Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Σάββατο, 25 Σεπτεμβρίου 2010

ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΙΡΑ ΜΑΣ

Αυτός είναι ο τίτλος ενός καινούργιου βιβλίου, που μόλις εκδόθηκε στη Γερμανία. Συγγραφέας ο δημοσιογράφος Jörg Blech, ο οποίος σατιρίζει σε αυτό τα ΜΜΕ για τη στάση τους απέναντι στη βιοτεχνολογία και τη βασική της έννοια τα γονίδια.
Πραγματικά, και τι δεν έχουν υποστηρίξει τα ΜΜΕ για τα γονίδια: βρέθηκε το γονίδιο το υπεύθυνο για την καρδιακή προσβολή, το υπεύθυνο για την υπνηλία, για τη μυρουδιά του ιδρώτα, για την αφοσίωση, για το πείσμα, για το κακό οδήγημα και τα ανήσυχα πόδια … Και αυτή τη λίστα μπορεί να την επεκτείνει ο οποιοσδήποτε αναγνώστης οποιασδήποτε «σοβαρής» εφημερίδας. Μέχρι και το γονίδιο της νίκης υπάρχει, που το έχουν φυσικά όλοι οι ποδοσφαιριστές του Ολυμπιακού ή του Παναθηναϊκού, ανάλογα.
Η έκφραση «έχει το γονίδιο του ή της…» έχει περάσει και στη καθημερινή γλώσσα του απλού ανθρώπου. Και τα ΜΜΕ έχουν δουλέψει πολύ πάνω σε αυτό. Μετέτρεψαν τη λέξη γονίδιο, που χρησιμοποίησε πρώτος ο Δανός βιολόγος Wilhelm Johannsen το 1909- για να μην κάθεται κάθε φορά να αραδιάζει πολλές προτάσεις για να περιγράψει την ύπαρξη κληρονομικών ιδιοτήτων των οργανισμών- στη δημοφιλή έννοια, που είναι πια για όλα υπεύθυνη.
Η απλή μικρή λέξη που χρησιμοποίησαν οι επιστήμονες για να συνεννοούνται μεταξύ τους εν συντομία, έγινε κατά το τέλος του 20ου αιώνα δημόσιο σύνδρομο: το σύνδρομο του «γονιδίου για κάτι». Αιτίες για αυτό πολλές. Καταρχήν οφείλεται στην ανθρώπινη τάση για απλοποίηση. Στη συνέχεια στην επικρατούσα άποψη ότι για το οτιδήποτε πρέπει να υπάρχει αιτία και μάλιστα μοναδική, ώστε να είναι εύκολη μετά η αντίδραση. Και όταν πρόκειται για επιθυμητές ή για ανεπιθύμητες ανθρώπινες ιδιότητες, τότε αυξάνει το ενδιαφέρον του καθένα. Ιδιαίτερα εκείνων που σκέφθηκαν να κερδίσουν από τη διαχείριση της εμφάνισης ή της εξαφάνισης αυτών των κληρονομικών ιδιοτήτων, που μπορεί να είναι και αρρώστιες. Κάνανε λοιπόν εταιρείες βιοτεχνολογίας-γενετικής, πληροφορικοποίησαν την ζωή και ισχυρίζονται ότι «τα γονίδια είναι η μοίρα σας, εμείς όμως κατέχουμε την τεχνολογία για να αλλάξουμε προς το καλύτερο τη μοίρα σας». Αυτές οι εταιρείες έγιναν στη συνέχεια μεγάλες και μπορούν να πληρώνουν τα ΜΜΕ για να διηγούνται «ευτυχείς» ιστορίες με το παιχνίδι της μοίρας, που κατατρέχει ακόμα την ανθρωπότητα.
Έλα όμως που ένας άλλος κλάδος των επιστημών της ζωής, η Επιγενετική, έρχεται να ανατρέψει αυτό το παιχνίδι. Στα εργαστήριά της οι βιολόγοι κατέληξαν σε συμπεράσματα που αλλάζουν τη δημοφιλή εικόνα: «Το περιβάλλον μπορεί να μην αλλάζει τα ίδια τα γονίδια, αλλά μπορεί να επιδρά στη λειτουργία τους». Αυτές οι νέες απόψεις επιτρέπουν ήδη σε κάποιους να μιλάνε για «νίκη επί των γονιδίων», γιατί αφού το περιβάλλον επιδρά στη λειτουργία τους και εμείς οι ίδιοι μπορούμε να επιδράσουμε στο περιβάλλον, τότε μπορούμε να ελέγχουμε τα γονίδια. «Μπορούμε να ελέγχουμε τη μοίρα μας» επομένως. Εμείς οι ίδιοι και όχι κάποιοι ειδικοί-μάγοι.
Η επιγενετική όμως άποψη δεν έχει γίνει ακόμη δημοφιλής και δεν αναμένεται να γίνει στο επόμενο χρονικό διάστημα. Οι επιγενετικές επιστημονικές απόψεις-«πονηριές» για τους περισσότερους των ΜΜΕ- θα καθυστερήσουν να εμφανισθούν στη συζήτηση για τα γονίδια και υπάρχει επιφυλακτικότητα στην αξιολόγησή τους. Δεν έχει διαδοθεί πλατιά για παράδειγμα ότι η ευφυΐα δεν κληρονομείται, αλλά διαμορφώνεται. Αντίθετα στα ΜΜΕ εκφράζονται ακόμα απόψεις ότι η ευφυΐα είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό της κληρονομική.
Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η τελευταία συζήτηση, που γίνεται στα γερμανικά ΜΜΕ- παίρνει μεγάλη διάσταση- γύρω από τις απόψεις του Thilo Sarrazin(πολιτικού και τραπεζίτη, ο οποίος υποστηρίζει ότι υπάρχει το γονίδιο που κληρονομείται για πολλές γενιές σε διάφορες κατηγορίες-φυλετικές- ανθρώπων, όπως π.χ. το εβραϊκό, που τις κάνει διαφορετικές). Αυτή η συζήτηση αποκαθιστά αμέσως τη «δύναμη των γονιδίων» στη συνείδηση των γερμανών χρηστών του ΜΜΕ, γιατί απλοποιεί το δύσκολο κοινωνικό πρόβλημα της ενσωμάτωσης των διάφορων κατηγοριών μεταναστών στη γερμανική κοινωνία.
Αν κανείς δει από κοντά τις εξελίξεις στο πεδίο της βιοτεχνολογίας-γενετικής μηχανικής, θα πεισθεί ότι δεν ξέρουμε ακόμα πολύ βασικά πράγματα:
1) Σε τι συνίσταται ένα γονίδιο στο μοριακό επίπεδο; Κανείς δεν γνωρίζει μέχρι τώρα. Μόλις οι βιολόγοι νομίζουν ότι κατάφεραν να βρουν τα ίχνη του σε ένα κύτταρο και να προσδιορίσουν την δομική σειρά από την οποία αποτελείται, εξαφανίζεται το αντικείμενο από τα μάτι τους. Γίνεται δυσδιάκριτο στα άκρα και το κέντρο και διαλύεται στα επί μέρους στοιχεία. Κανένας δεν μπορεί να προσδιορίσει ακριβώς τι είναι ένα γονίδιο. Και έτσι συχνά συνιστάται από πολλούς επιστήμονες ότι είναι καλύτερα να στρέψουν το ενδιαφέρον τους στο συνολικό γονιδίωμα ενός κυττάρου, παρά να προσπαθούν να μελετήσουν τα μέρη του, τα οποία μόλις και μετά βίας μπορούν να εντοπίσουν.
2) Δεν γνωρίζουμε ακόμα με λεπτομέρειες πως δουλεύουν τα γονίδια και πως παρεμβαίνουν σε ό,τι συμβαίνει στο κύτταρο, με τη διαδικασία αιτίας –αποτελέσματος. Ισχύει σαν αυτονόητο: τα γονίδια φέρνουν μαζί τους τις πληροφορίες με τις οποίες μπορούν στο κύτταρο να παραχθούν προϊόντα, τα οποία στη συνέχεια ακολουθούν δικά τους πολύπλοκα βιοχημικά μονοπάτια. Αλλά τι γίνεται μετά; Πως από τη γενετική πληροφορία αναπτύσσεται και εξελίσσεται η ζώσα μορφή; Οι βιολόγοι νομίζουν ότι απαντούν σε αυτά τα ερωτήματα λέγοντας ότι «εκτελούνται γενετικά προγράμματα». Και έτσι στις εφημερίδες μπορεί αυτό να το δει κανείς μεταφρασμένο σαν «αναπρογραμματισμός της ζωής!» και κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι αυτό δεν βοηθά σε κάτι. Γιατί αν πραγματικά ένα κύτταρο ξετυλίγει ένα πρόγραμμα, τότε πρέπει να υπάρχει κάτι το οποίο μεταφράζει και εφαρμόζει τις οδηγίες αυτού του προγράμματος. Και αυτό το κάτι πρέπει να είναι τόσο ανεξάρτητο από τις οδηγίες, όσο είναι και ο μηχανικός από τα σχέδια μιας μηχανής με βάση τα οποία την κατασκευάζει. Από πού όμως προέρχεται αυτός ο μηχανικός της ζωής;
Αυτός ο μηχανικός δεν μπορεί ούτε από την αρχή να παραχθεί, ούτε αργότερα. Γιατί στην πρώτη περίπτωση θα ήταν «από μηχανής θεός», ενώ στη δεύτερη θα δεχόμασταν το εξωφρενικό συμβάν: τα γονίδια έκαναν κάτι προτού καν υπάρξουν τα ίδια. Με άλλα λόγια, θα ήμασταν εγκλωβισμένοι σε ένα φαύλο κύκλο σύμφωνα με τον οποίο-στη γλώσσα της πληροφορικής- το Software πρέπει να τρέξει πάνω σε ένα Hardware, για το οποίο δεν υπάρχουν οδηγίες κατασκευής στο πρόγραμμα.
Μάλλον θα πρέπει να επιστρέψουμε στις παλιές καλές αντιλήψεις, που έλεγαν καταρχήν ότι οι οργανισμοί-διαφορετικά από ότι οι μηχανές-μπορούν μόνοι τους να «δημιουργήσουν» το εαυτό τους. Κατά δεύτερον ότι σε αυτή τη διαδικασία δεν μπορεί να διαχωριστεί ο δημιουργός από το δημιούργημα, όπως ακριβώς συμβαίνει με ένα έργο τέχνης. Ίσως είναι καλύτερα αντιληπτό για το τι μπορούν τα γονίδια και τα γονιδίομα να κάνουν, αν έχουμε στο μυαλό μας την εικόνα της ανθρώπινης δημιουργικότητας και όχι της απλής εκτέλεσης ενός προγράμματος μηχανής. Μάλλον θα πρέπει να απαλλαγούμε από την αντίληψη της πληροφορικοποιημένης ζωής και από τις τεχνολογίες που την αντιμετωπίζουν με αυτό τον τρόπο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου