Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Δευτέρα, 21 Μαΐου 2012

Περί ελευθερίας στη δημοκρατία(η Χ.Α)

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Δε θυμάμαι να έγραψα ή να συζήτησα ποτέ για τη Χρυσή Αυγή: είναι η πρώτη και, πιθανότατα, η τελευταία φορά. Η ζωή είναι σύντομη, δεν έχω ούτε χρόνο ούτε διάθεση να ασχολούμαι με ηλιθίους. Το 2004, όταν έκανα μια έρευνα για τις ακροδεξιές και νεοναζιστικές οργανώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες (Κου Κλουξ Κλαν, Posse Comitatus, Αργυροχίτωνες), βρισκόμουν σε διαρκή κατάσταση κλαυσίγελου: δεν επρόκειτο για άτομα φυσιολογικά ή, έστω, «οριακά»• επρόκειτο για τρελούς, και μάλιστα τρελούς για δέσιμο. Αλλά στις ΗΠΑ δεν προβλέπεται «δέσιμο» σε τέτοιες περιπτώσεις, πράγμα που υπονομεύει, νομίζω, την αμερικανική δημοκρατία. Θα θίξω λοιπόν δύο ζητήματα: πρώτον, ένα πολιτικό και θεσμικό – το ότι ο Άρειος Πάγος όφειλε να αρνηθεί το δικαίωμα της Χρυσής Αυγής να συμμετάσχει στις εκλογές• δεύτερον, ένα προσωπικό – το ότι όχι μόνο δεν τη «φοβάμαι», ως πολίτης, αλλά ότι τη βρίσκω γκροτέσκα και αξιοθρήνητη.


Σύμφωνα με τη νομοθεσία, απαγορεύεται να συμμετέχουν στις εκλογές κόμματα και άτομα που απειλούν ή προτρέπουν σε ποινικά εγκλήματα. Η Χρυσή Αυγή και απειλεί και προτρέπει σε ποινικά εγκλήματα: οι ιδέες της πρέπει να είναι ελεύθερες – όπως είναι όλες οι ιδέες, ακόμα και οι θεοπάλαβες (σατανιστικές, βρικολακίστικες, προφητικομεσσιανικές) –, οι πράξεις της όμως εμπίπτουν, απλούστατα, στον ποινικό κώδικα. Στην Ελλάδα πλανάται η παρεξήγηση ότι στη δημοκρατία κάνουμε ό,τι θέλουμε• γι’ αυτό το κοινωνικό μας οικοδόμημα είναι σαθρό, γι’ αυτό η πολιτική μας συμπεριφορά παραμένει νηπιώδης. Επιπροσθέτως, δεν σεβόμαστε το Κοινοβούλιο: απόδειξη η ποιότητα του πολιτικού μας προσωπικού• απόδειξη κι ότι το ανώτατο δικαστήριο της χώρας επιτρέπει την κατάληψη εδράνων από εγκληματίες.

Το ότι η Χρυσή Αυγή απέσπασε τόσες ψήφους δεν μας δίνει βαρυσήμαντες πληροφορίες πέρα από το αυτονόητο: η έλλειψη μεταναστευτικής πολιτικής δημιούργησε δυσαρέσκεια και ρατσιστικά αντανακλαστικά – δεν τεκμαίρεται ότι οι πολίτες έγιναν στρατευμένοι φασίστες. Έχουμε χαμηλό επίπεδο παιδείας, ο κάθε άνθρωπος βασανίζεται από τις έγνοιες του και δεν γνωρίζει σε βάθος τις κοινές υποθέσεις, οι οποίες είναι, εξάλλου, αρκετά περίπλοκες. Η δράση μας προκύπτει από τις πληροφορίες που έχουμε για τον κόσμο: «ο κόσμος, γιε μου, είναι μια γυάλα γεμάτη νερό», λέει ο μπαμπάς - ψάρι στο παιδί - ψάρι. Αν ο μικρόκοσμος των ψηφοφόρων εκπίπτει καθημερινά από την παρουσία εξαθλιωμένων που απειλεί τους εν εξαθλιώσει γηγενείς, ενισχύονται οι βάναυσες ιδεολογίες και οι μισανθρωπικές αντιδράσεις. Οι θεσμοί – όπως ο Άρειος Πάγος – υπάρχουν για να απομονώνουν τις ιδεολογίες και τα άτομα που οδηγούν σε παράνομους τρόπους συμπεριφοράς. Εξάλλου, ο δημόσιος λόγος, μια εξουσία ανάμεσα στις άλλες, πρέπει να έχει όρια: το πού θα βρούμε το κριτήριο που επιτρέπει να διακρίνουμε τους «καλούς» περιορισμούς από τους «κακούς» είναι ένα ανοιχτό ζήτημα, το οποίο ωστόσο μπορεί να οριστεί, σε μεγάλο βαθμό, μέσω της λογικής. Το να θέτουμε όρια στην ελευθερία έκφρασης δεν σημαίνει ότι ζητάμε την εγκαθίδρυση της λογοκρισίας• απλώς ζητάμε υπευθυνότητα εκ μέρους εκείνων που έχουν τη δύναμη να μεταδίδουν πληροφορίες και γνώμες. Η υπευθυνότητα αυξάνεται με τη δύναμη που διαθέτουν και που θα έπρεπε να προκαλεί ανάλογη επιφύλαξη. Κοντολογίς, η ελευθερία που έχει η κότα να πιάσει την αλεπού είναι μια αστειότητα εφόσον δεν έχει αυτή την ικανότητα. Η ελευθερία της αλεπούς είναι πιο επικίνδυνη εφόσον είναι η πιο δυνατή. Υπό αυτήν την έννοια τα μέσα ενημέρωσης δεν θα έπρεπε να δίνουν βήμα στη Χρυσή Αυγή η οποία, επαναλαμβάνω, έχει την ελευθερία της διάδοσης των ιδεών της, πλην όμως με δικά της μέσα. Πράγματι, τα ΜΜΕ απέφυγαν να δώσουν βήμα, αλλά, τελευταία, λίγο πριν από τις εκλογές, υπέκυψαν στις πιέσεις, δικαιολογώντας την αλλαγή στάσης με ωφελιμιστική λογική: αν οι ψηφοφόροι δουν τους τερατώδεις Χρυσαυγίτες δεν θα τους ψηφίσουν. Κατανοητή η ωφελιμιστική λογική• η ηθική όμως παραμένει ανώτερο μέγεθος και αξία: ό,τι δεν πρέπει να γίνεται, δεν πρέπει να γίνεται. Η Χρυσή Αυγή δεν έχει θέση ούτε στα μέσα ενημέρωσης ούτε στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Το δεύτερο ζήτημα, όπως προανέφερα, σχετίζεται με την απόκρισή μας στην ευκαιριακή ενίσχυση της Χρυσής Αυγής. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι δεν ήξεραν περί τίνος επρόκειτο, ότι ψήφιζαν δηλαδή αυτό που λέγαμε επιεικώς κάποτε «ΚΔΟΑ» (κτηνώδης δύναμη, ογκώδης άγνοια) κι ότι η τιμωρητική τους ψήφος τοποθετούσε στη Βουλή μια συμμορία ψυχωσικών. Ψυχικές ασθένειες διαγιγνώσκονται εύκολα σε πολλούς πολιτικούς (εξουσιομανία, μυθομανία, ναρκισσισμός, κλεπτομανία, παράνοια, επιδειξιομανία), η Χρυσή Αυγή όμως δεν εντάσσεται σ’ αυτές τις κατηγορίες των νευρωτικών. Οι αρχηγοί της πάσχουν από σαφείς διανοητικές ανωμαλίες ψυχωσικού τύπου: απώλεια επαφής με την πραγματικότητα, τρέλα του μεγαλείου, μισανθρωπισμό, παραισθήσεις. Πολλοί από αυτούς εκδηλώνουν συμπτώματα σχιζοφρένειας: αυταπάτες, αποδιοργανωμένη σκέψη και ομιλία, παραλήρημα, αμβλύνοια, φτώχεια του λόγου (αλογία), ανηδονία, έλλειψη επιθυμίας να δημιουργήσουν σχέσεις με ανθρώπους (ακοινωνία). Πρόκειται για μια μεγάλη ποικιλία ασθενειών του κεντρικού νευρικού συστήματος, που οφείλονται είτε σε σοβαρά ψυχικά τραύματα είτε σε χαμηλή νοημοσύνη ή και στα δύο. Επειδή έχω αποφοιτήσει από τη Φαρμακευτική, μοιραία σκέφτομαι τη φαρμακευτική αγωγή που συνιστάται σε αυτές τις περιπτώσεις, συχνά με θετικά αποτελέσματα. Αλλά βεβαίως τον πρώτο λόγο έχουν οι ψυχίατροι, όχι οι φαρμακολόγοι. Η Χρυσή Αυγή είναι μια καρικατούρα και η γενική της συνέλευση μου φέρνει στο μυαλό μαζώξεις της Μαφίας: ο Μπάμπης ο Χοντρός, ο Λάκης ο Φονιάς, ο Ρούλης ο Φρυδάτος, ο Στέλιος ο Φούρναρης (υπαρκτό πρόσωπο που αρέσκεται σε φούρνους μικρο-Εβραίων), ο Βρασίδας ο Μάγκας, ο Βάγγος ο Χασάπης – και πάει λέγοντας. Θέλω να πω: αυτοί οι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι σε ατομικό επίπεδο – μιας και εκδηλώνουν προθέσεις κατά συρροήν δολοφόνου –, αλλά όχι σε κοινωνικό• δεν απειλούν το πολίτευμα και την κοινωνία μας. Παραείναι ανόητοι, παραείναι υστερικοί, παραείναι άρρωστοι και ταυτοχρόνως γελοίοι… Λιγοστοί πολίτες έλκονται από τέτοια βλακεία και ασχήμια, ακόμα κι αν δεν έχουν ιδέα από τα εγκλήματα του φασισμού και του ναζισμού. Εξάλλου, ας δείξουμε υπομονή: οι νέοι, όσοι, για παράδειγμα, ακούνε σήμερα Black Metal και φοράνε μπλουζάκια με σβάστικες, θα μεγαλώσουν και θα ξεχάσουν το Black Metal και τις σβάστικες – θα συνιστούσα ψυχραιμία σε γονείς και δασκάλους• τα «παιδιά» αναζητούν ψηλαφώντας τον δρόμο τους μέσα σ’ έναν λαβύρινθο. Όπως και οι μεγάλοι.

Θα συνιστούσα ψυχραιμία και στους ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής: όλοι κάνουμε λάθη• οι περισσότεροι από μας παρασύρονται σε κάποια στιγμή της ζωής τους από αιματηρά οράματα, από συνθήματα μίσους. Ωστόσο, όλα μπορούν να διορθωθούν: ακόμα και η αρρωστημένη ψυχοσύνθεση των μελών της Χρυσής Αυγής επιδέχεται θεραπεία – με υπομονή και χωρίς καμιά υποχώρηση. Χωρίς καμιά υποχώρηση.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου