Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου 2012

Το πρόσωπο της ελληνικής κρίσης

του Γιώργου Στάμκου

«Ο μόνος τρόπος για να αποφύγεις τη μιζέρια είναι να μη σου μένει αρκετός ελεύθερος χρόνος για ν’ αναρωτηθείς αν είσαι ευτυχισμένος ή όχι». Τζορτζ Μπερνάρ Σο, Ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας

Τελικά πως μπορούμε να περιγράψουμε καλύτερα την «ελληνική κρίση»; Δύσκολο. Μια φίλη μου φωτορεπόρτερ, η οποία ζει τα τελευταία χρόνια στο Τόκιο, μου παραπονέθηκε πως δεν μπορούσε εύκολα να «εικονοποιήσει» την ελληνική Κρίση. Δεν μπορούσε να τραβήξει φωτογραφίες που να δείχνουν εμφανώς φτώχεια και εξαθλίωση στη χώρα, εκτός αν φωτογράφιζε ταλαίπωρους μετανάστες. Δεν συναντούσε εύκολα άστεγους να κοιμούνται στο δρόμο (βέβαια αυξάνονται πλέον με γεωμετρική πρόοδο), ουρές στα συσσίτια, ούτε τύπους να ψάχνουν στα σκουπίδια για φαγητό, ούτε και πόλεις με θαμπά χαμηλά φώτα και κόσμο να συμμαζεύεται νωρίς στα σπίτια του. Το πολύ-πολύ να έβλεπε κάποιες γριούλες να μαζεύουν τα πεταμένα φρούτα στις λαϊκές αγορές…
Έτσι, είναι. Στην Ελλάδα η Κρίση έχει άλλο πρόσωπο. Είναι ο πατέρας που δεν έχει ένα εικοσάευρω για να δώσει στη μαθήτρια κόρη του για να πάει μονοήμερη σχολική εκδρομή. Είναι η μητέρα που δεν έχει λεφτά για να επισκεφθεί το γυναικολόγο της. Είναι τα παιδιά που η πιο φτηνή τους διασκέδαση είναι η τηλεόραση. Η γιαγιά στο χωριό που περιμένει μάταια τα εγγόνια της να την επισκεφθούν, διότι η «βενζίνη έχει ακριβύνει».
Τα ζευγάρια που μαλώνουν για τους λογαριασμούς και τις δόσεις που δεν έχουν για να πληρώσουν. Τα παρατημένα αδέσποτα σκυλιά που αυξάνονται στους δρόμους. Η αύξηση της παράνομης υλοτομίας στα δάση για καυσόξυλα. Είναι οι ατέλειωτες σειρές, σε άλλοτε εμπορικούς δρόμους, από άδεια καταστήματα που γράφουν Ενοικιάζεται. Αυτό είναι το πρόσωπο της ελληνική Κρίσης.
Σήμερα συνάντησα στη στάση του λεωφορείου μια ευπαρουσίαστη κυρία «μικρομεσαίας εμφάνισης», που μου ζήτησε χρήματα για εισιτήριο. Ξαφνιάστηκα, γιατί δεν έμοιαζε με ζητιάνα, και τις έδωσα ό,τι ψιλά είχα στην τσέπη μου. Δεν είχα ξανασυναντήσει κάτι τέτοιο. Άλλο ένα δείγμα πως η χρεοκοπία κτυπάει πλέον και τα μεσαία στρώματα...
Δεν τολμώ να φανταστώ ποια θα μπορούσε να είναι η τελευταία πράξη του δράματος, αν η Ελλάδα οδηγηθεί ποτέ σε άτακτη χρεοκοπία και τα μεσαία στρώματα στην εξαθλίωση. Πλιάτσικο στα σούπερ μάρκετ αλά Αργεντινή; Ληστείες περιπτέρων και δολοφονίες ταξιτζήδων για λίγα Ευρώ; Αντάρτικο πόλεων, τρομοκρατικές επιθέσεις και τανκς στους δρόμους; Μαζική μετανάστευση στην Αυστραλία και στην Αμερική;
Το σίγουρο είναι πως, αν τα πράγματα χειροτερεύσουν κι άλλο, τότε θα δούμε και στην Ελλάδα την πραγματική πείνα. Όχι του στυλ «δεν έχω να φάω», όπως στην Αφρική. Αλλά του στυλ «δεν έχω ν’ αγοράσω κρέας πάνω από μια φορά το μήνα» ή «τρώω κάθε μέρα μακαρόνια». Εδώ οι φτωχοί θα παχύνουν κι άλλο εξαιτίας της κατανάλωσης χαμηλής ποιότητας σκουπιδο-τροφίμων από γερμανικά σούπερ μάρκετ φτηνών προϊόντων –τα μόνα που θα μπορούν ν’ αγοράσουν με τα πενιχρά τους, αλά Σλοβακία, εισοδήματα.
Θα γίνουν υπέρβαροι κι από την έλλειψη κινητικότητας έτσι εγκλωβισμένοι που θα είναι, λόγω αφραγκίας, στα καταθλιπτικά διαμερισματάκια τους βλέποντας χλιαρή τηλεόραση.
Δεν νομίζω όμως πως θα αναγκαστούν να τρέφονται από τα σκουπίδια ή από «χαλασμένα τρόφιμα» των σούπερ μάρκετ. Η ελληνική γη και οι θάλασσες μας είναι εξαιρετικά γενναιόδωρες σε τροφές υψηλής ποιότητας και μάλιστα τους περισσότερους μήνες το χρόνο. Το πιο έξυπνο πράγμα που θα μπορούσαν να κάνουν όλοι αυτοί οι νεότευκτοι εξαθλιωμένοι των ελληνικών πόλεων είναι να «μεταναστεύσουν» στα χωριά και στην ελληνική ύπαιθρο. Τουλάχιστον εκεί δεν πρόκειται να πεινάσουν, ούτε και να δυστυχήσουν…

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας, δημοσιογράφος και δημιουργός του περιοδικού Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου