Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Σάββατο, 12 Μαΐου 2012

Μια άλλη στάση ζωής(συνέχεια 1)

Σε συνέχειες παρουσιάζω το κείμενο του Νίκου Ηλιόπουλου, που είναι κάτι σαν εξειδίκευση του βιβλίου του για την ελληνική κοινωνία. Έχει τίτλο Μια άλλη στάση ζωής, και το έγραψε μόλις επέστρεψε στη Γαλλία- από τις παρουσιάσεις στην Ελλάδα το 2006- του βιβλίου του: Η πολιτική δημιουργία ως επινόηση νέων τρόπων ζωής στο έργο του Κ.Καστοριάδη

       
Πρόλογος

Κάτι πρέπει να κάνουμε και σίγουρα μπορεί κάτι να γίνει

Αν η πραγματική κατάσταση μιας κοινωνίας κρίνεται με βάση την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που την αποτελούν, μπροστά στην εφιαλτική κατάσταση της σημερινής ελληνικής κοινωνίας, μια φράση ανεβαίνει αυθόρμητα στα χείλη : κάτι πρέπει να κάνουμε. Αλλά, προφέροντας τη φράση αυτή, μες στην απελπισία, την ντροπή και την οργή, νιώθουμε την ανάγκη να την κάνουμε ελπίδα. Γι’ αυτό, ας αναζητήσουμε πρώτα σε αυτή τα στοιχεία μιας άμεσης απάντησης.

Φαίνεται ότι η λέξη «κάτι» εκφράζει εδώ πολλά νοήματα. Υποδηλώνει το αόριστο του πράγματος, φανερώνει την αίσθηση ότι δεν ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Και βέβαια πριν το μάθουμε και το προτείνουμε χρειάζεται να συζητήσουμε για να εντοπίσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά της σημερινής κατάστασης και τις βασικές αιτίες της. Η λέξη «κάτι» εκφράζει επίσης το λίγο, σημασία που έχει και αυτή τους λόγους της. Ξεκινά από τη διαπίστωση ότι δεν γίνεται, δεν επιχειρείται, τίποτα• τίποτα τουλάχιστον από αυτά που απαιτεί η πραγματική κατάσταση της κοινωνίας• και τούτο αποτελεί στοιχείο αυτής της κατάστασης που την κάνει πιο απελπιστική. Ξεκινά όμως και από την ελπίδα, ενάντια στη γενική παραίτηση, την αλλοτρίωση και την ηττοπάθεια, ότι τα πράγματα θα κινηθούν, έστω και πολύ λίγο, αν κάνουμε κάτι. Έτσι, το «κάτι πρέπει να κάνουμε» οδηγεί στο «σίγουρα μπορεί κάτι να γίνει», και η άμεση απάντηση που αναζητούμε θα ονομαστεί μικρή εξέγερση κατά της καθημερινότητας.

Όλοι συμβάλλουν στη σημερινή κοινωνική κατάσταση

Περιγράφοντας αμέσως παρακάτω τα κύρια χαρακτηριστικά της καθημερινής ζωής των ανθρώπων στη σημερινή ελληνική κοινωνία, αναφέρομαι σε γενικά κοινωνικά φαινόμενα. Αυτά τα φαινόμενα δεν πέφτουν από τον ουρανό, ούτε προέρχονται από τη δράση κάποιων κέντρων• δεν είναι αποτέλεσμα, όπως συνηθίζεται να λέγεται, του «συστήματος». Όλοι συμβάλλουν σε αυτά, και γι’ αυτό άλλωστε επικρατούν. Συμβάλλουν κυρίως με την αποδοχή ιδεών, οι οποίες συνιστούν αυτό που θα λέγαμε το πνεύμα της εποχής, και με την υιοθέτηση πρακτικών που απορρέουν από αυτές τις ιδέες. Έτσι, ενώ η προβληματική του κειμένου αποτελεί σαφώς κριτική και ανασκευή αυτών των ιδεών, η συλλογιστική του δεν είναι δυνατό να εκληφθεί ως κριτική προσώπων ή μεμονωμένων ατομικών επιλογών. Καλείται ο καθένας, αποδιώχνοντας τις - θρησκευτικής προέλευσης - ενοχές του, να αναλάβει ο ίδιος τις ευθύνες του, αναλογιζόμενος τις μέχρι τώρα επιλογές του.

Πρόκειται πράγματι για επιλογές και τρόπους ζωής που δεν αφορούν μόνο την καταναλωτική μανία και την τηλεοπτική βουλιμία, η κριτική των οποίων μπορεί να ενοχλήσει μερικούς. Αφορούν επίσης επιλογές ως προς ορισμένους παραδοσιακούς θεσμούς, όπως οι υπάρχοντες πολιτικοί θεσμοί. Αφορούν, πολύ πιο ουσιαστικά, στάσεις ζωής ως προς καθιερωμένους θεσμούς της ιδιωτικής σφαίρας, η κριτική των οποίων σίγουρα θα σοκάρει πολλούς. Αφορούν τέλος επιλογές ως προς τα ζητήματα των ανθρώπινων σχέσεων, η βαθιά κρίση των οποίων αποτελεί το φόντο όλων των φαινομένων και ταυτόχρονα μια από τις βασικές αιτίες τους.

Η ανάγκη μιας καθαρά πολιτικής προοπτικής : ο ριζικός και δημοκρατικός μετασχηματισμός της ελληνικής κοινωνίας

Όλες αυτές οι επιλογές και στάσεις ζωής συναρτώνται άρρηκτα με την υπάρχουσα κοινωνία στο σύνολό της. Έτσι, η άμεση εξέγερση κατά της καθημερινότητας θα φανεί τελείως ανεπαρκής μπροστά στην ανάγκη μιας καθαρά πολιτικής προοπτικής με ορίζοντα τον ριζικό και δημοκρατικό μετασχηματισμό της σημερινής κοινωνίας. Η άμεση και μικρή εξέγερση, ατομικού κυρίως χαρακτήρα, πρέπει τότε να ενταχθεί σε ένα συλλογικό και μακρόπνοο εγχείρημα, που ονομάζαμε άλλοτε επανάσταση. Αν σήμερα θεωρώ τον όρο αυτό αδόκιμο δεν είναι διότι έχει εκπορνευτεί, αφού έχει χρησιμοποιηθεί σε τελείως ανομοιογενείς περιπτώσεις και από τις πιο ετερόκλιτες πολιτικά πλευρές - ας μη ξεχνάμε τα πραξικοπήματα που αυτοανακηρύχθηκαν «εθνικές επαναστάσεις». Είναι αδόκιμος διότι ο ριζικός και δημοκρατικός μετασχηματισμός της κοινωνίας - όρος που προτιμώ - έχει ένα ιδιαίτερο περιεχόμενο, το οποίο δεν χωρά σε κανέναν από τους ορισμούς που θα μπορούσαμε να δώσουμε στην επανάσταση με βάση τις προϋπάρχουσες εμπειρίες. Ένας τέτοιος μετασχηματισμός πρέπει στην εποχή μας να κατανοείται ως πολιτισμική δημιουργία με στόχο μια αυτόνομη κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων. Γίνεται έτσι φανερό ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο ορολογίας όσο περιεχομένου, ουσίας. Μόνο σε αδρές γραμμές θα μπορούσαμε να περιγράψουμε τώρα το περιεχόμενο του ριζικού και δημοκρατικού μετασχηματισμού της κοινωνίας, ο οποίος όμως μπορεί να αρχίσει από σήμερα κιόλας.

Το πρώτο μέρος του κειμένου είναι λοιπόν αφιερωμένο σε μια συνοπτική περιγραφή της τωρινής κατάστασης της ελληνικής κοινωνίας και στη μικρή εξέγερση κατά της καθημερινότητας, δηλαδή εναντίον αυτής της κατάστασης. Στο δεύτερο μέρος, θα αναφέρω δύο αναγκαίες προϋποθέσεις για να ανοίξει ο δρόμος ενός ριζικού και δημοκρατικού μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας. Στο τρίτο μέρος, για να φανεί η δυνατότητα της πραγματοποίησης των ιδεών και των προτάσεων αυτού του κειμένου, θα προσπαθήσω να διαλύσω μερικές πολύ διαδεδομένες σήμερα συγχύσεις. Στο τέταρτο, και τελευταίο μέρος, θα παρουσιάσω κάποιες γενικές και αφετηριακές σκέψεις για το περιεχόμενο του ριζικού και δημοκρατικού μετασχηματισμού της σημερινής κοινωνίας και για την πολιτική συλλογικότητα που θα μπορούσε να τον πραγματοποιήσει.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου