα από τα νεαρά φυτά) . Η βλάστηση λοιπόν είναι καταρχήν αυτή που ρυθμίζει το ισοζύγιο ατμόσφαιρας -βιόσφαιρας και στη συνέχεια έχουμε τις επίγειες διεργασίες-ανταλλαγές με την υπόλοιπη βιομάζα και το ίδιο το έδαφος. Από το συνολικό ποσό του οργανικού άνθρακα που παράγεται από τη φωτοσύνθεση το μισό περίπου καταναλώνεται από τα φυτά κατά την αυτοτροφική αναπνοή(οπότε έχουμε επιστροφή του άνθρακα στην ατμόσφαιρα με τη μορφή CO2: εξώθερμη αντίδραση με τη διάσπαση της γλυκόζης σε CO2 και σε Η20). Από το υπόλοιπο που παραμένει και αποθηκεύεται στη φυτική μάζα, ένα μέρος καταναλώνεται από τα ζώα και τον άνθρωπο (από το οποίο πάλι ένα μέρος παίρνει το δρόμο για την ατμόσφαιρα μέσω της ετερότροφης αναπνοής). Ένα άλλο μέρος επιστρέφει στην ατμόσφαιρα μέσω της αποψίλωσης και καύσης-πυρκαγιών της φυτικής βιομάζας(αλλά και άλλων οργανικών ουσιών) από τον άνθρωπο και ένα μέρος μετά τη γήρανση των φυτών καταλήγει στο έδαφος, στη λεγόμενη δεξαμενή «συντριμμιών» του άνθρακα. Ένα μέρος αυτών των «συντριμμιών» καθώς και της υπόλοιπης νεκρής βιομάζας(οργανική ύλη στο έδαφος) αποσυντίθεται από τους μικροοργανισμούς του εδάφους, οι οποίοι διασπούν τις ανθρακικές ενώσεις των νεκρών οργανισμών και μετατρέπουν τον άνθρακα σε CO2 (αερόβια) ή σε μεθάνιο (αναερόβια) και έτσι έχουμε επιστροφή του στην ατμόσφαιρα. Ένα άλλο μέρος όμως μετατρέπεται στον εδαφολογικό άνθρακα, που αποσυντίθεται πολύ πιο αργά. Ο εδαφολογικός άνθρακας μαζί με το κάρβουνο των πυρκαγιών αποτελούν τη δεξαμενή του αδρανή άνθρακα. Ο συνολικός άνθρακας του εδάφους είναι πολλαπλάσιος αυτού της βλάστησης.
Τα επίγεια οικοσυστήματα αποτελούν δεξαμενές άνθρακα (με νεώτερους υπολογισμούς θεωρείται ότι στα δάση μόνο «σταθμεύουν» περίπου 800 GT, περισσότερο και από την ατμόσφαιρα).Οι βιολογικές διεργασίες μπορούν να επηρεάσουν το ποσό του άνθρακα σε αυτές τις δεξαμενές, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ενώ ο ίδιος ο άνθρωπος μπορεί να παρέμβει και άμεσα για αύξηση του αποθηκευμένου άνθρακα σε αυτές.
Έτσι το Τροπικό δάσος αποθηκεύει 906 γραμ./μ2.έτος, τα Υπόλοιπα δάση 630, οι Σαβάνες 354, τα Έλη 1350, οι Καλλιέργειες 293, Λοιπά είδη(τούντρες…)31, η Θάλασσα 69 γραμ./μ2.έτος
Για τα δάση και ιδίως τα τροπικά έχουν γραφεί πολλά. Η αποψίλωση και οι πυρκαγιές συμμετέχουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου κατά 18%(στοιχεία του 2000, εντωμεταξύ έχουν αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό οι πυρκαγιές, ιδίως στα μεσαία γεωγραφικά πλάτη). Αν σταματούσαν θα είχαμε μεγάλη βελτίωση σε σχέση με τις κλιματικές αλλαγές. Για να σταματήσουν όμως πρέπει να υπάρξει «αποανάπτυξη» στον τομέα του εμπορίου του ξύλου, ιδίως του τροπικού και να σταματήσει η αλλαγή χρήσης της γης(οικοπεδοποίηση), ώστε να μην έχουμε πυρκαγιές από ανθρωπογενείς αιτίες. Ανάπτυξη θα πρέπει να έχουμε σε δραστηριότητες που υποβοηθούν την αποθήκευση του CO2 στην άγρια βλάστηση με επιστροφή εκτάσεων στην άγρια φύση, με αποκατάσταση των ερημοποιημένων εκτάσεων μέσω αναβλάστησης(π.χ. φυσική σπορά σβώλων), με σωστή διαχείριση των δασών(ώστε να μην έχουμε εύκολα πυρκαγιές από φυσικές αιτίες) και φύτευση νέων εγκλιματισμένων δένδρων(τα νέα δένδρα απορροφούν πάντα περισσότερο CO2 από τα παλιά) κ.λ.π.
Βλέπουμε ότι τα έλη μπορούν να απορροφήσουν κάθε χρόνο υπερδιπλάσια ποσότητα CO2 από ότι τα δάση στα μεσαία πλάτη, αλλά πολύ περισσότερο και από τα τροπικά. Μέχρι τώρα κάναμε αποξήρανσή τους υπέρ των καλλιεργειών και της υγείας υποτίθεται. Από δω και πέρα πρέπει να αποκαταστήσουμε ξανά τις ελώδεις εκτάσεις, αν όχι να τις επεκτείνουμε. Θα είναι ο πιο εύκολος και πιο οικονομικός τρόπος για απορρόφηση του παραπανήσιου CO2 από την ατμόσφαιρα.
Όμως οι καλλιέργειες και η παραγωγή τροφίμων θα είναι ο κατεξοχήν τομέας, όπου θα πρέπει να γίνουν μεγάλες αλλαγές.

 

4)Γεωργία –τρόφιμα-διοξείδιο άνθρακα
Ας εξετάσουμε, σε παγκόσμιο επίπεδο, το ρόλο της γεωργίας και των συστημάτων διατροφής, από άποψη συμμετοχής τόσο στη κλιματική κρίση, όσο και ενδεχομένως στην προσπάθεια για την επίλυσή της.
Η σχέση μεταξύ του βιομηχανικού συστήματος τροφίμων και της υπερθέρμανσης του πλανήτη δεν φαίνεται συχνά να είναι άμεση, λόγω κυρίως του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζονται τα στατιστικά στοιχεία. Μερικά από τα συμπεράσματά μας μπορεί να είναι έκπληξη.
Είναι σαφές ότι με την επικράτηση της βιομηχανικής γεωργίας και την απομάκρυνση από τις παραδοσιακές μεθόδους καλλιέργειας η σύγχρονη παραγωγή τροφίμων έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία για τις κλιματικές αλλαγές. Έχει υπολογισθεί ότι η εκτεταμένη χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, η επέκταση της βιομηχανίας κρέατος με επακόλουθο τη καταστροφή των σαβάνων και των δασών του πλανήτη για να αυξηθούν τα βασικά γεωργικά προϊόντα, είναι από κοινού υπεύθυνες για το ένα τρίτο περίπου των αερίων του θερμοκηπίου, που προκαλούν παγκόσμια αλλαγή του κλίματος. Όταν προσθέσουμε σε αυτό το ποσό της ενέργειας από ορυκτά καύσιμα που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία των γεωργικών προϊόντων, για τη ψύξη τους, για τη συσκευασία, για τη μεταφορά τους σε όλο τον κόσμο και στη συνέχεια για τη διανομή τους σε σούπερ-μάρκετ, ο ρόλος της βιομηχανίας τροφίμων στη δημιουργία της κρίσης αυξάνει σημαντικά. Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων μπορεί να είναι υπεύθυνο για το μισό περίπου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον κόσμο.
Ακόμα πιο πέρα: η βιομηχανική γεωργία, μέσω της εξάρτησής της από χημικά λιπάσματα και με μια λογική έλλειψης σεβασμού προς τη γονιμότητα του εδάφους, έχει οδηγήσει και στη μαζική απώλεια οργανικών υλών από το έδαφος. Μεγάλο μέρος αυτής της απώλειας οργανικής ύλης(SOM) έχει καταλήξει στην ατμόσφαιρα. Εμπειρογνώμονες σε θέματα εδάφους και οι αγρότες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι τα χημικά λιπάσματα καταστρέφουν τη γονιμότητα του εδάφους με την καταστροφή των οργανικών υλών. Με τη χρήση χημικών λιπασμάτων, διαλυτά θρεπτικά στοιχεία καθίστανται αμέσως διαθέσιμα σε τεράστια ποσά, προκαλώντας μεγάλη αύξηση της μικροβιακής δραστηριότητας. Αυτή η αυξημένη μικροβιακή δραστηριότητα, με τη σειρά της, επιταχύνει την αποσύνθεση της οργανικής ύλης, που καταναλώνεται με μεγάλη ταχύτητα και έτσι το CO2 που απελευθερώνεται καταλήγει γρήγορα στην ατμόσφαιρα. Όταν τα θρεπτικά συστατικά από τα λιπάσματα δεν επαρκούν, οι περισσότεροι μικροοργανισμοί πεθαίνουν, και το έδαφος μένει με λιγότερη οργανική ύλη. Δεδομένου ότι η διαδικασία αυτή συνεχίζεται εδώ και πολύ καιρό, και ενισχύεται επίσης από το όργωμα, η οργανική ύλη του εδάφους εξαντλείται. Αυτό επιδεινώνεται επίσης από τη λογική της απόρριψης ή της καύσης των υπολειμμάτων των καλλιεργειών, που δεν ενσωματώνονται εκ νέου στο έδαφος. Ο τρόπος επομένως που η βιομηχανική γεωργία έχει επεξεργαστεί τα εδάφη από το 1960 και μετά, αποτέλεσε βασικό παράγοντα επίσης για τη σημερινή κρίση του κλίματος.
Κάποια χρήσιμα στοιχεία: Το 40% των εδαφών της Γης είναι καλλιεργήσιμα, εκ των οποίων το 1/3 χρησιμοποιείται για την παραγωγή ζωοτροφών. Τα τελευταία 40 χρόνια, 130 εκατομμύρια στρέμματα γης -50% δάση- μετατρέπονται ετησίως σε αγροτικές εκτάσεις. Τα τελευταία 40 χρόνια η βιοποικιλότητα έχει μειωθεί κατά 30%, ενώ παράλληλα έχει καταστραφεί το 50% των τροπικών δασών, τα οποία και προσφέρουν τους απαραίτητους βιότοπους στο 50% και πλέον των γνωστών φυτών και ζώων. Από την πρώτη βιομηχανική επανάσταση έως σήμερα, έχει μειωθεί κατά 40% η κάλυψη των εδαφών του πλανήτη με φυτά. Τον τελευταίο αιώνα έχει χαθεί το 50% των υδάτινων βιοτόπων μαζί με μεγάλο μέρος των ζωντανών οργανισμών που ζούσαν εκεί. Επιπλέον, περισσότερο από το 15% των φυσικών βοσκοτόπων, λόγω της υπερεκμετάλλευσης από αγροτικές εργασίες, διαβρώθηκαν και μετατράπηκαν σε άγονες περιοχές
Η βιομηχανική γεωργία συνέβαλε και με έναν άλλο τρόπο στην επιδείνωση της κρίσης. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, με τη μορφή «εξωτερικού κόστους»: τώρα πια γνωρίζουμε ότι τα φυτά απορροφούν 70-80 διαφορετικά ορυκτά από ένα υγιές έδαφος, ενώ τα περισσότερα χημικά λιπάσματα δεν προσθέτουν περισσότερο από μια χούφτα, κύρια άζωτο, φώσφορο και κάλιο, γνωστά από τα χημικά τους σύμβολα ΝΡΚ. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο μέσος όρος των επιπέδων των μετάλλων στα γεωργικά εδάφη έχει πέσει σε όλο τον κόσμο, με 72% στην Ευρώπη, 76% στην Ασία και 85% στη Βόρεια Αμερική Το επακόλουθο είναι ότι τα περισσότερα από τα τρόφιμα που τρώμε είναι ελλιπή σε μέταλλα. Η τροφή μας, είτε φυτική είτε ζωική, έχει χάσει το 20-60% των ανόργανων συστατικών της. Αυτό το γεγονός έχει επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και έχουμε πολλές ασθένειες, πράγμα που με τη σειρά του κάνει αναγκαίο ένα ενεργοβόρο και με μεγάλη κατανάλωση ιατροφαρμακευτικό σύστημα, με τις αντίστοιχες αυξήσεις εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

5)Η ανάκτηση της οργανικής ύλης των εδαφών(SOM) μέρος της λύσης
Τα εδάφη όμως, όπως είδαμε παραπάνω στον κύκλο του άνθρακα, μπορεί να αποτελέσουν μέρος της λύσης, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό, τι είναι ευρέως αναγνωρισμένο. Μια 10ετή μελέτη στο Ινστιτούτο Rodale της Πεννσυλβάνια των ΗΠΑ έδειξε ότι η χρήση κομπόστ σε συνδυασμό με εναλλαγή καλλιεργειών σε βιολογικά αγροσυστήματα μπορεί να οδηγήσει σε ενσωμάτωση του άνθρακα στο έδαφος σε αναλογία 910 κιλά / στρέμμα / έτος ( αντίθετα, σε αγροκτήματα που βασίζονται στο όργωμα και στα χημικά λιπάσματα, χάνονται σχεδόν 140 κιλά άνθρακα ανά εκτάριο ετησίως). Η ενσωμάτωση 910 κιλών άνθρακα σήμαινε επίσης λήψη 3185 κιλών διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα ανά στρέμμα το χρόνο(μεγάλη ικανότητα πρόσληψης και συγκράτησης λόγω της αυξημένης ποσότητας μικροοργανισμών) .
Αν δε γενικευόταν και η χρήση των Ενεργών Μικροοργανισμών(ΕΜ) στη γεωργία και ιδιαίτερα στη παρασκευή του κομπόστ από τα οργανικά υπολείμματα των αγροκτημάτων, αλλά και των κατοικημένων περιοχών(αναερόβια ζύμωση: μποκάσι), θα είχαμε δυνατότητα για ενσωμάτωση μεγαλύτερου ποσού οργανικής ύλης(SOM) στο έδαφος, γιατί οι αναγεννητικοί αυτοί ΕΜ δεν αποσυνθέτουν, αλλά ζυμώνουν και αναδομούν την οργανική ύλη, χωρίς απώλειες προς την ατμόσφαιρα. Έχει υπολογισθεί ότι, αν θα μπορούσαμε να αποκαταστήσουμε και πάλι στα γεωργικά εδάφη του κόσμου την οργανική ύλη, που έχουμε ήδη χάσει, λόγω της βιομηχανικής γεωργίας, τότε τα εδάφη αυτά θα μπορούσαν να συλλάβουν τουλάχιστον το ένα τρίτο του πλεονάζοντος CO2 στην ατμόσφαιρα . Συνεχίζοντας την ανοικοδόμηση των εδαφών, σε περίπου 50 χρόνια, αυτά θα είχαν προσλάβει περίπου τα δύο τρίτα του πλεονάζοντος CO2 από την ατμόσφαιρα. Κατά τη διαδικασία αυτή, ενώ θα είχαμε υγιέστερο και πιο παραγωγικό έδαφος, ταυτόχρονα θα είχαμε απαλλαγεί : 1) από τη χρήση χημικών λιπασμάτων, τα οποία αποτελούν ένα άλλο γνωστό μεγάλο παραγωγό αερίων του θερμοκηπίου και κατά τη παραγωγή τους και κατά τη χρήση τους . 2) από τα οργανικά απόβλητα των πόλεων τα οποία θα επέστρεφαν στα γεωργικά εδάφη και το μεθάνιο και οι εκπομπές CO2 από χώρους υγειονομικής ταφής και των λυμάτων (ισοδύναμο με 3,6% του συνόλου των σημερινών εκπομπών) θα μπορούσαν να μειωθούν σημαντικά

6)Η αγροτική οικο-γεωργία σημαντικός παράγοντας αποτροπής της κλιματικής αλλαγής:
Η επιστροφή στην αγρο-οικολογική γεωργία σε μεγάλη κλίμακα θα μετρίαζε σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή κρίση. Αν και μπορεί να είναι ήδη πολύ αργά για να αποτραπούν περιβαλλοντικές ζημίες μεγάλης κλίμακας(ακόμα και αν δεν ξεπεραστεί το όριο των 2 βαθμών Κελσίου), μια τέτοια στρατηγική θα προσέφερε στον κόσμο μια διέξοδο από την κρίση. Η διεθνής οργάνωση των μικρών αγροτών Via Campesina πιστεύει ότι οι λύσεις για την τρέχουσα κρίση θα πρέπει να διαμορφωθούν από τις οργανωμένες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες θα αναπτύξουν τρόπους παραγωγής, κατανάλωσης και εμπορίου που θα στηρίζονται στη δικαιοσύνη, στην αλληλεγγύη και στις υγιείς κοινότητες. Η σημερινή στάνταρ τεχνολογία δε θα μας σώσει από την τρέχουσα παγκόσμια περιβαλλοντική και κοινωνική καταστροφή. Η αειφόρος, μικρής κλίμακας οικογενειακή γεωργία, είναι εντάσεως εργασίας και απαιτεί λίγα καύσιμα. Aυτή θα συνεισφέρει σε μεγάλο βαθμό στην «ψύξη» της γης.
Μια τέτοια ριζική αλλαγή των μεθόδων καλλιέργειας και εκτροφής καθώς και του τρόπου διατροφής μας θα απαιτήσει σαφώς θεμελιώδεις αλλαγές Οι τρέχουσες πολιτικές κατά των αγροτογεωργών, όπως οι νόμοι που ευνοούν την ιδιωτικοποίηση και την μονοπώληση των σπόρων και οι κανονισμοί για την προστασία των εταιρειών, οι οποίοι έχουν εξοντώσει τα παραδοσιακά συστήματα τροφίμων, θα έπρεπε να καταργηθούν. Οι υπάρχουσες τάσεις για αυξημένη συγκέντρωση της γης και για επέκταση της βιομηχανικής γεωργίας θα πρέπει να αντιστραφούν:
• Εκατομμύρια γεωργών - αγροτικών κοινοτήτων θα πρέπει να αποκτήσουν τη δυνατότητα να κάνουν τις απαραίτητες αμειψισπορές, να οργανώνουν την αγρανάπαυση και να δημιουργούν βοσκότοπους, ώστε να μπορούν να επιστρέφουν στο έδαφος πάνω από 7 δισεκατομμύρια τόνους οργανικής ουσίας κάθε χρόνο.
• Προώθηση υγιούς και βιώσιμης ενεργειακής πολιτικής. Αυτό περιλαμβάνει κατανάλωση λιγότερης ενέργειας, παραγωγή βιοαερίου και ηλιακής ενέργειας στα αγροκτήματα - και όχι σε μεγάλο βαθμό προώθηση της παραγωγής βιοντίζελ, όπως συμβαίνει σήμερα.
• Εφαρμογή γεωργικών και εμπορικών πολιτικών σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο για την υποστήριξη της τοπικής παραγωγής- διανομής-αγοράς-κατανάλωσης τροφίμων με στόχο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτάρκεια. Αυτό περιλαμβάνει την απαγόρευση των επιδοτήσεων που οδηγούν σε ντάμπινγκ των φτηνών τροφίμων στις αγορές.
• «Από-ανάπτυξη» στη παραγωγή κρέατος για μια ζωο-εκτροφή στα πλαίσια ολοκληρωμένων αγροκτημάτων
• Εκπαίδευση αντίστοιχη των πολυλειτουργικών αγροτών και των νέων γενιών μέσα από την αντίστοιχη στροφή του εκπαιδευτικού συστήματος
• Τότε η κρίση του κλίματος έχει μια πιθανή λύση: το έδαφος
Όλα αυτά αποτελούν μια μεγάλη πολιτική πρόκληση. Μια τέτοια προσέγγιση, που βασίζεται σε δοκιμασμένες και ελεγμένες τεχνικές καλλιέργειας που αναπτύχθηκαν από αγροτικές κοινότητες επί χιλιετίες, θα παράγουν αποτελέσματα. Τα εμπόδια είναι πολιτικά, και όχι τεχνικά. Γιατί αντί να προωθείται αυτή η κατεύθυνση από τις πολιτικές, αντίθετα προωθείται πληθώρα νέων γενετικών τροποποιήσεων και τεχνικών διαδικασιών (όπως «κλίμα-ready" γενετικώς τροποποιημένες καλλιέργειες και εκτροφή γ.τ. αγελάδων για να παράγουν λιγότερο μεθάνιο ή πυρόλυση της βιομάζας- biochar) και αναπτύσσεται ένας αντίστοιχος τομέας επιχειρήσεων σαν απάντηση στην κρίση. Αυτές οι λεγόμενες λύσεις μπορούν να δημιουργήσουν πολύ περισσότερα προβλήματα από όσα λύνουν(βλέπε π.χ. το παράδειγμα της πυρηνικής τεχνολογίας ή των μεταλλαγμένων).
Ο χρόνος εξαντλείται, η διαδικασία επιταχύνεται με ανησυχητικό ρυθμό. Η αλλαγή του κλίματος ήδη επηρεάζει σοβαρά 325 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο - με 315.000 να πεθαίνουν από την πείνα, την ασθένεια και τις καιρικές καταστροφές που προκαλούνται από την αλλαγή του κλίματος. Ο ετήσιος αριθμός των νεκρών θα μπορούσε να ανέβει σε μισό εκατομμύριο έως το 2030, με 10 % του παγκόσμιου πληθυσμού που πλήττεται σοβαρά. Ως συνέπεια του αυξημένου άγχους που προκαλείται από την κλιματική κρίση στα εδάφη, τα φυτά και τα ζώα, οι γεωργικές αποδόσεις αναμένεται να πέσουν, ιδίως στις θερμότερες χώρες του Νότου. Ένα τέτοιο σενάριο θα προκαλέσει αφάνταστη ταλαιπωρία σε δισεκατομμύρια των ανθρώπων. Είναι καιρός να γυρίσουμε σελίδα και να δημιουργήσουμε ένα υγιέστερο πλανήτη, με τη βελτίωση των εδαφών, με τη βιώσιμη γεωργική παραγωγή για περισσότερα και καλύτερα τρόφιμα, στηριζόμενοι στη δυναμική των αγροτικών κοινοτήτων, των κοινοτικών-δημοτικών δικτύων παραγωγής διανομής και κατανάλωσης, της μικρής κλίμακας τοπικής αγοράς. Στηριζόμενοι τελικά στο ξεπέρασμα του καπιταλισμού με τη στρατηγική της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης  και του Κοινοτισμού για την ανάπτυξη μιας αποκεντρωμένης, επανατοπικοποιημένης, οικολογικής και αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνίας. Μόνο αυτή μπορεί να εξασφαλίσει την επιβίωση των επόμενων ανθρώπινων γενεών και της βιοποικιλότητας σε αυτόν τον πλανήτη. Αυτός ο στόχος θα εμπνεύσει την πλειοψηφία των ανθρώπων να δημιουργήσει ένα νέο πολιτισμικό ρεύμα, αυτό της εποχής μετά την «ανάπτυξη» και ι του ατομικού και συλλογικού αυτοκαθορισμού.
Αυτό το καλοκαίρι του 2018, οι άνθρωποι του «αναπτυγμένου» Βορρά-ιδιαιτέρως στην Ελλάδα- με τον καύσωνα και τις καταστροφικές πυρκαγιές , αντιλήφθηκαν σε μεγάλο βαθμό τι θα σημαίνει η επερχόμενη κλιματική αλλαγή και για αυτούς και όχι μόνο για τους ανθρώπους του «υπανάπτυκτου» κόσμου!


[1] Σήμερα ξεπέρασαν τα 400 ppm
[2] Παγκόσμια δεσμευτική για τις χώρες συμφωνία που επιτεύχθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2015 στο Παρίσι και είναι ένα σχέδιο δράσης για τη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη «αρκετά κάτω» από τους 2°C και τέθηκε σε εφαρμογή στις 4 Νοεμβρίου του 2016  φέροντας τις υπογραφές 195 χωρών. Απο την συμφωνία αυτή που είχε υπογράψει και η κυβέρνηση Ομπάμα των ΗΠΑ, αποχώρησε η κυβέρνηση Τραμπ.
[3] Τα τελευταία χρόνια κάθε κάτοικος των ΗΠΑ εξέπεμπε 20 τόνους, της Γερμανίας 10 τόνους, της Κίνας 4,6 τόνους, του Μπαγκλαντές 0,3 τόνους και του Μαλί μόνο 50 κιλά.

Τρίτη, 17 Ιουλίου 2018

Αντί «καθαρής εξόδου από τα Μνημόνια», μια πρόταση επιστροφής… προς τα μπρος!


Δεν είναι δυνατόν να  περιμένουμε άπρακτοι την έξοδο από το «συνεχές και ατελεύτητο μνημόνιο» του Τσίπρα ή να μας «ξανασώσει» ο Μητσοτάκης!
Οι περισσότεροι νεοέλληνες  περίμεναν μέχρι τώρα, μετέωροι και άπρακτοι, ότι η κυβέρνηση «κοινωνικής σωτηρίας» ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ-ΠΡΑΣΙΝΟΙ θα μας έλυνε όλα τα προβλήματα: Να συμφωνήσει με τους «θεσμούς», να εξασφαλίσει χρηματοδότηση, να αποτρέψει τη «λιτότητα», την «ανθρωπιστική» και «περιβαλλοντική» κρίση κ.λπ. Και αυτή η Κυβέρνηση κάθε άλλο παρά έλυσε αυτά τα προβλήματα, έφερε ένα σκληρότερο μνημόνιο-μετατρέποντας το «ΟΧΙ» της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού σε ΝΑΙ- σαν αποτέλεσμα της «σθεναράς διαπραγμάτευσης» με τους πιστωτές. Και για να το εφαρμόσει χωρίς τα «βαρίδια» των μετέπειτα ΛΑΕ, Πλεύση Ελευθερίας, DiEM25-GR, έκανε «φαστ τρακ» εκλογές τον Σεπτέμβρη του `15, για μια νέα  «ισχυρή εντολή» από το ζαλισμένο «πόπολο». Πριν προλάβει αυτό να αντιληφθεί ότι οι υποσχέσεις των εκλογών, θα ακολουθήσουν το δρόμο των προηγούμενων που δεν κρατήθηκαν, παρά το ότι ο Τσίπρας ήθελε να «πρωτοτυπήσει και να τις κρατήσει»!
Και πραγματικά: με το 3ο διαρκές και ατελεύτητο μνημόνιο για την επίτευξη μεγάλων αυτοκτονικών πλεονασμάτων, κατέρρευσαν και οι τελευταίες ψευδαισθήσεις της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού και ιδίως της μεσαίας τάξης.
​Όσοι όμως από μας έχουν αντιληφθεί καθαρά αυτές τις εξελίξεις και δεν έχουν ακόμη παραιτηθεί από την κοινωνικοπολιτική τους δράση, δεν μας μένει παρά να διαμορφώσουμε «από τα κάτω» ένα απαραίτητο ρεαλιστικό και ελκυστικό πολιτικό πρόγραμμα για το ξεπέρασμα της σημερινής κατάρρευσης και συγχρόνως για τη μετάβαση σε μια μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Δε μας μένει τίποτα άλλο σε αυτή την χώρα, από το να αναζητήσουμε ουσιαστικές ριζοσπαστικές λύσεις!
Η Ελλάδα έγινε ο αδύνατος κρίκος στον παγκόσμιο καπιταλισμό, λόγω της μανίας της πολιτικής και οικονομικής ελίτ, για ανάπτυξη που δεν στηριζόταν στον πρωτογενή- δευτερογενή τομέα (γεωργία, μεταποίηση, καινοτομία κ.λπ.), αλλά στον τριτογενή (κατανάλωση, εμπόριο, τουριστικές υπηρεσίες κ.λπ.) και στις κάθε είδους οικοδόμηση και κατασκευές.
Ο «εκσυγχρονισμός» που υποτίθεται έγινε -χωρίς να υπολογίζεται το οικονομικό και το περιβαλλοντικό κόστος του-στηρίχθηκε σε δάνεια κύρια από το εξωτερικό. Σε αυτό βοήθησε και η είσοδος στην Ευρωζώνη, γιατί αύξησε τη δανειοληπτική πίστη λόγω του κοινού νομίσματος. Όλοι άρχισαν να δανείζονται εύκολα.
Ο τουρισμός αναδείχθηκε στη «μεγάλη βιομηχανία» της χώρας και ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού προσπάθησε να επιβιώσει προσφέροντας υπηρεσίες κατά τη «τουριστική σαιζόν», αφήνοντας κατά μέρος τις άλλες δραστηριότητες και τη γεωργία.
Και αυτή η κατεύθυνση -που υλοποιούταν από ένα πολιτικό προσωπικό κάθε άλλο παρά αξιόλογο-κατέρρευσε στα πλαίσια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Λόγω της άρσης της «εμπιστοσύνης των πιστωτών», η δομική κατά βάση ελληνική κρίση μετατράπηκε σε κρίση των δημοσιονομικών χρεών. Αυτή έφερε και τις πολιτικές της τρόικας και των «μνημονίων».
Και η σημερινή, αλλά και οι επόμενες κυβερνήσεις των κομμάτων εξουσίας, θα είναι υποχρεωμένες –με τη «βοήθεια» των θεσμών της ΕΕ-να εφαρμόσουν τέτοιες πολιτικές, ώστε να επιστραφούν με οποιοδήποτε τρόπο τα χρέη στους διεθνείς και ντόπιους πιστωτές.
Εξάλλου η ευρωπαϊκή ελίτ δε μπορεί πια να διατηρεί πολυπληθείς μεσαίες τάξεις και θέλει να τις συρρικνώσει, ξεκινώντας από την Ελλάδα και τη Ν. Ευρώπη. Με τα προγράμματα «σωτηρίας» επιδιώκει τη «φτωχοποίηση» όλων των Ελλήνων «από κάτω», με τη δημιουργία ελλειμμάτων και άρα συνέχισης  της δανειοδότησης από τους «πιστωτές» και της πληρωμής των δανείων από τα σημερινά και αυριανά «υποζύγια». Για να συνεχίζεται η εξάρτηση της χώρας και το «πάρτυ» της ντόπιας και διεθνούς κυρίαρχης τάξης, σε ένα φαύλο κύκλο.
Θα χρειασθεί, μέσα από την όξυνση της κρίσης, να αντιληφθούν τα ελληνικά μεσοστρώματα μαζί με τους εργαζόμενους και άνεργους, ότι είναι ψευδαίσθηση η επιθυμία να επιστρέψουν προς τα πίσω, στην προ κρίσης κατάσταση. Δεν θα είναι δυνατόν να «ανελιχθούν» πλέον κοινωνικά και να επιδιώξουν την «ευημερία» μέσω της αύξησης του κομματιού της πίτας που τους αναλογεί. Θα χρειασθεί να αντιληφθούν καθαρά ότι η ευζωία τους δε μπορεί να ταυτισθεί με την ατομική κατανάλωση  και ατομική στάση.
Μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν επιδιώξουν την επιστροφή …προς τα μπρος, μέσω της ανάδειξης άλλων σημαντικών αξιών και προτεραιοτήτων: της αλληλεγγύης, της συνεργασίας, της κοινότητας, της φιλίας, της ελευθερίας, του αυτοκαθορισμού, της κοινωνικής-αλληλέγγυας οικονομίας, της στήριξης στην αφθονία των κοινωνικών-συλλογικών αγαθών μας και στους δίκαια κατανεμημένους περιορισμένους φυσικούς πόρους μας.
Να αντιληφθούμε όλοι ότι δε μπορεί να συναινούμε πλέον στον μέχρι τώρα τρόπο ανάπτυξης και διακυβέρνησης που μας οδήγησε εδώ.
Να δημιουργήσουμε ένα κίνημα, που ξεκινώντας από την «άμυνα»: δεν «πληρώνουμε τα χρέη τους», «δε πουλάμε τα κοινωνικά και δημόσια αγαθά μας, ούτε τους φυσικούς μας πόρους και το περιβάλλον μας», «δε χρειαζόμαστε τα λεφτά τους» κ.λπ., να προχωρήσει επιθετικά στη δημιουργία εναλλακτικών μορφών ατομικής και κοινωνικής ύπαρξης. Να διαμορφώσει και να βάλει σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα από τα κάτω, για τους «από κάτω», που θα δίνει λύσεις στην καθημερινότητά τους, αποτινάζοντας από πάνω τους το καθεστώς της αποικίας χρέους, στο οποίο βρίσκεται η χώρα, αλλά και θα αλλάζει την κυρίαρχη ατομική και κοινωνική συνείδηση του ατομικισμού που έχει διαμορφώσει τον κυρίαρχο σημερινό ανθρωπολογικό τύπο  της ελληνικής κοινωνίας, ανεξάρτητα της ταξικής του προέλευσης.
Ένα τέτοιο κίνημα μπορεί να πάρει μαζί του έναν κρίσιμο αριθμό πολιτών της ελληνικής κοινωνίας, και να την οδηγήσει σε ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» για μετάβαση σε μια μετακαπιταλιστική οργάνωσή της:
-Με διαμόρφωση συνθηκών ενδογενούς και τοπικής παραγωγής και διανομής μέσα από την προώθηση ομάδων παραγωγών, συνεταιρισμών παραγωγών-καταναλωτών για απευθείας διακίνηση τροφίμων και άλλων χρηστικών προϊόντων χωρίς μεσάζοντες, συνεταιριστικών μικρών μαγαζιών, δικτύων διανομής και τοπικών συστημάτων ανταλλαγών κ.λ.π.,
-Με επαναπροσδιορισμό γενικότερα από την κοινωνία των βασικών της αναγκών και του τρόπου ικανοποίησή τους, όσο γίνεται λιγότερο μέσω των αγορών και της ατομικής κατανάλωσης.
-Με στήριξη στα συλλογικά αγαθά και με μικρότερο κοινωνικό και οικολογικό αποτύπωμα, σε ισορροπία με τη φύση.
-Με επιδίωξη περισσότερο της αυτοανάπτυξης-αυτοπραγμάτωσης των πολιτών μέσα από αντίστοιχη εκπαίδευση και συμμετοχή στις δομές αυτοοργάνωσης όλων των επιπέδων (οικονομικών, κοινωνικών, πολιτιστικών, πολιτικών), μέσα από  τη κοινωνικοποίηση της εκπαίδευσης και παιδείας  και την ενσωμάτωσή της στην κοινωνική ζωή και στην παραγωγική διαδικασία και κάτω από τον έλεγχο των πολιτών και των άμεσων παραγωγών.
-Επιλέγοντας τη στρατηγική της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης:
Η Τοπικοποίηση προτείνεται σαν μια στρατηγική με την οποία θα απαντήσουμε στην «υπαρκτή» παγκοσμιοποίηση και θα επιδιώξουμε τη στροφή σε μια αποκεντρωμένη, επανατοπικοποιημένη, αυτοδιαχειριζόμενη, αταξική, οικολογική κοινωνία της ισοκατανομής, που θα έχει σαν κύτταρο την αυτοδύναμη κοινότητα και το δήμο και θα στηρίζεται στην ομοσπονδιοποίηση δήμων-περιφερειών-εθνών μέσω της θέσμισης της Άμεσης Δημοκρατίας με τη μορφή του Δημοκρατικού Ομοσπονδισμού Κοινοτήτων, Δήμων και Περιφερειών. Για το ξεπέρασμα του δυτικού μοντέλου ανάπτυξης, της κλιματικής-οικολογικής καταστροφής, του καπιταλισμού και του εθνικού κεντρικού κράτους.
Είναι μια στρατηγική στα πλαίσια των γενικότερων προταγμάτων της «απο-ανάπτυξης», της αυτοδιαχείρισης, της «αμεσης δημοκρατίας» και του «κοινοτισμού»
Προτείνεται σαν μια στρατηγική, στα πλαίσια επιλογής ενός μοντέλου αποανάπτυξης και αναβίωσης του κοινοτικού πνεύματος για να ξεπεράσουμε τη κρίση, αλλά και για να αποχαιρετήσουμε τον καπιταλισμό που μας οδηγεί στη βαρβαρότητα και την οικο-καταστροφή.
Αυτή η στρατηγική μπορεί να υλοποιηθεί καλύτερα αν επιδιώξουμε τα παρακάτω:
•  Στήριξη όσο γίνεται περισσότερο στους τοπικούς πόρους κάθε περιοχής και όσον αφορά στη γεωργία στις τοπικές ποικιλίες και ράτσες
•  Τοπική ποιοτική παραγωγή για τις ανάγκες κυρίως της αλυσίδας: πολίτης, κοινότητα, δήμος-περιφέρεια και επικράτεια και όχι οπωσδήποτε με κριτήριο το συγκριτικό πλεονέκτημα στη παγκόσμια αγορά
•  Δίκτυα Ανταλλαγών-Τοπικά Νομίσματα- Tοπική αγορά των μικρών αποστάσεων
•  Μεγαλύτερη συμμετοχή σε θεσμούς αυτοδιαχείρισης μικρής κλίμακας, όπου είναι πιο εύκολος ο έλεγχος από την τοπική κοινωνία.
Εφαλτήρας για την οικονομία μπορεί να γίνει ο αγροδιατροφικός τομέας, ο τομέας ένδυσης-υπόδησης, ο ενεργειακός τομέας με αιχμή στις ΑΠΕ και ο τομέας του ήπιου οικοτουρισμού για δημιουργία επιπλέον τοπικού εισοδήματος
Εφαλτήρας για τη διαμόρφωση αντίστοιχης πολιτικής οι τοπικές  κινήσεις πολιτών που παρεμβαίνοντας στις τοπικές κοινωνίες και συμμετέχοντας στις τοπικές εκλογές θα απαιτήσουν «συμμετοχικούς προϋπολογισμούς» στους δήμους.

Τρίτη, 3 Ιουλίου 2018

Η Τεχνητή Νοημοσύνη-Ψηφιοποίηση-Αυτοματοποίηση-Ρομποτοποίηση(ΤΝ-Ψ-Α-Ρ) και το μέλλον του Καπιταλισμού και της Εργασίας


Θα πάρουν τις δουλειές μας τα ρομπότ; Θα ζούμε από τα δικά μας πρότζεκτ; Θα συνεχίσουμε να δουλεύουμε σε δουλειές μισές, άχαρες και κακοπληρωμένες;
Ή μήπως δε θα δουλεύουμε καθόλου; Θα συζητήσουμε κάποια στιγμή αν μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο όπου δε θα χρειάζεται να δουλεύουμε; Τον θέλουμε έναν τέτοιο κόσμο; Μπορούμε να τον επιδιώξουμε;
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη θα παραμερίσει μεγάλο μέρος των σημερινών θέσεων μισθωτής εργασίας, πως θα αντιδράσει το κεφάλαιο και η κοινωνία; Τι θα συμβεί όταν έρθουν τα ρομπότ;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η Ψηφιοποίηση είναι μια -ίσως η πιο σημαντική- από τις μεγα-τάσεις του καπιταλισμού. Σε αυτήν την τάση μπορούν να αποδοθούν και άλλες μεγα-τάσεις, όπως π.χ. η ίδια η οικονομική παγκοσμιοποίηση που δεν είναι ίσως νοητή, χωρίς την ψηφιοποίηση των επικοινωνιών, των logistics και της παραγωγής, αλλά και η ηλεκτρονική διασύνδεση, η Internet-κουλτούρα, τα ευφυή προϊόντα και υποδομές, οι έξυπνες πόλεις, και κυρίως η μεταβλητότητα- ελαστικότητα της εργασίας. Όλες αυτές οι τάσεις στηρίζονται άμεσα και είναι συνέπειες ή επιμέρους πτυχές της ψηφιοποίησης.
Και το ερώτημα που μπαίνει είναι αν η τάση της ψηφιοποίησης είναι ήδη κυρίαρχη, ή μπορεί σαν πρόσωπα να έχουμε ακόμα λόγο στον τρόπο και στο μέγεθος που θέλουμε να ακολουθήσουμε αυτή την τάση. Είμαστε ακόμα σε θέση να βάλουμε όρια και να απεξαρτηθούμε από αυτή την τάση; Σίγουρα, η ψηφιοποίηση έχει ήδη αλλάξει την καθημερινή ζωή μας και την επικοινωνία μας[1]: αγοράζουμε online,  κατεβάζουμε βίντεο από το διαδίκτυο, επικοινωνούμε μέσω e-mail, στέλνουμε μηνύματα κειμένου μέσω κοινωνικών δικτύων. Στη βιομηχανία συνδέονται όλο και περισσότερο μηχανήματα, προϊόντα και εργαζόμενοι μέσω της τεχνολογίας των πληροφοριών.
Αλλά ακόμα μπορούμε επίσης να αντεπεξέλθουμε, χωρίς καμία ψηφιοποίηση. Αν όχι εμείς οι ίδιοι, γνωρίζουμε πιθανώς ανθρώπους-ιδίως στη χώρα μας- που πληρώνουν τους λογαριασμούς τους ακόμα με μετρητά ή με ταχυδρομικές επιταγές και με τη μορφή τραπεζικού εμβάσματος ή να κλείνουν τις διακοπές τους και τα ταξίδια τους στο ανάλογο ταξιδιωτικό γραφείο. Και ο τοπικός ηλεκτρολόγος, ο αρτοποιός ή ο πλακατζής, και η συντριπτική πλειοψηφία των μικρών βιοτεχνικών επιχειρήσεων-η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας- δεν αποτελούν μέρος της ψηφιακής οικονομίας. Παρόλες τις προσπάθειες της κυβέρνησης για πληρωμές με κάρτες από τους καταναλωτές-με δόλωμα το «χτίσιμο του αφορολόγητου»-δεν θα υπάρξει σύντομα ψηφιοποίηση των αγοραπωλησιών μας. Αλήθεια ο φούρνος της γειτονιάς μας, ή το μπακάλικο στα χωριά μας στο εξής θα εξυπηρετεί τους λιγοστούς πελάτες τους  μόνο μέσω ψηφιακών καναλιών;
Ακριβώς τώρα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, θα πρέπει να αναρωτηθούμε πόση ψηφιοποίηση είναι πραγματικά επιθυμητή, είτε πρόκειται για την προσωπική μας καθημερινότητα, είτε  όσον αφορά στις κοινωνικές προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η προστασία των προσωπικών- συλλογικών δεδομένων ή των δημοκρατικών θεσμών. Έτσι μπαίνει επίσης το ερώτημα: Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψηφιοποίηση στη λύση κάποιων καυτών προβλημάτων σήμερα; Οι επιτάχυνσή της από την Silicon Valley δίνει την εντύπωση ότι εκεί οι τεχνοκράτες της ψηφιακής τεχνολογίας ανταγωνίζονται για τα μεγαλύτερα κέρδη που θα αποφέρει στις αντίστοιχες εταιρείες το «σώσιμο» του κόσμου[2].
Εντωμεταξύ η εικόνα ενός φορτηγού χωρίς καμπίνα οδηγού και φυσικά χωρίς τον ίδιο τον οδηγό, δεν είναι πια μια εικόνα από το μέλλον. Σύμφωνα με άρθρο της γερμανόφωνης εφημερίδας Die Zeit(26-4-18): στο λιμάνι του Αμβούργου, στον σταθμό φορτοεκφόρτωσης των κοντέινερς Altenwerder, υπάρχει ένα κινούμενο σε ρόδες Tablett, 34 τόνων, με το όνομα Guided Vehicle AGV87, το οποίο κινείται αυτόματα, πηγαίνει μόνο του στο σταθμό φόρτισης της μπαταρίας του, τη φορτίζει για 90 λεπτά και μπαίνει πάλι σε κίνηση που μπορεί να διαρκέσει για 18 ώρες. Η κίνησή του ελέγχεται από ηλεκτρ. υπολογιστή, στο πήγαινε - έλα του για τη μεταφορά κοντέινερς με διάφορα προϊόντα, χρήσιμα για τον άνθρωπο. Μόνο που ο άνθρωπος δεν είναι παρών σε αυτή τη διαδικασία. Στον σταθμό δεν υπάρχει εργαζόμενος. Όλα λειτουργούν αυτόματα. Και οι γερανοί που εκφορτώνουν από τα πλοία στα αυτόματα φορτηγά ή φορτώνουν από τα φορτηγά στα πλοία. Κίνηση, προωθητική δύναμη - ενέργεια, λειτουργική αυτοματοποίηση και ακρίβεια, είναι ένα αυτόματο μηχανικό πακέτο σε εργασία για όλο το 24ωρο, με ζέστη ή κρύο, με καταιγίδα ή χιόνι. Η είσοδος σε ανθρώπους είναι απαγορευμένη σε ένα χώρο που έχει έκταση όση και 30 γήπεδα ποδοσφαίρου μαζί! Αν βρεθεί κατά λάθος ένας άνθρωπος σε αυτό τον χώρο, τότε το όλο σύστημα τίθεται εκτός λειτουργίας.
Άλλο παράδειγμα: Η Μερσεντές, στήνει σήμερα στο Sindelfingen της Στουτγκάρδης, ένα νέο εργοστάσιό της, το Factory 56, στο οποίο θα παράγει τα αυτοκίνητά της εντελώς αυτοματοποοιημένα, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, με τη χρήση ρομπότ. Το σχέδιο: ένα αυτοκίνητο που θα έχει παραγγελθεί, ψάχνει μόνο του τα υλικά, τις θέσεις και τις αντίστοιχες μηχανές παραγωγής του. Σε αυτό το εργοστάσιο τα ίδια τα ρομπότ θα μοντάρουν αυτοκίνητα ρομπότ, δηλαδή πλήρως αυτοματοποιημένα αυτοκίνητα, χωρίς λεβιέ ταχυτήτων και πεντάλ γκαζιού. Οι ιθύνοντες της εταιρείας είναι περήφανοι για αυτό το εργοστάσιο, αλλά οι εργαζόμενοι στις διπλανές εγκαταστάσεις της Μερσεντές το έχουν ονομάσει «Fear Factory» (αντί Factory 56), που σημαίνει «εργοστάσιο του φόβου». Δεν ξέρουν αν θα υπάρχουν καθόλου εργαζόμενοι σε αυτό και ποιά θα είναι τα καθήκοντά τους: «θα βάλουν στα μάτια του εργαζόμενου γιαλιά δεδομένων;», αναρωτιούνται. «Και τι θα λένε τα γιαλιά; Ποιά βίδα θα πρέπει να πάρω και που θα χρειασθεί να τη βιδώσω; Μα τότε θα γίνω μέρος της μηχανής!».
Παρτε μια εικόνα βλέποντας το βίντεο στην ανάρτηση: https://www.facebook.com/thanasis.maramathas/videos/1821359901257956/
Αυτό θα είναι το μέλλον που επιφυλάσσει η ψηφιοποίηση-αυτοματοποίηση στον μελλοντικό εργαζόμενο; Λιγότερες θέσεις εργασίας, και αν ναι, τότε χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας;
Ένα είναι σίγουρο: οι αλλαγές είναι τεράστιες, σαν απόρροια της αναπόφευκτης «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων» του Μαρξ!
Εργασία συνεχής, χωρίς ανθρώπους είναι η προοπτική, που πολλούς από μας τρομάζει. Και κανείς ακόμα δεν μπορεί να πει τι μας περιμένει ακριβώς στους χώρους εργασίας και πόσο γρήγορα θα έλθει αυτό. Υπάρχουν ντουζίνες από μεγάλες έρευνες πάνω σε αυτά τα ερωτήματα: αν η τεχνητή νοημοσύνη και τα «έξυπνα» προγράμματα των υπολογιστών, σε συνδυασμό με την αυτοματοποίηση και τα ρομπότ, θα καταστήσουν περιττή την ανθρώπινη εργασία. Και δημοσιεύονται διαρκώς καινούργιες έρευνες, όπου οι κεφαλαιούχοι επιχειρηματίες, ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον σε οργουελικές προφητείες. Οι αλλαγές όμως έχουν πάρει το δρόμο τους στα πλαίσια των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και κατανάλωσης. Οι επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο επενδύουν μεγάλους όγκους κεφαλαίων στην Τεχνητή Νοημοσύνη - Ψηφιοποίηση - Αυτοματοποίηση -Ρομποτοποίηση (ΤΝ - Ψ - Α - Ρ), με πρωταγωνιστές κυρίως τις αυτοκινητοβιομηχανίες, αλλά όχι μόνο.
Ο Jack Ma π.χ., ο διευθυντής του κινέζικου κολοσσού ηλεκτρονικού εμπορίου Alibaba, περιμένει ότι τις επόμενες τρείς 10ετίες, η ΤΝ-Ψ-Α-Ρ θα κάνει περιττές γύρω στα 800 εκατομ. επαγγέλματα. Το παγκόσμιο Ινστιτούτο Mc Kinsey προβλέπει ότι το ένα τρίτο των σημερινών εργαζομένων σε διάφορα επαγγέλματα, θα πρέπει να ψάξουν για νέες θέσεις εργασίας. Στη Νυρεμβέργη της Γερμανίας το Ινστιτούτο για την Αγορά Εργασίας και την Επαγγελματική Έρευνα(ΙΑΒ) ανέπτυξε μια βάση δεδομένων και μια μέθοδο ακριβίας, στη βάση των οποίων προβλέπεται με στατιστικό τρόπο το μέλλον των διάφορων επαγγελμάτων: μπαίνει κανείς στην ιστοσελίδα του Job-Futuromat και δηλώνει το επάγγελμά του με κάποιες λεπτομέρειες για το τι κάνει ακριβώς και στο τέλος παίρνει μια πρόγνωση για την αυτοματοποίηση της σημερινής δραστηριότητάς του. Αν κανείς δηλώσει π.χ. σήμερα-το 2018- μηχανικός εγκαταστάσεων ή αρτοποιός, η απάντηση που θα πάρει είναι: «η δυνατότητα αυτοματοποίησης σε αυτό το επάγγελμα είναι υψηλή. Μεταξύ 91% και 100% των δραστηριοτήτων του επαγγέλματος θα μπορούσαν να φέρουν σε πέρας τα ρομπότ.». Το ίδιο μπορεί να προβλεφθεί και για τομείς όπως: φοροτεχνικός, λογιστής, ταμίας, διορθωτής τυπογραφείου ή χειριστής περονοφόρου ανυψωτικού μηχανήματος[3].
Η υπολογιστική ταχύτητα των ηλεκτρονικών υπολογιστών αυξάνεται αλματωδώς, ο άνθωπος συνδέεται άμεσα σε παγκόσμιο επίπεδο με τη μηχανή. Η τεχνητή νοηοσύνη βελτιώνεται επίσης αλματωδώς. Οι ερευνητές του πανεπιστημίου του ΜΙΤ προφητεύουν μια «δεύτερη περίοδο των μηχανών», μέσω της ψηφιακ ής επανάστασης. Εκατομμύρια θέσεων εργασίας πρόκειται να καταστραφούν και να βάλουν σε «κίνδυνο» τη σημερινή συνάφεια της κοινωνί ας και να απειλήσουν το υπάρχον κοινωνικό συμβόλαιο. Δεν θα πρόκειται μόνο για τις θέσεις των επαγγελματιών οδηγών-ταξιτζήδων, λεωφορειούχων, νταλικέρηδων κ.λπ-ούτε των εξειδικευμένων εργατών της αυτοκινητοβιομηχανίας, που αναφέραμε πιο πάνω. Η κάθε μορφής βιομηχανία διαγράφει σήμερα μαζικά θέσεις μισθωτής εργασίας παντού, αφού η βιομηχανική παραγωγή ψηφιοποιείται, αυτοματοποιείται και διασυνδέεται διαδικτυακά πολύ γρήγορα. Όπως το Factory 56 της Μερσεντές, έτσι και οι βιομηχανίες σε όλους τους κλάδους θα «συνδεθούν κατά 360 μοίρες». Αυτό σημαίνει: το εργοστάσιο, οι μηχανές, τα στοιχεία-κομμάτια κατασκευής των προϊόντων, αλλά και οι προμηθευτές, οι προγραμματιστές και οι πελάτες θα είναι συνδεδεμένοι διαδικτυακά μεταξύ τους.
Με αυτόν τον τρόπο η αυτοματοποίηση θα κάνει ένα άλμα. Οι πελάτες από τον υπολογιστή τους στο σπίτι θα μπορούν να επιλέγουν τις προδιαγραφές για το προϊόν που θα παραγγείλουν. Σε ένα διαδικτυακά συνδεδεμένο κόσμο, ένα κλικ του ποντικιού θα βάλει σε κίνηση μια αυτοματοποιημένη διαδικασία παραγωγής: το software οργανώνει στον παραγωγό-προμηθευτή ενός προϊόντος τις «ακτίνες του κύκλου 360ο» της διαδικασίας παραγωγής του. Παραγγέλνει π.χ. το αυτόματο φορτηγό(χωρίς οδηγό) το οποίο παραλαμβάνει από τον προμηθευτή τα απαραίτητα κομμάτια του προϊόντος και τα παραδίδει στο σύστημα παραγωγής του αυτοματοποιημένου εργοστασίου, το οποίο σύστημα φροντίζει ώστε τα στοιχεία του προϊόντος να φθάσουν με ακρίβεια στις συγκεκριμένες θέσεις της αλυσσίδας παραγωγής, όπου οι από τα πριν πληροφορημένες μηχανές-ρομπότ τα τοποθετούν και τα συναρμολογούν, παράγοντας ακριβώς το επιθυμητό παραγελμένο από τον πελάτη προϊόν. Επίσης προγραμματίζει την πληρωμή, αναλαμβάνει τα λογιστικά κ.λπ.
Σε όλη αυτή τη διαδικασία κανένας άνθρωπος-εργαζόμενος δεν είναι απαραίτητος. Ούτε καν για να παραλαμβάνει παραγγελίες. Μέχρι το 2025 είναι πολύ πιθανό ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει αναλάβει και την εργασία των υπαλλήλων γραφείου στις επιχειρήσεις. Και όχι μόνο αυτό. Σε πολλές επιχειρήσεις τον ρόλο του νομικού συμβούλου θα το έχει αναλάβει ένα είδος «ηλεκτρονικού δικηγόρου». Η αμερικάνικη φίρμα Lawgeex έχει ήδη αναπτύξει σήμερα έναν αλγόριθμο, που μπορεί να ελέγξει συμβόλαια και συμφωνίες πολύ πιο γρήγορα και πιο αξιόπιστα από ό,τι ένας έμπειρος σημερινός επαγγελματίας δικηγόρος.
Από ό,τι φαίνεται σύντομα θα έχει επικρατήσει ο «μηχανο-sapiens» σε πολλές θέσεις πνευματικής μισθωτής εργασίας. Για παράδειγμα: οι πολυεθνικές των ασφαλειών θα αντικαταστήσουν τους εξειδικευμένους ειδικούς ασφαλιστές και τους εμπειρογνώμονες-εκτιμητές των ατυχημάτων και των ζημιών με αυτόματες «έξυπνες» μηχανές[4]. Στα γραφεία των χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και τραπεζών θα αποφασίζουν οι υπολογιστές για το ποιός μπορεί να πάρει ένα δάνειο. Στα νοσοκομεία θα αξιολογούν τις ακτινογραφίες ή τις εξετάσεις αίματος των ασθενών τα έξυπνα προγράμματα, ενώ στα εργαστήρια των φαρμακοβιομηχανιών και των χημικών βιομηχανιών θα γεμίζουν τους δοκιμαστικούς σωλήνες με αντιδρασήρια κ.λπ. αυτόματες εγκαταστάσεις.
Η αυτοματοποίηση και στην πνευματική εργασία προχωρά πολύ γρήγορα με την παραγωγή αυτόματων σειράς, κατάλληλων και για μικρότερες επιχειρήσεις. Ακόμα και για τα γραφεία ευρέσεως εργασίας!
Αλλά αν έχει δίκιο ή όχι το  Futuromat, που αναφέραμε πιο πάνω, οι σημερινοί εργαζόμενοι θα το μάθουν μόνο όταν τους ενεχυρισθεί η απόλυση από την επιχείριση. Ένα είναι σίγουρο: η ΤΝ-Ψ-Α-Ρ θα φέρει μαζί της μια νέα εποχή της ανεργίας για πάρα πολλά επαγγέλματα!
Αντίθετα: οι ειδικοί των προγραμμάτων softwear, οι εξειδικευμένοι τεχνικοί και μηχανικοί των αυτόματων και των ρομπότ, θα έχουν έξτρα μεγάλη ζήτηση. Θα εργάζονται περισσότερο από πριν και χωρίς ωράριο, αλλά με όλο και μεγαλύτερες απολαβές. Όσο για τους μέχρι τώρα επαγγελματίες των οποίων την δουλειά θα την αναλάβουν τα ρομπότ, αυτοί θα στρέφονται σε επαγγέλματα που δε θα κινδυνεύουν από την ΤΝ-Ψ-Α-Ρ, όπως είναι των παιδαγωγών, των φροντιστών ηλικειωμένων, των νταντάδων κ.λπ. σε αυτά τα επαγγέλματα οι αμοιβές είναι και τώρα χαμηλές και λόγω του ανταγωνισμού και μεγάλης μελλοντικής προσφοράς εργασίας, θα πέσουν ακόμα περισσότερο. Ένας πλήρης διπολισμός της αγοράς εργασίας, γιατί και στις επιχειρήσεις ο ανταγωνισμός θα πάρει τρομερές διαστάσεις. Μόνο ο γιγαντισμός και η «πρωτιά»- τύπου Amazon, Google, Facebook-θα μπορεί να σταθεί και στον τομέα της ΤΝ-Ψ-Α-Ρ. Ο δεύτερος θα πεθαίνει και στην ψηφιακή οικονομία. Οπότε το χάσμα μεταξύ πλουσίων-φτωχών θα μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Αυτό φαίνεται από σήμερα π.χ. στην Καλιφόρνια, όπου υπάρχει –βλέπε Silicon Valley-μεγάλη πυκνότητα σε δισεκατομμυριούχους, αλλά ταυτόχρονα και μεγάλες ουρές για ένα πιάτο σούπας στις κοινωνικές κουζίνες, από άστεγους[5] που είχαν πολύ καλή επαγγελματική εξειδίκευση, αλλά όχι κατάλληλη για την οικονομία της ΤΝ-Ψ-Α-Ρ. Όταν αυτή η οικονομία θα χρειάζεται συμπληρωματικά και ανθρώπους εργαζόμενους-π.χ. οδηγούς φορτηγών για επικίνδυνα φορτία-τότε δεν θα τους προσλαμβάνει σε σταθερές θέσεις εργασίας, αλλά μόνο για μια «γρήγορη, μικρή, χρήση» με αντίστοιχη μικρή αμοιβή, όπως γίνεται σήμερα με τους «ντελιβεράδες» των πόλεων. Αν κάποιος περάσει στους «από κάτω» μια φορά, δεν θα υπάρχει πια τρόπος να ανέλθει. «Μια φορά στον πάτο, πάντα  πάτο»!
Το ερώτημα που μπαίνει σήμερα αφορά στο πως θα αντιδράσει η ίδια η κοινωνία στην προοπτική του μοντέλου ΤΝ - Ψ - Α - Ρ, που έχουν βάλει σε κίνηση οι κάθε είδους καπιταλιστές.
Θα εκμεταλλευθεί την ευκαιρία υπέρ της ή θα γίνει θύμα αυτού του είδους «ανάπτυξης»; Θα υποφέρουν οι άνθρωποι από το καθεστώς έλλειψης θέσεων μισθωτής εργασίας και χειροτέρευσης των συνθηκών της; Οι ανισότητες θα οδηγήσουν σε πολιτικές συγκρούσεις ή θα υπάρξει αποδοχή τους από τους «απο κάτω», ελπίζοντας σε «φιλανθρώπινα ψίχουλα» από τις οικονομικές ελίτ-με τη μορφή ενός γενικού «κοινωνικού επιδόματος» επιβίωσης; Και ποιοί θα καταναλώνουν τα προϊόντα-εμπορεύματα του μοντέλου ΤΝ-Ψ-Α-Ρ και με ποιά εισοδήματα; Και τι θα γίνει με τα πλανητικά και τοπικά οικοσυστήματα, που διαθέτουν περιορισμένους πόρους σε υλικά και ενέργεια; Το μοντέλου θα χρειάζεται τεράστιους όγκους ηλεκτρικής ενέργειας-αφού τα πάντα θα είναι ηλεκτρικά και θα πρέπει να αντικατασταθεί με ηλεκτρική η βιολογική ανθρώπινη ενέργεια;
Αυτό που θα χρειασθεί να επιλέξουμε: έναν έξυπνο οικολογικό αποαναπτυξιακό κόσμο ή μια ψηφιακή οικονομία «ανάπτυξης»;
Το ερώτημα γίνεται πραγματικά συναρπαστικό, στην περίπτωση της αλλαγής του κλίματος. Προφανώς η ψηφιοποίηση ανοίγει αμέτρητες νέες δυνατότητες για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης. Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών κάνει δυνατή την εξοικονόμιση ενεργειακών πόρων, χρόνου και κόστους. Δεν είναι σαφές, ωστόσο, εάν οι θετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα υπερβαίνουν τελικά καθαρά τις αρνητικές. Γιατί η αύξηση της απόδοσης μπορεί να εξοικονομήσει ενέργεια και εκπομπές διοξειδίου ανά μεμονωμένη δραστηριότητα, αλλά στο σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων, αυτό μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητη αύξηση[6], επειδή μπορεί να τονωθεί η ζήτηση και έτσι να έχουμε ως αποτέλεσμα τη συνέχιση της αύξησης των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Δεν είναι τυχαίο που η «Βιομηχανία 4.0»[7] έχει ανακηρυχθεί ως ένα νέο πρόγραμμα ανάπτυξης της οικονομίας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: κάθε μονάδα της προστιθέμενης αξίας μπορεί πράγματι να παραχθεί με μειωμένη χρήση πόρων, αλλά επειδή το γενικό επίπεδο ευημερίας και η ζήτηση αυξάνονται στο σύνολο, το δυναμικό της εξοικονόμησης καταβροχθίζεται.
Μας οδηγεί λοιπόν η ψηφιοποίηση σε έναν έξυπνο οικολογικό κόσμο, στον οποίο όλοι επωφελούνται από την τεχνολογική πρόοδο και το ίδιο το περιβάλλον διατηρείται; Ή θα μας οδηγήσει σε μια ψηφιακή οικονομία «ανάπτυξης» στην οποία ο καθένας /καθεμιά μας θα κάνει «Έξυπνες Αγορές», έχοντας ήσυχη και πράσινη-περιβαλλοντική συνείδηση, ενώ στην πραγματικότητα οδηγούμαστε πιο γρήγορα στα όρια του πλανήτη;
Προς το παρόν υπάρχουν δύο απαντήσεις ή μάλλον αρχίζει να διαμορφώνεται και μια τρίτη:
α) Η κοινωνία διαλύεται;
Από πάντα η τεχνολογική εξέλιξη οδηγούσε και σε εξάλειψη θέσεων εργασίας. Πάντα όμως δημιουργούνταν νέα επαγγέλματα και θέσεις εργασίας σε άλλους καινοτόμους τομείς, όμως για αυτό, χρειάζονταν κάποια χρονική περίοδο. Υπήρχε αντιστοιχία στην τεχνολογική και την κοινωνική εξέξιξη για αιώνες. Οι ρυθμοί των εξελίξεων ήταν συνήθως αργοί χωρίς κοινωνικές αναταράξεις. Όταν είχαμε ξαφνικές αλλαγές όμως, όπως π.χ. κατά το τέλος του 18ου αιώνα, που ανακαλύφθηκε η ατμομηχανή και άρχισε η «βιομηχανική επανάσταση», είχαμε και θύματα στην κοινωνία.[8] Η βιομηχανική επανάσταση παρήγαγε ευημερία για τμήματα του πληθυσμού, αλλά και πρωτόγνωρη μαζική φτώχεια για άλλα τμήματά της. Η «μανιφακτούρα» και οι κοινότητες των «αμίτας»[9] με τις συνεργατικές τους διαλύθηκαν και δημιουργήθηκε ο βιομηχανικός κλάδος με τους καπιταλιστές και την εργατική τάξη, δηλαδή το καπιταλιστικό κοινωνικό σύστημα που οργάνωσε την καθημερινότητα όλων των ανθρώπων στον «αναπτυγμένο» κόσμο-όχι μόνο της αστικής και εργατικής τάξης-στη βάση των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων[10].
Σήμερα συμβαίνει το ίδιο, όπως με τη χρήση του ατμού και των μηχανών εσωτερικής καύσης και την ώθηση της βιομηχανικής ανάπτυξης τον 19ο αιώνα. Ήδη σήμερα υπάρχουν πολύ επισφαλείς εργασιακές σχέσεις - μια τάση που η τεχνολογική πρόοδος την ενισχύει ακόμα περισσότερο, αφού τα ρομπότ και τα προγράμματα λογισμικού αντικαθιστούν ολοένα και πιο πολύ την ανθρώπινη εργασία και τους εργαζόμενους από σάρκα και αίμα. Όταν οι άνθρωποι ως εργαζόμενοι δεν είναι πλέον σημαντικοί, η διαπραγματευτική τους θέση στις συλλογικές συμβάσεις θα είναι ασθενέστερη. Και αν θα πρέπει στο μέλλον ο καθένας να γίνει αφεντικό του εαυτού του, όπως προωθείται ήδη μέσω της ψηφιοποίησης της εργασίας, ποιος θα ενδιαφέρεται για τον υπερβολικό φόρτο εργασίας στον οποίο υποβάλουμε τους εαυτούς μας εμείς οι ίδιοι ή αν πληρωνόμαστε με το μπλοκάκι για κάποιες ώρες που θα μας χρειάζονται οι επιχειρήσεις; Από τώρα δε θα πρέπει να σκεφθούν οι καινούργιες γενιές εργαζομένων, ότι οι καπιταλιστικές σχέσεις εργασίας που προωθούνται με αυτό τον τρόπο, θέτουν σε κίνδυνο τα κοινωνικά δικαιώματα και τα στάνταρτς που έχουν σήμερα, έστω και αν αυτά, στην τωρινή περίοδο της κρίσης, περικόπτονται όλο και περισσότερο; Τι πρέπει να συμβεί; Τι θα χρειασθεί να κάνουν οι νέες γενιές που θα ζήσουν τις νέες εξελίξεις από την ρομποτοποίηση και την αυτοματοποίηση της εργασίας, ώστε να μην εξοστρακισθούν από την «αγορά εργασίας», σαν άχρηστες και άρα χωρίς μισθούς και συντάξεις;
Και ενώ αυτή την κατάσταση θα μπορούσαμε να την υποδεχτούμε με τυμπανοκρουσίες, γιατί όπως προβλέπει ο οικονομολόγος Dr. Niko Paech καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Siegen , θα χρειαζόταν ο καθένας μας 20 μόνο ώρες μισθωτής εργασίας για τα προς το ζείν, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο θα μπορούσαμε να τον χρησιμοποιήσουμε για να κάνουμε το ευ ζειν, αντίθετα θα πρέπει να μας ανησυχήσει, διότι αυτού του είδους την ανάπτυξη την καθοδηγούν οι ιδιωτικές εταιρείες και το ιδιωτικό κεφάλαιο, που θέλει να κερδίσει όσο γίνεται περισσότερα από την ψηφιοποίηση. Όσο θα επικρατούν οι καπιταλιστικές σχέσεις στην παραγωγή και την κατανάλωση, που προτιμούν την ανεργία αντί τη δίκαιη κατανομή της ανθρώπινης εργασίας, τα πλεονεκτήματα της ψηφιοποίησης θα είναι  μόνο για τους επενδυτές-κεφαλαιούχους, ενώ για τους εργαζόμενους θα είναι μειονεκτήματα. Η αυτοματοποίηση-ρομποτοποίηση, όπως γίνεται σήμερα, οδηγεί σε εφαρμογές «έντασης κεφαλαίου» και «έντασης εναπομείνασας εργασίας» και όχι στην απελευθέρωση της εργασίας, όπως ισχυρίζονται κάποιοι ότι θα γίνει αν ο καθένας μας γίνει «ο εκμεταλλευτής και το αφεντικό του εαυτού του»! Η μείωση του εργάσιμου χρόνου θα είναι πλεονέκτημα μόνο με το ξεπέρασμα του καπιταλισμού και το πέρασμα σε κοινωνίες από-ανάπτυξης!
Από την άλλη πλευρά, νομίζουμε ότι ο τρόπος ζωής μας γίνεται όλο και πιο εύκολος με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων. Μπορούμε να ενημερωνόμαστε για εναλλακτικούς τρόπους κατανάλωσης - η αγορά των βιολογικών τροφίμων και ανθεκτικών υφασμάτων, χάρη σε online αγορές, είναι πλέον δυνατή παντού χωρίς σημαντική προσπάθεια. Στις πόλεις, μπορούμε να προωθήσουμε το «μοίρασμα Τροφίμων»( «Foodsharing» ) για να μην πετιέται τροφή μετά την ημερομηνία λήξης. Η κοινή χρήση του αυτοκινήτου στις μετακινήσεις μας ή η χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς(ΜΜΜ) λόγω της ηλεκτρονικής διασύνδεσης και οργάνωσης των διαφοροποιημένων τοπικών ΜΜΜ, θα είναι ένα παιχνιδάκι και όλα αυτά θα είναι πολύ καλό για το περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Αλλά ένα πράγμα είναι σαφές: Όλα αυτά δεν θα συμβούν αυτόματα. Και αν πρόκειται πραγματικά για την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος μέσω της ψηφιοποίησης, πρέπει ειλικρινά να συνυπολογίσουμε το γεγονός της τεράστιας κατανάλωσης ενέργειας και πόρων που προκύπτει από την εξάπλωση της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών - όπως οι υποδομές και τα δίκτυα των αντίστοιχων συσκευών. Αυτές οι τεχνολογίες καλύπτουν ήδη σήμερα περίπου το 11% της παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, και θα μπορούσε, σύμφωνα με μελέτες, το 2030 να φθάσει στο 20% ή ακόμη και στο 50%.
 Το παπαγάλισμα του συνθήματος « η Ψηφιοποίηση είναι πλέον μια μεγατάση, από την οποία δυστυχώς δεν μπορούμε να ξεφύγουμε», δεν είναι και ο καλύτερος τρόπος αντίδρασης. Για να κυριολεκτήσουμε: είναι μάλλον μια αφελής τεχνολογική αισιοδοξία που μας έχει κυριεύσει. Σε σύγκριση με άλλες μαζικές τάσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η γήρανση και η αστικοποίηση, οι διάφορες διαδικασίες ψηφιοποίησης φαίνονται πολύ πιο εύκολα να υλοποιηθούν, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Γιατί σε αντίθεση π.χ. με την κλιματική αλλαγή, δεν απαιτείται να συμφωνήσει η παγκόσμια κοινότητα μέσα από επίπονες πολυμερείς διασκέψεις. Το ίδιο συμβαίνει με τη παγκοσμιοποίηση, όπου οι κυβερνήσεις δεν έχουν το πάνω χέρι σε σχέση με τα οικονομικά κεφάλαια. Και διαφορετικά από ότι στο θέμα της αστικοποίησης, η ψηφιοποίηση δεν λαμβάνει χώρα σε απομακρυσμένες περιοχές του Νότου, αλλά εδώ και τώρα, στον «αναπτυγμένο» κόσμο. Ίσως για αυτό δεν θα πρέπει να μιλάμε για μια μέγα-τάση, αλλά μάλλον για ένα μέγα-πρόβλημα που έχουμε να επιλύσουμε!
Αν δε σκεφθούμε πάνω στην τεχνολογία των μικροτσιπ, που οι εταιρείες έχουν αρχίσει ήδη να εφαρμόζουν στους εργαζόμενους και αν δούμε την τάση για μετατροπή των ανθρώπων σε cyborgs[11], τότε δεν έχουμε να κάνουμε απλά με ένα μεγα-πρόβλημα, αλλά για μια δυστοπία στην οποία μας οδηγεί ο καπιταλισμός, αν φυσικά εμείς οι «από κάτω» τον αφήσουμε να εφαρμόσει πάνω μας τέτοιες πολιτικές του βίου. Βιοπολιτικές που θα μας μετατρέψουν σε «Μετάνθρωπο» εύκολα και ολοκληρωτικά ελεγχόμενο από τις σημερινές πολιτικοοικονομικές ελίτ[12].
Ο Μαρξ βέβαια πρόβλεψε ότι η βιομηχανική αυτοματοποίηση θα αντικαταστήσει την εργατική δύναμη και αυτό θα φέρει μαζί του και το τέλος του καπιταλισμού, αλλά σήμερα κανείς από τους επίγονους του Μαρξ δεν είναι βέβαιος για αυτό. Υπάρχει προφανώς μια γενική ανησυχία και από μη Μαρξιστές για το τι μέλει γενέσθαι, που εκφράζεται από πολλές κατευθύνσεις σε πολιτικό επίπεδο.
Ζούμε ήδη σε έναν κόσμο όπου ο καπιταλισμός έχει γίνει «πληροφοριακός». Πάνω από το 70% των χρηματιστηριακών συναλλαγών στη Ν. Υόρκη π.χ. γίνονται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Με διασυνδεδεμένα μεταξύ τους συστήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, που σε ένα βαθμό είναι εκτός ελέγχου από αντίστοιχες κρατικές υπηρεσίες και μπορούν μέσω μαθηματικών αλγορίθμων να μετατρέπουν τον πανικό των πολλών μικρών επενδυτών σε πλεονέκτημα των λίγων «καρχαριών» κατόχων τους[13].
Θα μπορέσει όμως ο καπιταλισμός να λειτουργήσει στη συνέχεια, όταν θα οδηγεί στη μαζική φτώχεια; Ποιός θα αγοράζει όλα αυτά το προϊόντα που θα φτιάχνουν τα ρομπότ;
Κάποιοι κυνικοί απαντούν ότι ο καπιταλισμός θα βρει την απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα. Με το να φτιάχνει όλο και πιο εξεζητημένα πολυτελή προϊόντα και να προσφέρει εξειδικευμένες υπηρεσίες, που δεν θα τα αγοράζουν φυσικά τα ρομπότ, αλλά οι πλούσιοι και οι καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι της ΤΝ-Ψ-Α-Ρ πό τη μια, και με πολύ φθηνά προϊόντα για τους χαμηλά αμειβόμενους και τους άνεργους. Αλλά τότε ο αγώνας για το μέλον θα είναι ένας «αγώνας προς τα κάτω», ένας αγώνας δρόμου για εξασφάλιση μιας όλο και λιγότερης μίζερης εργασίας. Και αυτό φυσικά αν αποτύχει να παρέμβει σε αυτήν την εξέλιξη η πολιτική.
Αλλά τι μέσα μπορεί να αντιπαραβάλει μια πολιτική σήμερα σε μια τέτοια κατεύθυνση της οικονομίας που θα δημιουργήσουν τα ψηφιακά μονοπώλια, μέσω ενός συρικνώμενου κράτους, λόγω παγκοσμιοποίησης και διεθνών συμφωνιών; Έχει απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα του τύπου: ποιό σύστημα θα εξασφαλίσει την ιατρική περίθαλψη, την ασφάλεια και τη σύνταξη των μελλοντικών αυτοαπασχολούμενων και των ανέργων; Με ποιό μηχανισμό θα εξασφαλίζεται η επανεκπαίδευση των εργαζομένων από επαγγέλματα που δεν θα έχουν μέλλον, σε επαγγέλματα που θα χρειάζεται η οικονομία της ΤΝ-Ψ-Α-Ρ; Πως θα ξεπερασθεί το διογκούμενο χάσμα μεταξύ των λίγων κερδισμένων και των πολλών χαμένων αυτής της «προόδου»; Αλλά οι μέχρι τώρα πολιτικές που ευνόησαν αυτή την εξέλιξη υπέρ των οικονομικών ελίτ, παντού στον πλανήτη, δεν μπορούν να βάλουν στο μέλλον εμπόδια σε αυτήν και να τη στρέψουν υπέρ των «απο κάτω» και της κοινωνίας γενικότερα. Δεν μπορούν να έχουν κατάλληλες απαντήσεις στα πλαίσια αυτού του συστήματος, για το πως μπορεί να κρατηθεί ενωμένη μια τέτοια κοινωνία. Για το πως να αποφευχθεί το ρήγμα που θα διαπεράσει όλες τις ανθρώπινες κοινότητες, ιδίως στις πόλεις. Για το πως οι ελίτ δε θα αναγκασθούν να περιφράξουν τους ελεγχόμενους τόπους διαμονής τους-τις Gated Communitys, όπως έχουν ήδη ονομασθεί- και να τους ασφαλίσουν από τη λεηλασία των «απόκληρων»  με ιδιωτικούς στρατούς, που θα αποκρούουν τις επιθέσεις. Γιατί σίγουρα κάποιοι αγανακτισμένοι από το ζοφερό μέλλον που τους ετοιμάζεται από τις εταιρείες, θα στραφούν εναντίον τους και ενάντια στις κυβερνήσεις, ενάντια στην Ευρωπαϊκή Ένωση κ.λπ.
Και όλα αυτά γιατί πολύ πιθανά θα αποτύχει η πολιτική να φροντίσει ώστε η ΤΝ-Ψ-Α-Ρ να λειτουργήσει υπέρ όλων-και των «απο κάτω»- σε μια καπιταλιστική κοινωνία. Θα αποτύχει πιθανά να εξασφαλίσει μια καινούργια συναίνεση και να μην εξελιχθούν οι αντιθέσεις σε έναν «κοινωνικό πόλεμο», που θα οδηγήσει στη διάλυσή της.
β) Όλα θα εξελιχθούν ομαλά;
«Να είστε θετικοί»!, γράφουν οι Financial Times: «Η Ασία έμαθε να αγαπά τα ρομπότ, θα έπρεπε να κάνει το ίδιο και η Δύση». Στην Ασία γιορτάζεται η αυτοματοποίηση και η Κίνα «αγκάλιασε» τα ρομπότ «αναπτυσσόμενη» δυναμικά, ενώ παρόλη τη ρομποτοποίηση δημιουργούνται περισσότερες θέσεις εργασίας από ό,τι καταστρέφονται. Γιατί να μην ισχύσει ο ίδιος οπτιμισμός και για την Ευρώπη για παράδειγμα;
Οι ευρωπαίοι οπτιμιστές ισχυρίζονται: Η τεχνολογία έτσι και  αλλιώς είναι ένα εργαλείο, δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Το ίδιο ισχύει και για την ΤΝ-Ψ-Α-Ρ. Εξαρτάται πως θα τη χρησιμοποιήσει κανείς. Αν την χρησιμοποιήσει με σοφό τρόπο και για το κοινό καλό, τότε και η ανθρώπινη ζωή και η εργασία μπορεί να οργανωθεί καλύτερα. Θα είναι καλό για όλη την κοινωνία.
Εκείνο που δεν λαμβάνουν σοβαρά στην οπτική τους είναι οι υπάρχουσες κυρίαρχες κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις, οι οποίες στα πλαίσια του χρηματοπιστωτικού και εταιρικού σήμερα καπιταλισμού, οδηγούν πάντα στο αποτέλεσμα η τεχνολογική κενοτομία να τίθεται στη διάθεση των συμφερόντων των οικονομικών ελίτ-οι οποίες και προωθούν την κενοτομία προς τη μια ή την άλλη ευρεσιτεχνία με κριτήριο τη μεγιστοποίηση των κερδών τους. Υπάρχουν πολύ λίγοι από τους σημερινούς καπιταλιστές-επενδυτές που βάζουν το «κοινό καλό» πριν από το δικό τους καλό. Οι «πράσινες» ή οι «ηθικές» επιχειρήσεις, όταν λόγω του ανταγωνισμού τους με τις «μαύρες» επιχειρήσεις βρίσκονται «με την πλάτη στον τοίχο», τότε αποφασίζουν υπέρ της ίδιας της ύπαρξή τους και όχι υπέρ του κοινού καλού. Είναι αναμενόμενο. Πολλοί λίγοι από τους «από πάνω» -σε αντίθεση με τους «από κάτω»-αυτοκτονούν σήμερα.
Εκτός αν και η Ευρώπη προχωρήσει σε ένα αυταρχικό κρατικό καθεστώς, όπως η Κίνα και δημιουργήσει «κρατικό καπιταλισμό». Αλλά από που και ως που η Κίνα αυτή την περίοδο δρα προς την κατεύθυνση του κοινού καλού για την ανθρωπότητα; Και ο κρατικός καπιταλισμός στην Κίνα, στον ανταγωνισμό του με τον ιδιωτικό των ΗΠΑ, Ε.Ε ή Ιαπωνίας, εκμεταλλεύεται και τους ίδιους τους Κινέζους εργαζόμενους και καταστρέφει-και με τη ρομποτοποίηση-τόπους, περιοχές, φυσικούς πόρους και συνθήκες ζωής για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές, παντού στον πλανήτη.
Αν δεν θέλουμε και η ΤΝ-Ψ-Α-Ρ να εξελιχθεί σε μια νέα χίμαιρα, τάχα για το κοινό καλό, θα χρειασθεί να καταλήξουμε-τουλάχιστον στην Ευρώπη- σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα δημιουργήσει μια νέα συναίνεση και συνάφεια για την κοινωνία. Νέες κοινωνικές σχέσεις, σε ισορροπία με τη φύση και τα οικοσυστήματα του πλανήτη, ώστε η όποια τεχνολογία επιλεγεί, να γίνει πραγματικά ένα εγαλείο για το κοινό καλό.
γ) Μπορεί να διαμορφωθεί μια τρίτη απάντηση;
Για να διαμορφωθεί μια τρίτη εναλλακτική, θα χρειασθεί η πολιτική πρακτική να ξαναγίνει δημιουργική και να διαμορφώνει νέες συνθήκες ύπαρξης των ανθρώπων και νέους τρόπους ζωής με νέες αξίες, αντί απλά να διαχειρίζεται τις υπάρχουσες προβληματικές και αδιέξοδες κυρίαρχες κοινωνικές σχέσεις σε επίπεδο κράτους ή συνασπισμού κρατών, όπως η Ε.Ε.
Και αυτή η δημιουργική πολιτική θα πρέπει να ξεκινήσει από τις τοπικές κοινωνίες με βάση την Τοπική Αυτοδιοίκηση(Τ.Α.) -που εκ των πραγμάτων είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στους πολίτες και τα προβλήματά τους και μπορεί να πάρει τα χαρακτηριστικά της αυτοκυβέρνησης, ελεγχόμενη πιο εύκολα από τους πολίτες, από ότι ένα κράτος από το κομματικό σύστημα. Το διαπιστώσαμε αυτό και στην Ελλάδα της κρίσης-με τα δημοτικά κοινωνικά ιατρεία, παντοπωλεία, λαχανόκηπους κ.λπ-αλλά και αλλού στην Ευρώπη, όταν οι συνθήκες ζωής χειροτερεύουν για τις τοπικές κοινωνίες. Για παράδειγμα στην Κολωνία της Γερμανίας υπάρχει η «Neuland», ένας αστικός κήπος μέσα στην βιομηχανική ζώνη της πόλης[14]. Το κόκκινο νήμα που διατρέχει όλες τις οικονομικές αυτές δραστηριότητες είναι: η συνεργατικότητα, το «κάντο μόνος σου», η ανεξαρτοποίηση από την απασχόληση και την αγορά εργασίας. Και σε αυτή την εξέλιξη μπορεί να βοηθήσει και ο τοπικός δήμος με το να σταθεί αρωγός στην προσφορά μέσων και αντίστοιχης γνώσης.
Το ίδιο νήμα θα χρειασθεί να συνδέσει τους εργαζόμενους γενικότερα και στους άλλους τομείς της αναγκαίας κοινωνικής εργασίας: Σε αυτόν τον κόσμο, παραγωγικός-δημιουργικός μπορεί να γίνει κανείς καταρχήν, μόνο μέσω της συνεργασίας με τους άλλους. Ακόμα και στον ψηφιακό κόσμο, αν θέλουν οι εργαζόμενοι να σταθούν αξιοπρεπώς, θα χρειασθεί να αντιληφθούν όλοι ότι ο καθένας χρειάζεται τους άλλους. Εδώ ουσιαστικό παράδειγμα αποτελούν σήμερα οι ήδη δημιουργημένες κοινότητες «ομότιμης παραγωγής» του διαδικτύου, που σχεδιάζουν μεν διασυνδεδεμένες παγκόσμια, αλλά η υλοποίηση των σχεδίων δεν μπορεί παρά να γίνεται τοπικά, στα πλαίσια τοπικών κοινοτήτων.
Και σε αυτό μεγάλο ρόλο μπορεί να παίξει η πολιτική του κάθε τοπικού δήμου. Η Τ.Α. θα χρειασθεί να θέσει πόρους και χώρους σε προσωπικές ή συλλογικές οικονομικές και πολιτιστικές δραστηριότητες, για βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών-δημοτών. Θα χρειασθεί να ασκήσει μια πολιτική που θα επιδιώκει, για παράδειγμα, τον διαχωρισμό της κοινωνικής ασφάλισης από τη μισθωτή εργασία, προτού αυτή συρρικνωθεί εντελώς. Μια πολιτική που θα κάνει τους ανθρώπους να αισθανθούν ότι δεν είναι μόνοι τους - όταν τα πράγματα πάνε άσχημα για αυτούς- γιατί δίπλα τους στέκεται η κοινότητα και ο δήμος. Ο κοινοτικός ή δημοτικός τομέας της οικονομίας θα χρειασθεί να εφεύρει τρόπους συνύπαρξης προσωπικής και συλλογικής δημιουργικής εργασίας, ώστε παραδειγματικά να πάμε σε μικρότερα ωράρια για τον καθένα και σε δίκαιη κατανομή της απαραίτητης εργασίας. Θα χρειασθεί στα πλαίσια του δημοτικού τομέα να ορισθεί εκ νέου η ίδια η έννοια της εγασίας, ώστε να γίνει πιο ελκυστική για τις νέες γενιές των ανθρώπων, να συνδεθεί με την δημιουργικότητα, τη φαντασία και τις νέες ιδέες για μια αξιοβίοτη ζωή σε ισορροπία με τη φύση και τα οικοσυστήματα και με επάρκεια –όχι υπερκατανάλωση- πόρων και ενέργειας, τη βούληση για περιπέτεια των νέων ανθρώπων. Και όλα αυτά να προωθηθούν στη βάση ενός -χωρίς προϋποθέσεις- βασικού εισοδήματος για τον καθένα.
Σε έναν κόσμο μειωμένης ανθρώπινης εργασίας-με κοινωνικό έλγχο στην κατεύθυνση της ΤΝ-Ψ-Α-Ρ- θα μειώνονται και η ρυθμοί στην ατομική και κοινωνική ζωή των ανθρώπων. Μπορεί η τεχνολογία να κινείται με την ταχύτητα του φωτός, αλλά ο άνθρωπος θα επιλέξει βραδύτερους ρυθμούς, για να έχει χρόνο για τον εαυτό, να μπορεί να σκέφτεται και να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα σε βάθος-και όχι επιφανειακά όπως γίνεται σήμερα λόγω έλλειψης χρόνου-να μπορεί να ονειρεύεται και να αυτοβελτιώνεται, ώστε να αποκτά όσο γίνεται πιο διευρυμένο και ολιστικά αναπτυσσόμενο φαντασιακό- διευρυμένη ατομική και συλλογική συνείδηση-ώστε να συμμετέχει ενεργά στη διευθέτηση και θέσμιση των πραγμάτων αυτού του κόσμου.
Και στην εντελώς ιδιαίτερη περίπτωση-μιας και μιλάμε για μια μεγατάση του καπιταλισμού προς την ψηφιοποίηση-των δεδομένων μας στο διαδίκτυο: θα χρειασθεί να αλλάξουμε τη λογική του καπιταλισμού σε αυτό. Τα δεδομένα μας και τα προφίλ μας είναι η πιο σημαντική πρώτη ύλη της ψηφιακής οικονομίας. Δεν θα πρέπει να τα διαχειρίζονται και να τα κάνουν ότι θέλουν κερδίζοντας δισεκατομμύρια- όπως συμβαίνει τώρα- οι ψηφιακές πολυεθνικές, αλλά τα ίδια τα πρόσωπα. Αυτά θα μπορούν να αποφασίζουν για το ποιός και πως επιτρέπεται να τα χρησιμοποιεί, ανάλογα με την ηθική τους και το αποτέλεσμα. Τα πρόσωπα μπορούν να απαιτούν από τον χρήστη των δεδομένων τους και κάποια ηθική ή οικονομική αμοιβή, σαν μέρος του βασικού τους εισοδήματος, για παράδειγμα. Αλλά αυτό δεν μπορεί να το πετύχει ο καθένας χωριστά. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα μεγάλο πολιτικό εγχείρημα. Θα χρειαστεί να οργανωθούν τα ψηφιακά πρόσωπα σε κοινότητες ή να δημιουργήσουν θεσμούς που θα τα βοηθήσουν να διαχειρισθούν πιο εύκολα και για τους δικούς τους καλούς σκοπούς τα δεδομένα τους. Πραγματικά σε μια φηφιακή αυτοματοποιημένη οικονομία, όσο θα υπάρχει και θα είναι αποδεκτό το κεφάλαιο, οι άνθρωποι χρειάζονται τον έλεγχο των δεδομένων τους που αποτελεί το προσωπικό τους άυλο κεφάλαιο, με μια έννοια, για να μην ετεροκαθορίζονται από οποιαδήποτε ιεραρχική δομή.
Αν οι άνθρωποι στο μέλλον βρουν και την κατάλληλη μορφή αυτοοργάνωσης της ύπαρξής τους και της εργασίας τους για τον αυτοκαθορισμό τους, και αυτήν την επεκτείνουν και στη μορφή οργάνωσης της γενικότερης κοινωνίας-έστω και σε ένα βαθμό ψηφιακής- που θα στηρίζεται σε αμεσοδημοκρατικούς, αυτοκυβερνητικούς θεσμούς, τότε θα έχει δημιουργηθεί πραγματικά ο ανθρωπολογικός τύπος που θα μας οδηγήσει και σε βασικότερες και βαθιές αλλαγές που είναι απαραίτητες για να ξεπερασθεί ο καπιταλισμός, που σήμερα οδηγεί σε κατάρρευση και τις κοινωνίες και τον πλανήτη. Σε κάθε περίπτωση η απλή και βαρετή ατομική μισθωτή εργασία, όπως την ξέραμε μέχρι τώρα, πρόκειται να εκλείψει. Θα αντικατασταθεί από νέας ποιότητας ομαδική εργασία, στην οποία το πρόσωπο χρειάζεται να έχει μαζί του, σαν εφόδια: υπομονή, επιμονή, ταλέντο στο να είναι δημιουργικός δέκτης και πομπός στον απαιτούμενο διάλογο με τους άλλους, διαφοροποιημένες δεξιότητες και ολιστική γνώση-για το πως όλα θα μπουν στην υπηρεσία του κοινού καλού-καθώς και κυρίως χαρά και αγάπη για τον συνεργατισμό και την μάννα του ομάδα. Αλλά όχι μόνο για τη δεύτερη μάννα του, την ομάδα. Θα πρέπει να έχει αγάπη και χαρά για την πρωταρχική του μάννα, τη φύση, που χωρίς τη φροντίδα της δεν μπορούμε να πάμε πουθενά στο μέλλον.
Σε μια τέτοια πορεία στο μέλλον, τα ρομπότ και τα αυτόματα, που σύντομα θα είναι μια πραγματικότητα, μπορούν να γίνουν όχι οι «δολοφόνοι» των σημερινών και μελλοντικών εργασιακών δεξιοτήτων μας, αλλά τα ίδια παραγωγοί αξιών χρήσης για την αυτάρκεια των ανθρώπων[15], καθώς και επίμονοι εργάτες για την αναγέννηση της φύσης και των οικοσυστημάτων[16]. Ό,τι θα καλούνται να φέρουν εις πέρας, θα είναι εργασίες που οι άνθρωποι δεν θα χρειάζεται πλέον να κάνουν. Από απειλές που σήμερα φαίνεται να είναι για τους πολλούς-γιατί μπαίνουν στην υπηρεσία των λίγων-μπορεί να μετατραπούν σε «εγγυητές» της αυριανής κοινωνικής και ατομικής ευζωίας, αρκεί να είναι εργαλεία που θα βοηθούν στην παραπέρα ανάπτυξη κοινοτικών διανθρώπινων σχέσεων-με την εξασφάλιση ελεύθερου χρόνου- και όχι εργαλεία για την πραγμοποίηση κερδών στα πλαίσια ενός καπιταλιστικού παραγωγοκαταναλωτικού συστήματος.
Στο μεταξύ έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως ανθρωπότητα πέντε μεγάλες απειλές για το μέλλον: η κλιματική αλλαγή με τις επακόλουθες καταστροφές, οι λιμοί και διατροφική κρίση σε πολλές περιοχές του πλανήτη, τα οικονομικά-περιβαλλοντικά ρεύματα μετανάστευσης, οι επιδημίες-πανδημίες και η παγκοσμιοποίηση κάθε ασθένειας, η διάλυση των ασφαλιστικών δομών και των δομών πρόνοιας με την ιδιωτικοποίηση των φυσικών-κοινωνικών συλλογικών αγαθών-τραγωδία των «Κοινών»(Commons). Ιδιαίτερα μεγάλη απειλή για την ανθρώπινη εργασία και δημιουργικότητα είναι ΤΝ- Ψ-Α-Ρ, όπως έχει αναφερθεί.
Τρείς δυνατότητες ανοίγονται μπροστά μας –και αυτό αφορά όλους μας-για τα επόμενα 40-50 χρόνια:
1) Να συνεχίσουμε όπως μέχρι τώρα με το υπόδειγμα της «ανάπτυξης» με τις υπάρχουσες «συνταγές» του νεοφιλελευθερισμού, του κεντρικού σοσιαλιστικού πλάνου που καταλήγει στον κρατικό καπιταλισμό ή της «πράσινης ανάπτυξης» με τη μετατροπή μέρους του κεφαλαίου σε «πράσινο» κερδίζοντας μια παράταση χρόνου.
2) Να καταφέρουμε να «μεταλλαχθούμε» σε ένα νέο είδος πιο ανθεκτικό στις καινούργιες δυσμενείς για τη βιολογία μας συνθήκες (πράγμα ακατόρθωτο μάλλον σε ένα τόσο μικρό χρονικό διάστημα έστω και τεχνητής εξέλιξης) ή να μεταφερθούμε σε έναν άλλο πλανήτη (πράγμα αδύνατο για το σύνολο της ανθρωπότητας, γιατί δεν υπάρχει κοντά μας ένας τέτοιος πλανήτης)
3) Να καταφέρουμε να απαλλαγούμε από τον καπιταλισμό-πριν αυτός καταρρεύσει και μας παρασύρει μαζί του-και να δημιουργήσουμε τη «νέα οικουμενικότητα», που θα στηριχθεί στην ομοσποδιοποίηση κοινοτήτων και δήμων, σε έθνη κοινοτήτων, σε κοινότητες εθνών- σε μια πορεία δημιουργίας της  παγκόσμιας «κοινότητας των κοινοτήτων»- στην αδιαμεσολάβητη δημοκρατία και τον νέο ανθρωπολογικό τύπο. Να καταφέρουμε να αλλάξουμε όχι σαν βιολογικά όντα, αλλά σαν πολιτιστικά τέτοια. Να διαμορφώσουμε τον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης - Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας, που όμως για να πραγματοποιηθεί θα πρέπει από επιλογή μιας μειοψηφίας που είναι σήμερα, να γίνει αναγκαιότητα και για μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες.


[1] «Φτάσαμε να επιλέγουμε, να διαβάζουμε και να πιστεύουμε μια σειρά πληροφοριών οι οποίες έχουν ήδη προσαρμοστεί στα γούστα μας, έτσι ώστε η ατομική επιλογή καταλήγει να είναι απλώς μια ψευδαίσθηση. Όλο και περισσότερο τείνουμε να διαβάζουμε τις απόψεις και τα άρθρα που απλά επιβεβαιώνουν τις απόψεις μας. Η ψηφιακή κοινωνία της πληροφορίας τελικά μας οδηγεί σε μια «γνωστική απομόνωση». Μας αφήνει να ζούμε με την ψευδαίσθηση ότι ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην διάθεση του υπολογιστή μας, ενώ στην πραγματικότητα ποτέ δεν απομακρυνόμαστε από το προφίλ μας.» από το «Πραγματικότητα: το ισχυρότερο εργαλείο»
http://www.respublica.gr/2018/01/column/reality-the-strongest-tool/



[2] Οι μεγάλες εταιρείες της Silicon Valley αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στην οικονομία και την πολιτική. Οι λεγόμενες GAANF από τα αρχικά των ψηφιακών κολοσσών (Google, Amazone, Apple, Netflix, Facebook) κυριαρχούν στα χρηματιστήρια. Ελέγχοντας στην ουσία την πληροφορία και την «ψηφιακή αγορά» παγκοσμίως, ξέρουν τι σκεφτόμαστε ο καθένας ξεχωριστά σαν «προφίλ», ποιες είναι οι απόψεις του καθένα και τι θα ψηφίσουμε όλοι μαζί. Επιπλέον γνωρίζουν καλά να φοροφιαφεύγουν από τα διάφορα κρατικά συστήματα φορολογίας ελέγχοντας όλο και περισσότερες αγορές. Κατά τα άλλα θα «σώσουν» τον κόσμο επενδύοντας στην «ανάπτυξη».

[3] Σε διάφορα σημερινά επαγγέλματα στη Γερμανία για παράδειγμα, έχουμε ήδη ποσοστό αναπλήρωσης από τις μηχανές, όπως τα παρακάτω:
•              νοσηλευτής/τρια: το ποσοστό αναπλήρωσης είναι σήμερα 0% (δίπλα στο κρεβάτι ενός αρρώστου δύσκολο να υπάρχει και στο μέλλον ένα ρομπότ)
•              επαγγελματίας οδηγός: 0% (αλλά με την προώθηση που γίνεται για «αυτόματο οδηγό», όπως στα στα παραδείγματα στο λιμάνι του Αμβούργου ή στη Μερσεντές στη Στουτγκάρδη , αυτό θα αλλάξει γρήγορα)
•              τραπεζικός: 38%
•              πωλητής/πωλήτρια: 67%
•              αποθηκάριος/μεταφορέας: 71%
•              εργαζόμενος στη μεταλλουργία: 79%
•              υπάλληλος γραφείου/εμπορικός αντιπρόσωπος: 83%
•              αρτοποιός: 100%
Ήδη σχεδόν το ένα τρίτο όλων των επαγγελμάτων μπορούν να αντικατασταθούν από 50% έως 100% από μηχανές, ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή ρομπότ. Στο 23% των επαγγελμάτων η χρήση των ρομπότ ή υπολογιστών μπορεί να είναι μερική, δηλαδή σε τμήματα της εργασίας τους. Ωστόσο, σε ένα άλλο 23% των θέσεων εργασίας υπάρχει τέτοια εξειδίκευση, που εκεί η χρήση μηχανημάτων δεν έχει κανένα νόημα.

[4]Δηλώνει ο ασφαλισμένος πελάτης ένα ατύχημα με το αυτοκίνητό του και χρειάζεται έναν εκτιμητή ; Θα στέλνει το softwear της ασφάλειάς του ένα drone στον χώρο του ατυχήματος, θα ελέγξει αυτό τις συνθήκες του ατυχήματος και τις αντίστοιχες ζημιές και με τα στοιχεία του ο υπολογιστής θα υπολογίζει τις αποζημιώσεις!

[5] Κάθε τέταρτος άστεγος αμερικανός μένει στην Καλιφόρνια.

[6] Έχουμε το λεγόμενο «φαινόμενο αναπήδησης», που συνήθως ορίζεται ως το ποσοστό του εφαρμοζόμενου θετικού μέτρου ή της τεχνολογίας που ενισχύει την αποτελεσματικότητα, το οποίο «ροκανίζεται» από την αύξηση της ζήτησης.  Παράδειγμα: ένας νέος βελτιωμένος με ψηφιοποίηση κινητήρας σε ένα αυτοκίνητο καταναλώνει αντί των 6 λίτρων μόνο 3 λίτρα καυσίμου ανά 100 χιλιόμετρα, όμως το αποφασιστικό για τη θετική του επίπτωση θα είναι η συνολική του πραγματικά κατανάλωση ενέργειας- πόσα καύσιμα θα καταναλώσει ο 3 λίτρων κινητήρας- κατά τις μετακινήσεις σε όλη τη διάρκεια ζωής του. Μια επίδραση της αναπήδησης, για παράδειγμα στο 50%, θα σήμαινε ότι η δυνατότητα της 100% αύξησης της απόδοσης κατά τη μετάβαση από έξι λίτρων κινητήρα σε τριών λίτρων, το μισό της αντισταθμίστηκε από την αύξηση της ζήτησης σε καύσιμα. Με λίγα λόγια: έχουμε περισσότερη ζήτηση ενέργειας, λόγω της αύξησης της παραγωγικότητας του κινητήρα.

[7] Η «βιομηχανία 4.0» είναι η τρέχουσα τάση της αυτοματοποίησης και της ανταλλαγής δεδομένων στις τεχνολογίες παραγωγής. Περιλαμβάνει τα κυβερνο-φυσικά συστήματα, το Διαδίκτυο των πραγμάτων και το cloud computing. Η βιομηχανία 4.0 δημιουργεί αυτό που ονομάστηκε "έξυπνο εργοστάσιο". Εντός των έξυπνα δομημένων εργοστασίων, τα κυβερνο-φυσικά συστήματα παρακολουθούν τις φυσικές διαδικασίες, δημιουργούν ένα εικονικό αντίγραφο του φυσικού κόσμου και παίρνουν αποκεντρωμένες αποφάσεις. Μέσω του Ίντερνετ των πραγμάτων(Internet of Things), τα κυβερνο-φυσικά συστήματα επικοινωνούν και συνεργάζονται μεταξύ τους και με συγκεκριμένους ανθρώπους σε πραγματικό χρόνο και μέσω του διαδικτύου των υπηρεσιών, προσφέρονται και χρησιμοποιούνται υπηρεσίες από την πλευρά των συμμετεχόντων στην αλυσίδα αξίας, τόσο εσωτερικά όσο και δια- οργανωτικά.( https://en.wikipedia.org/wiki/Industry_4.0)


[8] Ήταν π.χ. οι υφαντές της Σιλεσίας στη Γερμανία ή οι εργάτες των αργαλειών στην Αγγλία, που επιτέθηκαν είτε στα σπίτια των ιδιοκτητών των βιομηχανικών υφαντουργίων, είτε στις ίδιες τις μηχανές.

[9] Βλέπε στο βιβλίο μας «Ο Σύγχρονος Κοινοτισμός» (εκδόσεις των συναδέλφων 2015) σελ. 20-23.

[10] Ο Μαρξ διατύπωσε την άποψη ότι «η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων», κάποια στιγμή, όταν τις «φρενάρουν» οι παραγωγικές-κοινωνικές σχέσεις, οδηγούν και στην αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων στον κοινωνικό σχηματισμό. Βέβαια έγραψε επίσης ότι «η ταξική πάλη είναι η μαμή της ιστορίας» και οδηγεί σε κοινωνικές αλλαγές. Οι επίγονοι του Μαρξ διαφωνούν βέβαια στη βάση της απάντησης που δίνουν στο ερώτημα: είναι η «ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ο κινητήρας της ιστορίας ή η ταξική πάλη»;

[11] «Στη Διάσκεψη Κορυφής της Παγκόσμιας Κυβέρνησης στο Ντουμπάι, ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla και της SpaceX, Elon Musk, τόνισε ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να γίνουν cyborgs για να μπορούν να ενταχθούν σε μια εποχή τεχνητής νοημοσύνης. Το σάιμποργκ, (λατινικά «cyborg, cyberneticus organismus») είναι αυτοματοποιημένος τεχνητός οργανισμός ο οποίος ενισχύει ή διευρύνει τις δυνατότητές του χρησιμοποιώντας τεχνολογικά μέσα. Συχνά διαθέτει ένα συνδυασμό οργανικών (ζωτικών) και μηχανικών (συνθετικών) μερών σώματος …
Ο Elon Musk δήλωσε μάλιστα ότι ο συνδυασμός της βιολογικής και της μηχανικής νοημοσύνης θα ήταν απαραίτητος για να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνουμε «οικονομικά πολύτιμοι»».( http://tvxs.gr/news/sci-tech/i-ekpaideysi-toy-matrix-kai-ta-ithika-dilimmata).

[12] Περισσότερα για τον σάιμποργκ και τον «μετάνθρωπο» στο: http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/h-a-a-t-m

[13] Παράλληλα τα πιο προωθημένα (για μας τα πιο αρρωστημένα) τμήματα των ελίτ επιδιώκουν και προσδοκούν στο άμεσο μέλλον μια ανθρώπινη εξέλιξη που θα στηριχθεί στη διεύρυνση των πνευματικών και σωματικών δυνατοτήτων του ανθρώπου, η οποία θα επιτευχθεί από 3 συγκλίνουσες διαδικασίες :  α) Η πρώτη έχει να κάνει με τη βιοτεχνολογία και γενετική μηχανική. Με την επανασχεδίαση των γενετικών οδηγιών του κώδικα (DNA), θα επιδιωχθεί το βέλτιστο για κάθε άτομο του είδους(νέα «ευγονική»). β) Η δεύτερη διαδικασία έχει να κάνει με την «τεχνητή νοημοσύνη» και την «ανθρωποποίηση» της μηχανής και έχει σαν στόχο το σκεπτόμενο ρομπότ. 3) Η τρίτη διαδικασία αφορά στη «μηχανοποίηση» του ανθρώπου, μέσω ενίσχυσης των φυσικών και διανοητικών του ικανοτήτων (προσθετική τεχνολογία-τεχνητά ανθρώπινα μέλη – όργανα, μικροσυσκευές στο ανθρώπινο σώμα που θα κυκλοφορούν με το αίμα και θα διορθώνουν βλάβες, μικροτσίπ και εμφυτεύματα στον εγκέφαλο, αισθητήρες συνδεμένοι με τα αισθητήρια νεύρα κ.λπ.). Το αποτέλεσμα της σύνθεσης αυτών των διαδικασιών θα είναι ο λεγόμενος «επαυξημένος άνθρωπος»[2], το «κύβοργον» (cyborg) που σε σύνδεση με τον κυβερνοχώρο θα είναι μια οντότητα με μεγαλύτερη νοημοσύνη από τον σημερινό άνθρωπο. Αυτή η οντότητα θα αναλάβει να καθοδηγήσει την παραπέρα αυτοεξέλιξή του σε «μετάνθρωπο». Ένα σενάριο τρόμου.
(Βλέπε: https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/zoyme-se-enan-planiti-me-peperasmenoys-poroys-kai-dynatotites)

[14] Το ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας Βετσφαλίας στο οποίο ανήκε η συγκεκριμένη έκταση δεν την αξιοποιούσε, γιατί περίμενε να ανέβουν και άλλο οι τιμές της γης και να βρει επενδυτές για την οικοδόμησή της. Κάποιοι όμως πολίτες σύστησαν την πρωτοβουλία «Neuland» και έκτοτε καλλιεργήθηκε η έκταση χωρισμένη σε τεμάχια, είτε ατομικά είτε συλλογικά. Με 2 ευρώ το μήνα ένα νοικοκυριό ή μια συλλογικότητα, μπορεί να εξασφαλίσει –μέσω καλλιέργειας του τεμαχίου που του διατίθεται από την πρωτοβουλία- τις πατάτες του, τη σαλάτα του, τα φασόλια ή τα λαχανικά του. Μεταξύ των τεμαχίων υπάρχουν μικρές αποθήκες εργαλείων, καθώς και ένα κοινό μεγάλο θερμοκήπιο για τα φυτώρια των καλλιεργούμενων ειδών. Το ιδιαίτερο που αφορά στην πρωτοβουλία είναι η συνύπαρξη προσωπικής και συλλογικής εργασίας. Πρόκειται για μια άλλης ποιότητας αντιμετώπιση της εργασίας καθεαυτής. Κάθε συμμετέχων βιώνει τι μπορεί να καταφέρει ξανά με τα χέρια του. Είναι στην ουσία ένα πολιτικό πρότζεκτ. Ένα παράδειγμα, για το πως άνεργοι, «άχρηστοι» άνθρωποι από μεριά της μισθωτής εργασίας, μπορούν να γίνουν πάλι δημιουργικοί για τον εαυτό τους και για τους γύρω τους. Μια εναλλακτική στην καφετέρια ή την τηλεόραση. Με τα χρόνια επιτεύχθηκε αύξηση των συμμετεχόντων και της αποδοτικότητας και τώρα υπάρχουν πιο εξειδικευμένες συλλογικότητες. Μία για την βοτανική και την παραγωγή των φυτωρίων από σπόρια για τις προγραμματισμένες καλλιέργειες, άλλη για την παραγωγή φυσικού λιπάσματος-κομπόστ, άλλη για μελισσοκομία κ.λπ.

[15] Για παράδειγμα: στην παραγωγή της ενεργειακής αυτονομίας-αυτάρκειας με ένα ψηφιακά συνδεδεμένο και αυτόματο σύστημα διασυνδεμένων αυτόνομων παραγωγών και διαχειριστών ενέργειας από μκρά, αποκεντρωμένα συστήματα ήπιας τεχνολογίας παραγωγής, αποθήκευσης και διαχείρισης ήπιας ανανεώσιμης ενέργειας.

[16] Για παράδειγμα, η μηχανοκίνητη υποστήριξη των μετακινήσεων και των μεταφορών ανθρώπων, υλικών, αντκειμένων κ.λπ στα πλαίσια αστικών ή υπαίθριων κοινοτήτων με ηλεκτροκίνητα και αθόρυβα οχήματα μικρών αποστάσεων(μέχρι 10 χιλμ;). Ή η διασύνδεση υπαίθρου και πόλης με ενεργοποίηση- πύκνωση-επέκταση του υποβαθμισμένου σήμερα σιδηροδρομικού δικτύου με δυναμική ψηφιακή οργάνωση τακτικών και έκτακτων δρομολογίων, σύμφωνα με τις ψηφιακά συνδυασμένες ανάγκες υπαίθρου και πόλης. Ένα τέτοιο μεταφορικό-επιβατικό δίκτυο διασυνδέσεων κάθε πόλης-κέντρου με τις μικρότερες πόλεις-κοινότητες της εγγύτητας(έως 50 χιλμ;), βαθμιαία θα οδηγήσει και στην εγκατάλειψη του μοντέλου της ιδιωτικής μετακίνησης(«πάω όπου θέλω, όπως θέλω, χωρίς να έχω οπωσδήποτε κάποιο συγκεκριμένο λόγο»), πράγμα που θα είναι υπέρ της βιωσιμότητας των οικοσυστημάτων του πλανήτη.