Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Κυριακή, 10 Απριλίου 2011

Ευημερία χωρίς ανάπτυξη

Η οικονομική ανάπτυξη προτείνεται πάντα σαν απάντηση στα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα κράτος ή μια περιοχή. Ταυτόχρονα όμως η ανάπτυξη δημιουργεί καινούργια προβλήματα, τα οποία γίνονται όλο και πιο μεγάλα.

Ο βρετανός οικονομολόγος Tim Jackson, στο νέο του βιβλίο υποστηρίζει για μια ακόμη φορά ότι πρέπει να απορίψουμε την έννοια της ανάπτυξης, όπως τη ξέρουμε μέχρι τώρα.

H “μη ανάπτυξη" μπορεί να δώσει στους ανθρώπους εργασία και εισόδημα, μπορεί να ξεπεράσει οικονομικές κρίσεις και κρίσεις χρέους, μπορεί να μειώσει την πείνα και τη φτώχεια στον πλανήτη. Είναι η απάντηση στη παγκόσμια γήρανση και την ιερή αγελάδα κάθε κυβέρνησης στον πλανήτη, δηλαδή την οικονομική μεγέθυνση.
Δε μπορεί να υπάρχει αύξηση της παραγωγής για πάντα, προειδοποιεί, γιατί δε μπορεί σε ένα πεπερασμένο πλανητικό σύστημα να υπάρχει ένα ατελείωτο «περισσότερο». «Πρέπει να σκεφθούμε μια οικονομία χωρίς μεγέθυνση» λοιπόν, προτείνει ο Tim Jackson. «Όλα τα άλλα οδηγούν στη καταστροφή». Και ο Jackson διευθύνει το συμβούλιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη της Βρετανικής Κυβέρνησης. Το βιβλίο του έχει τον τίτλο: «Ευημερία χωρίς ανάπτυξη», χωρίς ερωτηματικό. Γιατί: «για τις υπεραναπτυγμένες οικονομίες του δυτικού κόσμου η ευημερία χωρίς ανάπτυξη δεν είναι πια μια ουτοπία, αλλά μια αναγκαιότητα.»
Ενώ ακόμα κυριαρχεί η άποψη ότι η απάντηση στα οικονομικά προβλήματα είναι η μεγαλύτερη ανάπτυξη, ταυτόχρονα αυτή συνοδεύεται από ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα: πολλά αποθέματα φυσικών πόρων πλησιάζουν στο τέλος τους, ο ανταγωνισμός για τους εναπομείναντες υπόλοιπους πόρους γίνεται οξύτερος και εξελίσσεται σε πολέμους, η περιβαλλοντική επιβάρυνση ήδη αφόρητη και πρέπει να μειωθεί. Παράδειγμα το κλίμα, ενώ οι γερμανοί οικονομολόγοι θριαμβολογούν για την ισχυρή ανάκαμψη της χώρας για το 2010, ταυτόχρονα αυξήθηκαν οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου κατά 40 εκατομμύρια τόνους. Και τελικά «το κυνήγι για οικονομική ανάπτυξη καταστρέφει τη κοινωνική συνοχή και τη ποιότητα ζωής πολλών ανθρώπων» κριτικάρει ο Jackson.
Ενώ πολλοί επιστήμονες ξανασυζητούν τα προβλήματα της χωρίς όρια ανάπτυξης, τα κόμματα εξουσίας-ακόμα και πράσινα κόμματα-επικαλούνται ακόμα τα πλεονεκτήματά της. Η κυρίαρχη πολιτική ελπίζει να κάνει την ανάπτυξη πιο υποφερτή για τη φύση και το περιβάλλον και να «πρασινίσει» τις αγορές. Έτσι ο «πράσινος καπιταλισμός» θα μπορέσει να αναπτύσσεται επ` αόριστον. Αυτό το θεωρεί ο Jackson σαν μια μεγάλη ψευδαίσθηση: « Είναι απλά μια ψευδαίσθηση να πιστεύουμε ότι η τάση του καπιταλισμού προς την αποτελεσματικότητα, θα σταθεροποιήσει το κλίμα, και θα μας προστατεύσει από τη μείωση και το περιορισμό των πόρων».
« Όποιος προτείνει σαν διέξοδο από το δίλημμα της ανάπτυξης το πρασίνισμα του καπιταλισμού, θα πρέπει να δει πρώτα με ακρίβεια τα ιστορικά ευρήματα. Αυτά δείχνουν: πραγματικά η παραγωγή γινόταν όλο και πιο αποτελεσματική, ταυτόχρονα όμως η μεγέθυνση όλο και μεγαλύτερη, ώστε στο τέλος το αποτέλεσμα ήταν ότι η συνολική κατανάλωση των πόρων και η περιβαλλοντική επιβάρυνση ήταν σταθερά αυξανόμενες.
Πώς ακριβώς θα είναι μια δημόσια οικονομία που θα αποβλέπει στην ευημερία χωρίς ανάπτυξη, δεν ξέρει να την περιγράψει ακριβώς ο Jackson. Όμως διατυπώνει βήματα, τα οποία θα μπορούσαν να κάνουν οι δυτικές βιομηχανικές χώρες: στην αρχή θα έπρεπε να καθορίσουν μια έννοια της «ευημερίας με νόημα», που δε θα βασίζεται στη μεγέθυνση και ανάπτυξη. Παράλληλα χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις σε βιώσιμες ήπιες ανανεώσιμες τεχνολογίες, καθώς και σε δημόσια συλλογικά αγαθά, όπως επίσης σε αύξηση της παραγωγής μη υλικών υπηρεσιών αντί εμπορευμάτων. Κεντρικό ζήτημα είναι επίσης η μείωση του χρόνου εργασίας, για να περιορισθεί και η παραγωγή. Για να μη οδηγήσει αυτό σε αύξηση της ανεργίας ο Jackson προτείνει μια ριζοσπαστική ανακατανομή της εργασίας.
Με το βιβλίο και τις προτάσεις του ο Jackson προσχωρεί, νομίζω, στους οικονομολόγους εκείνους που διαμορφώνουν στο οικονομικό επίπεδο την πρόταση της «αποανάπτυξης».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου