Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 15 Ιουνίου 2011

Πολίτες της αυτεπίγνωσης μέσα σε διαυγή κοινωνία

Γιώργος Κοκκινάκος, ψυχίατρος, διευθυντής Κέντρου Ψυχικής Υγείας Χανίων.

Το αμύγδαλο του κόσμου είναι βαθιά κρυμμένο
και παραμένει αδάγκωτο
Οδ. Ελύτης

Και στις μέρες των πατεράδων μας –δε λέω– υπήρχε η επιτηδευμένη συμπεριφορά, ακόμα και η διπλοπροσωπία. Αλλά στις μέρες μας τείνει να γίνει ο κανόνας της κοινωνικής μας συμπεριφοράς. ΟΙ άνθρωποι –χωρίς να το καταλαβαίνουν τις περισσότερες φορές– εκδηλώνουν μια συμπεριφορά άνευ αρχών, όρων και ορίων. Λες και δεν υπάρχει ούτε συμπαγές σύστημα αξιών ούτε ηθικό έρμα. Το σοβαρό βέβαια είναι ότι αυτή η διεργασία είναι ασυνείδητη. Διότι η αλλοτρίωση δεν επήλθε εφ’ άπαξ αλλά στάγδην, έτσι που ενώ επισυνέβη αυτή η τρομερή αλλαγή στο ανθρωποείδωλο του σύγχρονου πολίτη αυτός τις περισσότερες φορές είναι ανύποπτος. Είναι πια κανόνας στην κοινωνική μας συμπεριφορά αυτή η επιτήδευση στο λέγειν αλλά και στο πράττειν και στο συναλλάσεσθαι. Το γεγονός βέβαια απαιτεί διαύγαση. Πώς συμβαίνει αυτό και γιατί; Τι άλλαξε στις μέρες μας; Τι άλλαξε στον σύγχρονο κόσμο; Στις μέρες μας –και ποτέ άλλοτε– έχομε την κυριαρχία της ιδεολογίας του καπιταλισμού. Ενώ ο καπιταλισμός ως σύστημα δεν έλυσε τα προβλήματα των ανθρώπων, το αντίθετο θα έλεγα, νέα ακανθώδη και δυσεπίλυτα εδημιουργήθηκαν, και ενώ ως οικονομικό σύστημα μαστίζεται από την κρίση, εντούτοις σαν ιδεολογία δεν αμφισβητείται. Το καπιταλιστικό φαντασιακό κυριαρχεί στα μυαλά και στις καρδιές των ανθρώπων και εναλλακτικό μοντέλο δεν υπάρχει, ούτε αναζητείται, ούτε καν ψηλαφιέται. Παλαιότερα είχαμε την κομμουνιστική ουτοπία, είχαμε το όραμα μιας άλλης κοινωνίας της ευημερίας, και της επίγειας ευτυχίας. Σήμερα στην εποχή της διάψευσης των ελπίδων και της ενσωματωμένης αριστεράς, τέτοια ‘’ουτοπία’’ δεν υπάρχει. Όλα τα κόμματα ως συστήματα και ως μηχανισμοί εξουσίας στο τέλος του δρόμου δεν ευαγγελίζονται στην πράξη τίποτα διαφορετικό από την σημερινή μορφή κοινωνικής οργάνωσης. Η κοινωνία της απόλυτης καθαρότητας, της απόλυτης διαύγειας δεν θα υπάρξει, απλούστατα γιατί ο άνθρωπος έχει και τα σκοτεινά του σημεία. Χρειαζόμαστε νέες επεξεργασίες και νέες ιδέες για την συγκρότηση ενός νέου κοινωνικού και πολιτικού προτάγματος μέσα στο τοπίο της άμεσης δημοκρατίας και της αυτοκυβέρνησης των πολιτών. Πώς δηλαδή αυτή η τρικυμισμένη πολλαπλότητα των ανθρώπων θα συγκροτηθεί σε παλμικό κύμα προωθητικό της κοινωνίας; Ιδού το ερώτημα. Αλλά αυτή είναι μια άλλη κουβέντα. Πώς δηλαδή από τον πλούτο των αυτόνομων ομάδων, κινημάτων, δράσεων θα πάμε σε ένα στρατηγικό σχέδιο εξουσίας για τους πολλούς, από τους πολλούς; Σήμερα όμως έχομε την κυριαρχία του καπιταλιστικού φαντασιακού κατά Καστοριάδη. Ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος ανεδύθη. Ενεργοβόρος, καταναλωτής, αγχώδης, φοβικός και φοβισμένος καριερίστας, ανταγωνιστικός, ατομιστής και μοναχικός, νευρωτικός και μετέωρος. Χωρίς συλλογική διαθεσιμότητα, αλτρουισμό, μοίρασμα και αλληλέγγυο πνεύμα. Κόντρα στην φύση του δηλαδή σαν μια εκτρωματική μορφή ανθρώπινου όντος, αφού είμαστε εκτός από την βιολογική κατασκευή μας και το ενσωματωμένο κοινωνικό γίγνεσθαι, το οποίο οφείλουμε να επιστρέψουμε στην κοινότητα. Ένας τέτοιος τύπος σε ένα κανόνα υπακούει. Την επιτυχία, την καριέρα, την καθιέρωση παντί τρόπω, και πάση θυσία. Προς αυτό τον στόχο ωθείται από οικογένεια, σχολείο, περιβάλλον. Η επιτυχία αυτού του στόχου θα έλθει μέσα από μηχανισμούς προσαρμογής, από μηχανισμούς υπακούοντες στο όφελος, αξιοποιώντας, χρησιμοποιώντας καθετί διαθέσιμο που θα βρεθεί στο δρόμο του.
Πώς αλλιώς μπορεί να εξηγήσει κανείς την επιτήδευση, την διπλοπροσωπεία ,την συμπεριφορά ‘’και με τον χωροφύλαξ και με τον αστυφύλαξ’’; Αυτό όμως δεν θα είχε αυτή τη μαγική δύναμη και καθολικότητα αν δεν είχε αναγορευτεί σε κοινωνική αξία στις μέρες μας. Διότι σκεφτείτε ποιος έχει αξία σήμερα; Μήπως ο διακατεχόμενος από εναγώνια ερωτήματα, υπαρξιακά χάσματα και ιδεολογικά διαπορήματα; Ή ο επιτυχημένος, ο παραγωγικός, ο φτασμένος, ο οικονομικά εύρωστος, ο λαμπερός, ο επιπλέων, ο αναγνωρίσιμος; Ποιος σήμερα κοιτάει το είναι ; Σημασία έχει το έχειν, για να μην πούμε το φαίνεσθαι. Καλά το λέει ο Γκυ Ντεμπορ ‘’Επειδή δεν είναι ακριβώς γι αυτό φαίνεται’’. Στην κατασκευή αυτού του ανθρωποείδωλου έρχεται υπηρέτης και το σχολείο με τη γνώση, και η οικογένεια. Το σχολείο δεν παράγει την γνώση ως αυταξία, αλλά ως σχέση με την παραγωγή και την αγορά. Δεν ενδιαφέρει π.χ. η Οδύσσεια ούτε καν ως γεωγραφική περιπέτεια, πόσο μάλλον ως υπαρξιακή διαδρομή του ανθρώπινου όντος –άλλωστε σήμερα στο σημερινό υλικό πολιτισμό δεν θα υπήρχε δυνατότητα να γραφτεί καν η Οδύσσεια– αλλά ενδιαφέρει η αποσπασματική, τεμαχισμένη γνώση. Η γνώση που θα εξασφαλίσει την είσοδο σε κάποιο ΑΕΙ για κάποιο πτυχίο, το οποίο στη συνέχεια θα είναι το διαβατήριο για την ανεργία. Πάει πια η ολική, σφαιρική γνώση της παραδοσιακής οικογένειας και φτάσαμε στην κοινωνία των ειδικών. Εντός της οικογένειας, εκεί που κάποτε παρήγοντο τα πάντα, (πολιτισμός, ιατρική, τεχνική γνώση και δεξιότητες) και που οι άνθρωποι μάθαιναν την αιτιώδη σχέση των πραγμάτων και εδιδάσκοντο ήθος και αξιακό σύστημα, σήμερα δεν επισυμβαίνει τίποτε. Κατήντησε χώρος μη δράσης, με όλα τα επακόλουθα. Έτσι ο σύγχρονος ανθρωπολογικός τύπος της υποκριτικής συμπεριφοράς, της επιτήδευσης και της χρησιμοθηρίας, δεν αμφισβητείται. Η δόμηση ενός άλλου κοινωνικού πλαισίου της αυτονομίας και της ελευθερίας και ενός άλλου ανθρωπολογικού τύπου, της αλληλέγυας συμπεριφοράς και της συλλογικότητας ανήκει στα διακυβεύματα του μέλλοντος. Είναι ικανός ο άνθρωπος να δομήσει μια κοινωνίας της διαύγειας και έναν ανθρωπολογικό τύπο της αυτεπίγνωσης; Το μέλλον θα το δείξει. Όμως η σωτηρία του ανθρώπου μέσα στο φυσικό περιβάλλον του πλανήτη κάτι τέτοιο απαιτεί.
Αναδημοσίευση από το http://apokoinou.com/?p=558

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου