Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τρίτη, 1 Μαΐου 2012

Πολίτες ή ψηφοφόροι


Η θέση μας απέναντι στις εκλογές δεν είναι συγκυριακή

          Η θέση μας δεν μπορεί να είναι άλλη από την οριστική και αμετάκλητη ρήξη με την καθεστηκυία* πολιτική, που είναι αντιδημοκρατική στις διαδικασίες της και περιοριστική-αλλοτριωτική στο περιεχόμενό της.
          Τοποθετούμαστε κάθε μέρα υπέρ της διεκδίκησης της απόλυτης πολιτικής ισότητας των πολιτών, η οποία από την άποψη περιεχόμενου αντιστοιχεί στο άνοιγμα όλων των ζητημάτων της σημερινής κοινωνίας και της καθημερινής μας ζωής.                                                                         

Η θέση μας απέναντι στις εκλογές είναι θέση αρχής

            Η θέση μας απέναντι στις εκλογές δεν μπορεί να είναι άλλη από μια θέση αρχής : υποστηρίζουμε την (άμεση**) δημοκρατία εναντίον της αντιπροσώπευσης. Δεν συμμετέχουμε στις εκλογές, δεν νομιμοποιούμε το σημερινό πολιτικό καθεστώς σε οποιαδήποτε έκφρασή του.
Δεν είμαστε εναντίον της κατάκτησης του καθολικού δικαιώματος ψήφου, είμαστε εναντίον του γεγονότος ότι ο ψήφος αυτός, κυρίως σήμερα και στα πλαίσια του αντιπροσωπευτικού καθεστώτος, είναι ψήφος για να εκλεγεί ένας αντιπρόσωπος, που δεν μας αντιπροσωπεύει σε τίποτα.   

Σημείωση
Ο πυρήνας της λογικής μας και της επιχειρηματολογίας μας δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να είναι το εκλογικό αποτέλεσμα. Και στο βάθος, κατά τη γνώμη μου, οι άνθρωποι σήμερα, και στη Γαλλία και στην Ελλάδα, δεν ψηφίζουν για αυτό. Ψηφίζουν από συνήθεια ! Η βαθιά πηγή και ρίζα της ετερονομίας είναι η normalité, η κανονικότητα : να είμαι όπως οι άλλοι, και αυτό που ο Κορνήλιος Καστοριάδης αποκαλούσε βράχο της ψυχανάλυσης (που προσκρούει η ψυχανάλυση) και της ψυχής :  la répétition, η επανάληψη. 
Το ότι ο πυρήνας της λογικής μας δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να είναι το εκλογικό αποτέλεσμα, στη γενική περίπτωση της δημοκρατίας για λόγους αρχής, αντιστοιχεί στη θέση ότι η δημοκρατία δεν διασφαλίζει από χέρι την ορθότητα των αποφάσεων. Για τούτο και όλα τα επιχειρήματα που κριτικάρουν τη δημοκρατία για τα δήθεν κακά αποτελέσματά της, τις κακές αποφάσεις που πήρε ή μπορεί να πάρει ο δήμος, όλα αυτά τα επιχειρήματα είναι άκρως αντιδημοκρατικά. Αυτός που τα προφέρει τοποθετείται στη θέση του έσχατου κριτή, άρα είναι άκρως αντιδημοκρατικός.    



* καθεστηκυία πολιτική : αν ο όρος φαίνεται βαρύς ή διανοουμενίστικος ή εξεζητημένος (που δεν είναι), μπορούμε να λέμε θεσμισμένη ή καθεστωτική πολιτική. Δεν μου αρέσει το κατεστημένη, γιατί θυμίζει το κατεστημένο, που μερικοί θα θυμούνται ποιος το έχει λανσάρει. Θυμίζω την έκφραση καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, που είναι πολύ γνωστή και χτυπητή. Σε αυτή παραπέμπει η έκφραση καθεστηκυία πολιτική. 

** (άμεση) δημοκρατία : για μένα, η λέξη δημοκρατία, σκέτη, τα λέει όλα. Δεν πρόκειται για στείρα επιμονή και πείσμα ιδεολογικής καθαρότητας. Η βασική μας θέση έναντι των εκλογών και γενικότερα είναι η δημοκρατία. Δεν υπάρχει αντιπροσωπευτική δημοκρατία για να της αντιτάσσουμε την άμεση. Υπάρχει αντιπροσωπευτικό καθεστώς (ή αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση) που είναι βαθιά αντιδημοκρατικό. Νομίζω ότι, πέρα από την κατά κάποιο τρόπο ψυχολογική εξήγηση που έδωσα παραπάνω για την επιμονή των ανθρώπων να ψηφίζουν ή παράλληλα με αυτή την εξήγηση, αν έχουμε μια δυνατότητα να ξεκουνήσουμε τα πράγματα και τους ανθρώπους είναι να σφυροκοπούμε  σταθερά το αντιπροσωπευτικό καθεστώς με την ιδέα : δεν είναι δημοκρατικός άνθρωπος όποιος συμμετέχει στο σημερινό πολιτικό καθεστώς, είναι ολιγαρχικός. Ειλικρινά πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι (ακόμα) ευαίσθητοι σε αυτή την επίκριση.


Ένα νέο στοιχείο

Αυτοί που παρακολουθούν τα πράγματα καλύτερα από μένα ας με διορθώσουν. Νομίζω όμως ότι ένα νέο στοιχείο αναδύεται αυτή την περίοδο στη Γαλλία και την Ελλάδα. Είναι το γεγονός ότι συλλογικότητες, έστω μικρές, παίρνουν ανοικτά θέση υπέρ της αποχής από τη σκοπιά όμως ακριβώς της (άμεσης) δημοκρατίας.
Γαλλικά κείμενα δικά μου που υποστηρίζουν τις θέσεις τις οποίες συνοπτικά εξέθεσα παραπάνω, υπάρχουν στο Διαδίκτυο*** εδώ και καιρό. Η απήχησή τους ήταν ελάχιστη. Δεν είχα όμως επισημάνει ούτε στη Γαλλία ούτε στην Ελλάδα συλλογικότητες όπως αυτές που ανέφερα παραπάνω. Το κείμενο «Ψήφος και αποχή : μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των πραγματικών διλημμάτων», είναι αξιόλογο και συμφωνώ σε πολλά από τα σημεία του. Στις αφετηριακές θέσεις που έγραψα στην αρχή, θα καταλάβει ο καθένας τι νομίζω ότι θα έπρεπε να τονιστεί περισσότερο σε αυτό το κείμενο. Υπάρχει επίσης ένα κάλεσμα σε αποχή μιας συλλογικότητας της Γαλλίας, μόνο που κατά τη δική μου τουλάχιστον αντίληψη κυκλοφόρησε την τελευταία στιγμή. 
Δεν θέλω, και δεν μπορώ, να επεκταθώ τώρα σε πληροφορίες που αφορούν γενικότερα τη γαλλική κοινωνία. Σημειώνω μόνο ότι στην ιστοσελίδα της γαλλικής εφημερίδας Le Monde (σας παρακαλώ μην πείτε ότι είναι αστική, έχουν πεθάνει εδώ και πάρα πολλά χρόνια αυτές οι χονδροειδείς διακρίσεις, εκτός όλων των άλλων, στον Monde έχουν δημοσιευτεί πολλά από τα καλύτερα κείμενα συγκυρίας του Καστοριάδη), υπήρξε πριν τον πρώτο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για την αποχή ή το λευκό, και σε αυτή τη συζήτηση εκφράστηκαν υπέροχες απόψεις υπέρ της αποχής με επιχειρήματα ίδια ακριβώς με τα δικά μας : σαφής απόρριψη του ισχύοντος πολιτικού καθεστώτος ως αντιδημοκρατικού.
Με βάση και το νέο αυτό στοιχείο, νομίζω ότι είναι επιτακτική η ανάγκη και έτοιμη η συγκυρία για τη διαμόρφωση ενός αυτόνομου πολιτικού ρεύματος, πολύχρωμου, πολυφωνικού και άτυπου, το οποίο, στα πλαίσια της γενικότερης προοπτικής για τη συλλογική και ατομική αυτονομία, να καλεί σε ρήξη με την καθεστηκυία πολιτική, να υποστηρίζει την (άμεση) δημοκρατία εναντίον της αντιπροσώπευσης, και να διεκδικεί σαφέστατα την απόλυτη πολιτική ισότητα όλων των πολιτών. Να τους εμπνεύσει και να τους παρακινήσει να πάψουν επιτέλους να είναι ψηφοφόροι και να γίνουν πραγματικοί πολίτες.
                                   
Με φιλικούς χαιρετισμούς
 νίκος ηλιόπουλος

Παρίσι, 29 Απριλίου 2012



*** Όποιος ενδιαφέρεται περισσότερο, θα βρει εύκολα τα κείμενα, αν πατήσει στη μηχανή έρευνας τις λέξεις :
nicos iliopoulos, pour une abstention active
nicos iliopoulos, pourquoi faut-il rompre
nicos iliopoulos, pourquoi nous ne votons pas

Ο Νίκος Ηλιόπουλος ειναι διδάκτωρ Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris x. Eχει εκδόσει το δοκίμιο ”Νέοι δρόμοι για τη δημοκρατική πολιτική σκέψη-Κριτική παρουσίαση του πολιτικού στοχαστή Κορνήλιου Καστοριάδη”-[Θεμέλιο 2005].

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου