Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 23 Νοεμβρίου 2011

Αντί απο-ανάπτυξη, υπανάπτυξη προ των πυλών στη χώρα

Πολυεθνική εταιρεία έχει προχωρήσει τις διαδικασίες για την εξαγορά μιας παράλιας έκτασης 850 στρεμμάτων γης στο λακωνικό κόλπο στην περιοχή Τρίνησα – Λεήμονας.
Οι ντόπιοι στους οποίους αφορά η αγοραπωλησία μιλούν για ανάπτυξη του τόπου τους μέσω αυτής της προοπτικής. Λένε ότι αυτά τα κτήματα στην πλειοψηφία τους δεν είναι τόσο εύφορα όσο σε άλλες περιοχές και ακόμα και αν παράγουν, τελικά οι παραγωγοί δεν μπορούν να ζήσουν από τα προϊόντα τους γιατί οι μεσάζοντες κερδοσκοπούν σε βάρος τους. Λένε λοιπόν ότι θα πουλήσουν τη γη τους και με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους. Επίσης πιστεύουν ότι θα υπάρξει ανάπτυξη στον τόπο αφού θα γίνουν υποδομές, θα αναπτυχθεί ο τουρισμός και θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.
Πιο κάτω εξηγώ με βάση την εμπειρία μου από χώρες της Αφρικής και της Ασίας ότι αυτές οι προσδοκίες δεν είναι ρεαλιστικές και οι επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης θα είναι δραματικά αρνητικές για το μέλλον της τοπικής κοινωνίας.
Το ζοφερό μέλλον
Οι επενδυτές θα έρθουν όντως για να φτιάξουν ξενοδοχεία, μαρίνα και αν κατορθώσουν να αγοράσουν την έκταση που επιθυμούν (γιατί τα 850 στρέμματα είναι το όριο και ψάχνουν για περισσότερα) θα φτιάξουν και ένα μικρό αεροδρόμιο, όπως ακούγεται ότι θέλουν να κάνουν. Ο σκοπός θα είναι να φέρνουν τους πελάτες-τουρίστες κατευθείαν στις εγκαταστάσεις τους. Κάτι αντίστοιχο έχουν κάνει οι Γερμανοί στην Ουγκάντα στις όχθες του Νείλου όπου έχουν φτιάξει ένα κέντρο για «χαλάρωση και αποθεραπεία από τους εντατικούς ρυθμούς ζωής στην Δύση». Οι Γερμανοί αλλά και άλλοι δυτικοί τουρίστες δεν πηγαίνουν εκεί μέσω Καμπάλα -πρωτεύουσα της χώρας όπου βρίσκεται το διεθνές αεροδρόμιο- αλλά προσγειώνονται κατευθείαν με πτήσεις τσάρτερ κοντά στο κέντρο αυτό όπου και έχει φτιαχτεί ένα μικρό αεροδρόμιο. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη? Απλά ότι όλα τα χρήματα που ξοδεύουν, τα ξοδεύουν μέσα στο κέντρο αυτό, το οποίο είναι ολοκληρωτικά ξένων συμφερόντων και δεν υπάρχει κανένα όφελος για την τοπική κοινωνία.
Συνεχίζω την περιγραφή του όχι και τόσου μακρινού μέλλοντος όπως φαίνεται: Οι επενδυτές φυσικά θα πωλούν την ομορφιά του τοπίου και τις υπηρεσίες τις οποίες θα παρέχουν στους τουρίστες, σε δολάρια. Από την άλλη μεριά στις εγκαταστάσεις τους θα εργάζονται οι ντόπιοι Έλληνες οι οποίοι όμως θα πληρώνονται με τοπικό νόμισμα (ίσως δραχμές?) και κυρίως σε τοπικό μισθό. Και βέβαια δεν είναι δύσκολο να σκεφτούμε ότι οι μισθοί σε 1 χρόνο από τώρα στην Ελλάδα δεν θα έχουν σχέση με τους μισθούς που μέχρι σήμερα γνωρίζαμε… Η απόσβεση της μεγάλης, όπως φαντάζει σήμερα, επένδυσης θα γίνει πολύ γρήγορα. Ο χρόνος στον οποίο γίνεται αυτή η επένδυση δεν είναι άσχετος με την σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα. Βασική παράμετρος αυτής της απόφασης της πολυεθνικής για επένδυση είναι και το φθηνό εργατικό δυναμικό το οποίο θα αποτελούν οι Έλληνες σε λίγο.
Οι ντόπιοι εν ολίγοις θα γίνουν υπάλληλοι (σερβιτόροι, καμαριέρες, ρεσεψιονίστ) και μάλιστα κακοπληρωμένοι, στους ξένους επενδυτές. Οι μάνατζερς οι οποίοι είναι καλοπληρωμένοι είθισται σε αυτές τις περιπτώσεις να είναι ξένοι…
Κάποιοι ίσως να σκέφτονται αφελώς ότι θα επωφεληθούν από ένα τέτοιο τουριστικό θέρετρο στην περιοχή τους. Τους διαφεύγει ενδεχομένως ότι οι τιμές σε αυτού του τύπου τις τουριστικές εγκαταστάσεις δεν θα είναι προσιτές για τους ντόπιους, δηλαδή τους Έλληνες τουρίστες.
Οι απώλειες
Η πραγματοποίηση αυτής της επένδυσης θα εκθέσει ανεπανόρθωτα στην απληστία ενός ακραία επιθετικού και αιμοβόρου καπιταλισμού μια τοπική κοινωνία, η οποία έχει άγνοια κινδύνου και καμία αντίσταση για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες. Οι απώλειες θα είναι πολλές και σε διαφορετικά επίπεδα. Στην συνέχεια παραθέτω μερικές μόνο από αυτές.
Οι ντόπιοι θα χάσουν έναν ανεκτίμητο πλούτο και δεν αναφέρομαι μόνο στο εισόδημα το οποίο θα έπαιρναν από τη γη τους, στην απόλαυση της ομορφιάς του παρθένου –μέχρι σήμερα – τοπίου και της θάλασσας, αλλά αναφέρομαι επίσης στις δυνατότητες ανάπτυξης που οι ίδιοι θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν στον τόπο τους καθώς και στην ασφάλεια τροφίμων που προσφέρει η γη.
Και εξηγούμαι αρχίζοντας από τις δυνατότητες ανάπτυξης: Αν κάποιοι ξένοι επενδυτές αμερικάνοι, ρώσοι, γερμανοί ή κινέζοι μπορούν να κερδίσουν από την γη μας γιατί εμείς να μην μπορούμε; Αν αυτοί μπορούν να πωλούν τον τόπο μας σαν μοναδικό τουριστικό προορισμό γιατί όχι εμείς; Τόσοι νέοι άνθρωποι που έχουν σπουδάσει γλώσσες και επιστήμες γιατί να μην μπορούν να κάνουν μελέτες για αναπτυξιακά έργα στην περιοχή και να μην μπορούν να υλοποιήσουν τα έργα αυτά; Γιατί να υπονομεύσουμε το μέλλον μας και το δικό τους με μια τέτοια σπασμωδική κίνηση «ξεπουλήματος»?
Και προχωρώ στο άλλο μεγάλο θέμα το οποίο συνδέεται με την πώληση γης: την ασφάλεια τροφίμων. Δεν έχουμε ακόμα συνειδητοποιήσει πόσο σημαντική είναι η αυτονομία κάθε οικογένειας όσον αφορά βασικά τρόφιμα που μπορεί να παράγει η ίδια και να καταναλώνει έχοντας τον πλήρη έλεγχο της διαδικασίας παραγωγής. Πρόκειται για ασφάλεια ζωής γιατί πλέον είμαστε αντιμέτωποι με ένα φάσμα ακατάλληλων και επικίνδυνων για την υγεία μας τροφίμων τα οποία μπαίνουν στην αλυσίδα παραγωγής τροφίμων στην Ελλάδα είτε πρόκειται για μεταλλαγμένα, υβρίδια ή/και προϊόντα που εξαρτώνται από συγκεκριμένες τοξικές χημικές ουσίες που προωθούν στην αγορά οι μεγάλες πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες.
Στα πιο πάνω δεν αναφέρθηκα καθόλου στο ότι ένα σημαντικό τμήμα της υπό πώληση γης έχει ενταχθεί στο γνωστό δίκτυο ΝΑΤΟΥΡΑ το οποίο αφορά στην προστασία της φύσης. Το θέμα αυτό απαιτεί περαιτέρω έρευνα σε βάθος και σε κάθε περίπτωση την εμπλοκή των αρμόδιων υπηρεσιών. Οι ντόπιοι αγρότες και εν δυνάμει πωλητές με τους οποίους μίλησα το αγνοούσαν αυτό! Πριν λίγες μέρες έμαθα ότι οι αγοραστές το γνωρίζουν και αναζητούν τρόπο για να το παρακάμψουν…
Υπάρχει Εναλλακτική!
Κλείνω τονίζοντας ότι υπάρχει εναλλακτική και όπως φαίνεται και από τα πιο πάνω έχουμε σημαντικούς λόγους για να την αναζητήσουμε! Αυτή η εναλλακτική όμως θα πρέπει να χτιστεί, σε αντίθεση με την σπασμωδική κίνηση του «ξεπουλήματος», σε γερά θεμέλια, σε ένα κοινό όραμα για τον τόπο μας που θα δημιουργηθεί συλλογικά με γνώση και ευθύνη.

Ευγενία Βαθάκου, Διδάκτωρ Ανάλυσης Διεθνών Συγκρούσεων
evathakou@hotmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου