Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τρίτη, 1 Μαΐου 2012

Μια κριτική του βιβλίου της Τοπικοποίησης

Παρίσι
1η Μαΐου 2012

           Αγαπητέ κύριε Γιώργο Κολέμπα, γεια σας.

          Φεύγοντας από Ελλάδα προς Παρίσι, τον περασμένο Σεπτέμβριο, είχα μαζί μου το βιβλίο σας που μου χαρίσατε και μου αφιερώσατε, Τοπικοποίηση Από το παγκόσμιο στο τοπικό Ένας οικολογικός κόσμος είναι δυνατός.

          Όχι μόνο διαβάζω τα βιβλία που μου προσφέρουν, αλλά απαντώ πάντα, κάνοντας ει δυνατόν κάποιες παρατηρήσεις. Ο όγκος των αναγνώσεών μου είναι μεγάλος, γιατί το απαιτούν ανάγκες γνώσεων που αναζητώ. Το κάθε βιβλίο έχει τη σειρά του. Τα ελληνικά βιβλία έρχονται δεύτερα γιατί προηγούνται τα γαλλικά. Μετά χρειάζεται ο χρόνος της απάντησης.

          Το βιβλίο το έχω διαβάσει στις αρχές της χρονιάς. Το διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον, ευχαρίστηση και ικανοποίηση γιατί βρήκα θέσεις που είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, πολύ μειοψηφικές, αλλά είναι αυτές που με συγκινούν.
          Να μου επιτρέψετε να κάνω μόνο μία γενική παρατήρηση που είναι όμως καίρια. Και αν το φέρει η τύχη να συναντηθούμε κάποτε πάλι θα έχουμε την ευκαιρία πιο ολοκληρωμένων συζητήσεων.

          Η αναφορά συλλήβδην και η απόρριψη συλλήβδην αυτού που αποκαλείτε «δυτικός κόσμος» ή «δυτικός πολιτισμός», χρειάζεται λίγο προσοχή γιατί εμπεριέχει τον κίνδυνο να γίνει μεγάλο κοινωνικό, ιστορικό και κυρίως πολιτικό λάθος.
          Είναι σίγουρο ότι στις δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής, επικρατούν, με την αγαστή συνεργασία και αποδοχή των λαών – αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε – ένα οικονομικό μοντέλο, ένας τρόπος παραγωγής, μια γενική τάση προς την ανάπτυξη και την κατανάλωση. Προχωρώ γρήγορα. Οι δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες δεν είναι όμως μόνο αυτό. Υπάρχει πάντα και προκαλεί διεργασίες μια τάση που θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε κριτική, και η οποία είναι η συνιστώσα των δημοκρατικών ελευθεριών κατακτημένων και προς κατάκτηση, η συνιστώσα επίσης της ελεύθερης έκφρασης σε όλα τα επίπεδα. Είμαι ο πρώτος που θα έκανα και κάνω αυστηρή κριτική στην απαράδεκτη σημερινή κατάσταση, από πάρα πολλές απόψεις, των δυτικοευρωπαϊκών κοινωνιών, αλλά δεν υπάρχει για μένα καμιά αμφιβολία ότι αποτελούν τις πιο ελεύθερες σχετικά κοινωνίες, για καίρια θέματα της ζωής μας, και βέβαια για το θέμα της προώθησης των ιδεών μας και της ανάπτυξης των αγώνων μας. Λαμβάνοντας υπόψη τα θέματα αυτά, δεν θα πήγαινα σε καμιά περίπτωση να ζήσω στην Αλγερία, τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν ή στην Κούβα.
          Στην ουσία, λοιπόν, η εναντίωσή μας δεν μπορεί να είναι γεωγραφική, ή γενικά και αόριστα εναντίον του δυτικού μοντέλου. Η εναντίωσή μας είναι απέναντι σε ένα μοντέλο που έχει συγκεκριμένες λογικές, ιδέες, αρχές, και το οποίο λειτουργεί σε κοινωνίες οι οποίες λόγω ακριβώς των αγώνων μας έχουν ανεκτίμητες δημοκρατικές κατακτήσεις και ελευθερία έκφρασης γνώμης, πράξης και καθημερινής ζωής. Προσωπικά, για τίποτα στον κόσμο, δεν θα άλλαζα την ελευθερία να ντύνομαι όπως θέλω, να εκφράζομαι όπως νιώθω, να συναναστρέφομαι όποιους θέλω, και λοιπά και λοιπά, και με τίποτα δεν μπορούμε να ονομάσουμε αυτά τα θέλω συλλήβδην κακό δυτικό μοντέλο και να τα χαρίσουμε σε αυτούς στους οποίους δεν ανήκουν.
                                
Συνέχεια της όμορφης συνεύρεσης στην όμορφη Θεσσαλονίκη, εκείνη τη Δευτέρα, 5 Σεπτεμβρίου, υπήρξε για μένα το βίντεο της ομιλίας μου που ίσως θα έχετε δει στο Διαδίκτυο. Αν βάλετε στη μηχανή έρευνας το όνομά μου, θα δείτε πάνω-πάνω το πρώτο βίντεο, με το μισό μέρος της ομιλίας μου, και λίγο παρακάτω ένα δεύτερο βίντεο με το σύνολο της ομιλίας.

Δεν είναι ευκαιριακά αυτά που σας στέλνω. 1) Ένα κείμενο για τις εκλογές που έγραψα για μια ηλεκτρονική λίστα νέων που ξέρουν και θαυμάζουν τον Καστοριάδη. 2) Ένα κείμενο που είναι κάτι σαν εξειδίκευση του βιβλίου μου για την ελληνική κοινωνία. Έχει τίτλο Μια άλλη στάση ζωής, και το έγραψα μόλις επέστρεψα στη Γαλλία από τις παρουσιάσεις του βιβλίου μου στην Ελλάδα, 2006.
Τέλος, σας γνωστοποιώ ότι υπάρχει στο Διαδίκτυο το κείμενο της παρέμβασής μου στο διεθνές συνέδριο πολιτικής θεωρίας που έγινε στη Λωζάννη. Υπάρχει και στα ελληνικά και στα γαλλικά. Η δική μου πρακτική μέθοδος, όταν ψάχνω κάτι στο Διαδίκτυο, είναι να μπαίνω κατευθείαν στο ψαχνό. Γράφω στη μηχανή έρευνας αυτό που ψάχνω (φράση, λέξη, όνομα) και βγαίνει αμέσως. Έτσι, αν βάλετε : nicos iliopoulos création politique, θα έχετε το κείμενο στα γαλλικά, και αν βάλετε νικος ηλιοπουλος πολιτική δημιουργία, στα ελληνικά.    

Σας εύχομαι καλή συνέχεια, με έμπνευση και δημιουργικότητα σε όλες τις διανοητικές και πρακτικές εναλλακτικές ενασχολήσεις σας.
Με θερμούς χαιρετισμούς
          νίκος ηλιόπουλος*


                                                 
* Ο Νίκος Ηλιόπουλος ειναι διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris x. Eχει εκδόσει στα ελληνικά το δοκίμιο ”Νέοι δρόμοι για τη δημοκρατική πολιτική σκέψη-Κριτική παρουσίαση του πολιτικού στοχαστή Κορνήλιου Καστοριάδη”-[Θεμέλιο 2005].

1 σχόλιο:

  1. "Η αναφορά συλλήβδην και η απόρριψη συλλήβδην αυτού που αποκαλείτε «δυτικός κόσμος» ή «δυτικός πολιτισμός», χρειάζεται λίγο προσοχή γιατί εμπεριέχει τον κίνδυνο να γίνει μεγάλο κοινωνικό, ιστορικό και κυρίως πολιτικό λάθος."

    Συμφωνώ ότι υπάρχει κίνδυνος, για όποιον διαβάσει το βιβλίο στα γρήγορα και δεν κάνει δεύτερες σκέψεις, να θεωρήσει ότι η πρόταση της τοπικοποίησης απορρίπτει "συλληβδην" αυτό που αποκαλείται "δυτικός κόσμος και πολιτισμός". Αλλά ο όρος χρησιμοποιήθηκε με την έννοια που του δίνει η κυρίαρχη ιδεολογία των ελίτ σήμερα. Ότι δηλαδή το κυρίαρχο καπιταλιστικό μοντέλο "ανάπτυξης" και κατανάλωσης που επικρατεί στις "αναπτυγμένες" χώρες(που πράγματι συλλήβδην θεωρούνται οι "δυτικές")προτείνεται και προωθείται σε παγκόσμιο επίπεδο, σαν το μοναδικό και ανυπέρβλητο μοντέλο, ειδικά μετά τη κατάρρευση του "υπαρκτού σοσιαλισμού"(για μένα κρατικού καπιταλισμού, που πάλι συλλήβδην θεωρήθηκε ότιεφαρμόσθηκε γεωγραφικά στην "ανατολή").
    Προφανώς και δεν απορρίπτεται από τη μεριά μου συλλήβδην οτιδήποτε παρήχθηκε από τον "δυτικό" πολιτισμό, ιδίως από την κριτική θεωρία στα πλαίσιά του, αλλά και των άλλων εναλλακτικών τρόπων ζωής και πράξης μειψηφιών και κοινωνικών κινημάτων. Ίσα-ίσα που η στρατηγική της Τοπικοποίησης-για άλλη μια φορά όχι ο "τοπικισμός"-στηρίζεται στα δεδομένα της γενικότερης πρότασης της "απο-ανάπτυξης", που έχει διατυπωθεί από θεωρητικούς και κινήματα των "δυτικών" κοινωνιών. Οι προτάσεις για αποκέντρωση, για κοινοτισμό, για ομοσπονδιασμένους δήμους,για (άμεση)δημοκρατία σαν τρόπο ζωής και διακυβέρνησης, για ισοκατανομή πόρων και εξουσίας προέρχονται και από κληρονομιές του "δυτικού" πολιτισμού.
    Συμφωνώ απόλυτα με την παρατήρηση "Στην ουσία, λοιπόν, η εναντίωσή μας δεν μπορεί να είναι γεωγραφική, ή γενικά και αόριστα εναντίον του δυτικού μοντέλου. Η εναντίωσή μας είναι απέναντι σε ένα μοντέλο που έχει συγκεκριμένες λογικές, ιδέες, αρχές, και το οποίο λειτουργεί σε κοινωνίες οι οποίες λόγω ακριβώς των αγώνων μας έχουν ανεκτίμητες δημοκρατικές κατακτήσεις και ελευθερία έκφρασης γνώμης, πράξης και καθημερινής ζωής". Όμως η πρότασή μας και προς τους λαούς της "Αλγερίας, Ρωσίας, Κίνας, του Ιράν ή της Κούβας" δεν μπορεί να είναι η "κοινοβουλευτική" δημοκρατία, σαν πιο "προοδευτικό" καθεστώς από τα δικά τους καθεστώτα. Δεν χρειάζεται να κάνουν και αυτοί πρώτα την εμπειρία της "κοινοβουλευτικής"(έστω και σαν καρικατούρα της), για να δουν την αποτυχία της, στην οποία αποτυχία της στη "δύση"(και εδώ τα εισαγωγικά όχι με την γεωγραφική έννοια, αλλά με την καθεστηκυία) νομίζω ότι συμφωνούμε.
    Επίσης το ιδανικό μας δεν μπορεί να είναι αυτό του "νεωτερικού" ατόμου, που φαντασιώνεται ότι μπορεί να κάνει ότι θέλει και να είναι ο "εαυτός του", χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον διπλανό του, αλλά και τις δυνατότητες των περιορισμένων πόρων του πλανήτη. Δε μπορεί να "φοράει ότι του αρέσει", αν η γούνα που θέλει
    προέρχεται από είδη ζώων, που για αυτό το λόγο εξαφανίζονται ή αν τα καταπληκτικά παπούτσια αναρίχησης που επιθυμεί τα κατασκευάζουν φθηνά παιδιά και γυναίκες στο Μπαγκλαντές ή την Ταϋλάνδη.
    Ο κυρίαρχος ανθρωπολογικός τύπος και οι τρόποι ζωής που διαμορφώθηκαν από το κυρίαρχο καπιταλιστικό "δυτικό" μοντέλο, θα χρειασθεί να ξεπερασθεί, αν θέλουμε να υπάρξει μέλλον και για τις επόμενες γενιές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή