Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Δευτέρα, 6 Σεπτεμβρίου 2010

Ιχθυοκαλλιέργειες-Υδατοκαλλιέργειες


Κάθε χρόνο, στη παρούσα περίοδο, αλιεύονται περίπου 90 εκατομ. τόνοι ψαριών και θαλασσινών σε παγκόσμιο επίπεδο. Τα τελευταία 40 χρόνια έχουν τετραπλασιασθεί οι ποσότητες που ψαρεύονται. Κατά μέσο όρο-σύμφωνα με αντίστοιχες μελέτες-αντιστοιχούν σε κάθε καταναλωτή περίπου 17 κιλά ψάρια-θαλασσινά.
Η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται συνεχώς, αλλά τώρα πια οι ποσότητες των αλιευμάτων παραμένουν σταθερές εδώ και 15 χρόνια παρά την υπεραλίευση. Γιατί πολλά είδη ψαριών και θαλασσίων ειδών έχουν ήδη εξαφανισθεί ή κινδυνεύουν να εξαφανισθούν και άλλα είδη έχουν μειωθεί αισθητά. Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό τροφίμων και γεωργίας(FAO) το 70% των παγκόσμιων αποθεμάτων ψαριών υπεραλιεύεται ή έχει ήδη αλιευθεί 100% καταστρέφοντας ή απειλώντας να καταστραφεί η ζωή εκατομμυρίων ψαράδων ανά τον κόσμο. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν σήμερα ο λευκός τόνος, ο ξιφίας και ο μπακαλιάρος του Ατλαντικού, ενώ ένα βήμα πριν την εξαφάνιση βρίσκονται είδη όπως τα χέλια, ο κόκκινος τόνος και ένα είδος μικρού καρχαρία.
Αυτό οδηγεί σε μεγάλη πίεση για «ανάπτυξη» των ιχθυοκαλλιεργειών-υδατοκαλλιεργειών. Η αγορά τους γνωρίζει παγκοσμίως τεράστια αύξηση. Πολλοί μιλάνε για «γαλάζια επανάσταση» κατά το πρότυπο της «πράσινης επανάστασης» της χημικής γεωργίας .
Σήμερα 1 στα 2 ψάρια εμπορίου προέρχεται από μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας. Κύρια σολομός από τη Νορβηγία-Χιλή, μπαρμπούνια-τσιπούρες-λαυράκια κυρίως από τη Μεσόγειο, διάφορα τροπικά από τροπικές χώρες, μικρές γαρίδες από τη Ν. Αμερική και μεγάλες γαρίδες από τη νοτιανατολική Ασία-Ινδία.


Οι ιχθυοκαλλιέργειες-υδατοκαλλιέργειες, όταν βιομηχανοποιούνται, προκαλούν με την υπέρμετρη ανάπτυξή τους περιβαλλοντικές πιέσεις, κινδύνους και καταστροφές στο θαλάσσιο-υδάτινο περιβάλλον. Ενέχουν επίσης κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών.
Τα ψάρια των ιχθυοτροφείων χρειάζονται ιχθυοτροφές: ζωϊκές ή τροφές από άλλα ψάρια. Τα επακόλουθα:
1). Υπάρχει η εκτίμηση ότι η παραγωγή αυτών των ιχθυοτροφών καταναλώνει περισσότερους βιολογικούς πόρους από ότι παράγει, αφού τα ψάρια που χρησιμοποιούνται για αυτό το σκοπό, αλιεύονται στη θάλασσα με τράτες και σύγχρονα σκάφη, που όπως είναι γνωστό συντελούν στην εξάντληση των θαλάσσιων πόρων. Αποδείχνεται έτσι ο παραλογισμός του επιχειρήματος της Παγκόσμιας Τράπεζας-που χρηματοδοτεί τις εγκαταστάσεις στον 3ο κόσμο-ότι οι υδατοκαλλιέργειες μειώνουν την πίεση της αλιείας στους θαλάσσιους πόρους
2). Τα απόβλητά τους κυρίως οργανική ύλη, άζωτο και φώσφορος επιβαρύνουν το υδάτινο περιβάλλον προκαλώντας ευτροφισμό, με όλα τα αρνητικά επακόλουθα αυτού του γεγονότος(η κυβέρνηση της Δανίας π.χ. προσπαθεί με αυστηρούς κανονισμούς να ελέγξει τις ιχθυοκαλλιέργειες σε σχέση με την απόρριψη του αζώτου-φωσφόρου –οργανικής ύλης στη θάλασσα)
3). Λόγω της πληθώρας ψαριών σε περιορισμένες εγκαταστάσεις, είναι απαραίτητη η χρήση αντιβιοτικών και φαρμάκων και στις τροφές και στις εγκαταστάσεις για απολυμάνσεις. Αυτό οδηγεί σε ανοσία- αντίσταση στα αντιβιοτικά των μικροβίων και έτσι έχουμε δύσκολη ή αδύνατη αντιμετώπισή τους στον ανθρώπινο οργανισμό. Υπάρχει λοιπόν σοβαρός κίνδυνος για την υγεία των καταναλωτών.
4) Η κατασκευή ορισμένων μονάδων καταστρέφει ζωτικά μέρη σε παραλίες, όρμους και περιβάλλουσες περιοχές. Στις χώρες της Ασίας και στην Ινδία π.χ. καταστράφηκαν ολόκληρα υδάτινα δάση μαγγρόβιων για την εκτροφή μεγάλων γαρίδων(μαγγρόβια: τα μοναδικά δένδρα στον κόσμο που ευδοκιμούν στο θαλασσινό νερό και παίζουν κρίσιμο οικολογικό ρόλο στα παράκτια οικοσυστήματα, γιατί προστατεύουν από τροπικές καταιγίδες, συγκρατούν τη λάσπη και αποτρέπουν τη διάβρωση του εδάφους, είναι καταφύγιο για τα ψάρια και τα άλλα θαλάσσια είδη)


Ο κλάδος της χώρας μας κατέχει ηγετική θέση στη Μεσόγειο με ανεξέλεγκτη ανάπτυξη, αφού υπάρχει έλλειψη ειδικού πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού και και ελλιπείς έλεγχοι.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Hellastat Α.Ε. (www.hellastat.eu ), δραστηριοποιούνται περίπου 110 εταιρείες , αλλά επικρατούν 4 βασικά επιχειρηματικά σχήματα(ΝΗΡΕΑΣ, ΣΕΛΟΝΤΑ, ΔΙΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΙΧΘΥΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ), που καθορίζουν τις εξελίξεις στην αγορά. Το 2008 π.χ. απέσπασαν το 41% της συνολικής παραγωγής γόνου και το 50% περίπου της παραγωγής ιχθύων(τσιπούρα-λαυράκι) της Μεσογείου. Οι μεγάλες εταιρείες του κλάδου είναι καθετοποιημένες και διακινούν τα προϊόντα τους κυρίως στο εξωτερικό, καθώς και στην εγχώρια αγορά μέσω των super-marketς. Οι μικρότερες επιχειρήσεις προμηθεύονται γόνο από τις μεγάλες και στοχεύουν περισσότερο στην εγχώρια κατανάλωση. Επίσης, διαθέτουν τα ψάρια τους στις μεγαλύτερες προκειμένου να τα προωθήσουν αυτές στις διεθνείς αγορές.
Κύριο χαρακτηριστικό του κλάδου αποτελεί ο έντονος εξαγωγικός προσανατολισμός, με το 75% περίπου να προωθείται σε αγορές του εξωτερικού. Η αξία των εξαγωγών για το 2008 προσέγγισε τα €500 εκ., με αποτέλεσμα οι ιχθυοκαλλιέργειες να αποτελούν τον κορυφαίο εξαγωγικό κλάδο της χώρας στα τρόφιμα και ποτά. Όμως η μεγαλύτερη παραγωγή από αυτή που ορίζουν οι άδειες, η καλλιέργεια τσιπούρας και λαβρακίου σε εγκαταστάσεις αδειοδοτημένες για νέα είδη και διάφορες άλλες αυθαιρεσίες καθώς δεν υπάρχει έλεγχος, προκαλούν ανισορροπία στον κλάδο λόγω υπερπροσφοράς και κατ’ επέκταση πτώσης τιμών. Έτσι οι επιχειρήσεις του κλάδου στρέφονται σε τραπεζικό δανεισμό για να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να έχουν υψηλό βαθμό εξάρτησης από τις τράπεζες. Έχουμε δηλαδή μια υπερπαραγωγή για εξαγωγές, αλλά στην ουσία δημιουργία ελλειμμάτων και στο καθαρά οικονομικό επίπεδο. Αν σε αυτό προσθέσουμε και τα εξωτερικά κόστη της επιβάρυνσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος (1) και της υγείας των καταναλωτών, τότε και η υδατοκαλλιέργεια στη χώρα είναι «αντιπαραγωγική», όπως έχω δείξει και για τη γεωργία γενικότερα σε άλλα κείμενα.
Στο θέμα των υδατοκαλλιεργειών θα ακολουθήσουν μελλοντικά κάποια κείμενα για τη «γαλάζια επανάσταση», για τη βιολογική υδατοκαλλιέργεια και για το πώς μπορούμε να δούμε την αλιεία στα πλαίσια της τοπικοποιημένης-αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνίας.

(1) Οι υδατοκαλλιέργειες σε κλειστούς κόλπους επιβαρύνει περισσότερο το θαλάσσιο περιβάλλον, σε σχέση με την ανοικτή θάλασσα, φαινόμενο που παρατηρήθηκε και στον Αμβρακικό. Στην περιοχή τα λύματα των ιχθυοκαλλιεργειών διαχέονται κατευθείαν στο υδάτινο περιβάλλον του κόλπου, ο οποίος δεν μπορεί να τα αποσυνθέσει, με αποτέλεσμα να λειτουργούν συσσωρευτικά στη ρύπανσή του. Μετρήσεις που έγιναν το 2007 έδειξαν μειωμένη περιεκτικότητα οξυγόνου στα νερά από τη μεριά της Πρέβεζας, ενώ στην Αιτωλοκαρνανία ψόφησαν από ασφυξία 900 τόνοι ψάρια ιχθυοκαλλιεργειών γιατί η περιεκτικότητα του οξυγόνου ήταν μόλις 1%.
Ανάλογες είναι και οι μετρήσεις του χημικού τμήματος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, που επιβεβαιώνουν ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες επιβαρύνουν με οργανικό φορτίο τον Αμβρακικό και αυξάνουν τις ανοξικές μάζες του βυθού. Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στη περιοχή του Αστακού ή στον Παγασητικό, όπου είχαμε τη γνωστή ιστορία για τη συνέχιση ή μη της αδειοδότησής τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου