Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2011

Το Κοινωνικό Υποκείμενο της Άμεσης Δημοκρατίας

-Ι-
Η Άμεση Δημοκρατία, ως πολιτικό πρόγραμμα, δεν μπορεί παρά να αφορά και να εκφράζει την συντριπτική πλειοψηφία μιάς Κοινωνίας. Δίχως την ενεργή (ή έστω οριακά παθητική) βούληση αυτής της πλειοψηφίας η "Άμεση Δημοκρατία" δεν είναι παρά flatus vocis ή ευχολογικό σύνθημα. Φυσικά, μιά τέτοια πλειοψηφία, προϋποθέτει την ταύτιση (ή έστω την πυκνή σύγκλιση) των υλικών και ιδεατών συμφερόντων μεγάλων κοινωνικών ομάδων. 'Αλλωστε είναι γνωστό οτι μόνον μεγάλα Κοινωνικά Υποκείμενα (Τάξεις ή Status Groups) μπορούν να μετασχηματίσουν τις εκάστοτε Ουτοπίες σε Ευτοπίες. Και αντίστροφα: μόνον εκείνες οι Ουτοπίες που ενσαρκώνονται από μεγάλα Κοινωνικά Υποκείμενα μπορούν να ανατρέψουν την κατεστημένη Πραγματικότητα και να επιβάλουν το ουτοπικό πρόγραμμα ως νέα Πραγματικότητα, δηλαδή ως Ευτοπία. Διαφορετικά, κάθε "Ουτοπία" δεν είναι παρά μιά φαντασίωση Διανοουμένων ή ολίγων αυτάρεσκων (και ανίσχυρων) "αιρετικών" χωρίς κανένα πολιτικο-κοινωνικό αντίκρυσμα.
Με αυτά τα δεδομένα και στον ορίζοντα της δικής μας Αμεσοδημοκρατικής "Ευτοπίας", πρέπει να διερωτηθούμε γιά το:
(α) ποιό θα μπορούσε να είναι το Κοινωνικό Υποκείμενο της Άμεσης Δημοκρατίας στην εποχή μας;
(β) ποιοί είναι οι όροι σχηματισμού αυτού του Κοινωνικού Υποκειμένου μέσα στην τρέχουσα κοινωνικο-οικονομική πραγματικότητα;

Τα Κοινωνικά Υποκείμενα συγκροτούνται μέσα στην Ιστορία χάρις σε μιά σύγκλιση (θετικών ή αρνητικών) συμφερόντων, τα οποία, παρά την κρατούσα κοινωνιολογική άποψη, δεν αφορούν μόνον τα στενά υλικά συμφέροντα. "Ιδεατά" επίσης συμφέροντα υπερκαθορίζουν την δράση και την συμπεριφορά των ατόμων. Κανένας σήμερα δεν θα μπορούσε να παραγνωρίσει, γιά παράδειγμα, το αίτημα/συναίσθημα του "σεβασμού" και της "αξιοπρέπειας" όπως προσδιορίζονται από το Δυτικό κοινωνικό και πολιτισμικό φαντασιακό. Ωστόσο σήμερα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με τα συμφέροντα της υλικής, δηλαδή οικονομικής πτυχής.
-ΙΙ-
Η σύγχρονη κοινωνικο-οικονομική διαστρωμάτωση δεν υπακούει στην παλιά (και οσονούπω απλοποιητική) διάστιξη μεταξύ "αστών" και "προλετάριων". Αλλαγές στην ίδια την παραγωγική δομή του Καπιταλισμού και μιά αναδιανομή πλούτου που εξηγούμε παρακάτω, "αστικοποίησαν" , κατά κάποιο τρόπο, την παραδοσιακή εργατική/προλαταριακή Τάξη. Επιπλέον, σε μεγάλο βαθμό, τη θέση του παραδοσιακού "προλετάριου", στην Ευρωπαϊκή Δύση, έχουν καταλάβει οι (νεοεισαχθέντες) πρόσφυγες/μετανάστες. Αυτοί, γιά μιά σειρά λόγων που δεν θα αναλύσουμε εδώ, απέχουν αρκετά από την δημιουργία μιάς συγκροτημένης ταξικής ή ομαδικής συνείδησης , και κατ' επέκταση ζούν ακόμα στο περιθώριο των μεγάλων πολιτικοκοινωνικών ζυμώσεων. Γλωσσικοί και άλλοι πολιτισμικοί παράγοντες εμποδίζουν και την επαρκή ενσωμάτωσή τους και την συγχώνευσή τους σε μιά ομοιογενή και συνειδητοποιημένη κοινωνική Ομάδα με επαρκές πολιτικό βάρος. Από την άλλη πλευρά μιά νέα διαδικασία "προλεταριοποίησης" μικροαστικών ομάδων ευρίσκεται σε εξέλιξη, γεγονός που θα εξηγήσουμε παρακάτω.
Στόν αντίποδα αυτών των οιονεί "προλετάριων" βρίσκεται η κοινωνική συνομάδωση που (πολύ απλοποιητικά) ονομάζουμε "αστούς". Αυτοί επίσης δεν συνιστούν μιά συμπαγή και ομοιογενή ομάδα - ποτέ άλλωστε δεν συνιστούσαν μιά τέτοια. Ανέκαθεν ήταν διαχωρισμένοι σε "μεγαλο-αστούς" και "μικρο-, μεσο-αστούς". Ήδη από την Γαλλική Επανάσταση, τα υλικά και ιδεατά συμφέροντά τους συνέπιπταν μόνον οριακά και μόνο στη βάση της κοινής αντιπαλότητας με την αριστοκρατία του ancien regime. Έκτοτε και κάτω από την επίδραση της Βιομηχανικής Επανάστασης , της ανάπτυξης/εξέλιξης του Καπιταλισμού, της οριζόντιας και κάθετης κοινωνικής κινητικότητας , κλπ , τα συμφέροντα αυτών των τριών ομάδων αναδιατάχθηκαν ποικιλοτρόπως.
Εντελώς σχηματικά, μπορούμε να πούμε ότι :
(α) Με την Βιομηχανική Επανάσταση του 19ου αιώνα πολλοί μικρο-αστοί προλεταριοποιήθηκαν και πύκνωσαν τις τάξεις του εργατικού κινήματος στη Δύση. Αυτό ανάγκασε τους μεγαλο-αστούς σε παραχωρήσεις πρός τους μεσο-αστούς προκειμένου να δημιουργηθεί η κρίσιμη πολιτική μάζα γιά την αναχαίτηση του εργατικού κινήματος.
(β) Η ενσάρκωση της Κομμουνιστικής Ουτοπίας από την Εργατική Τάξη και η επικράτησή της στην Ρωσία (1917-1940) εδραίωσε την "συμμαχία" των μεσο-αστών με τους μεγαλο-αστούς στη Δύση. Ωστόσο η νίκη της κομμουνιστικής Ρωσίας (ΕΣΣΔ) επί του Φασιστικού Άξονα και η δημιουργία της Μεγάλης Σοβιετικής Αυτοκρατορίας (με ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη υπό την κατοχή της ), δημιούργησε μιά ασφυκτική πίεση στην μεγαλο-αστική Τάξη της Δύσης, δηλαδή τον φόβο της ολικής πολιτικο-κοινωνικής ανατροπής της.
(γ). Κάτω από αυτή την πίεση/φόβο δημιουργήθηκε στην Δύση η χρυσή ευκαιρία της μικρο-αστικής και εργατικής τάξης. Και κατάφεραν να αποσπάσουν από την μεγαλο- και μεσο-αστική Τάξη όλα εκείνα τις υλικά καί ιδεατά "προνόμια " (παραχωρήσεις) που συνοψίσθηκαν στον όρο " Κοινωνία της Αφθονίας". Η Κοινωνία της Αφθονίας, που χαρακτηρίζει τη Δύση από το 1947 έως το 1990, είναι πράγματι ένα ιστορικό novum. Είναι η εποχή που όχι μόνον υπερβαίνεται η σπάνις των αγαθών για τις μεγάλες μάζες αλλά και αμβλύνονται σημαντικά οι ταξικές ανισότητες - χωρίς βέβαια να καταργηθούν. Το μέγεθος της αναδιανομής του πλούτου που επιτεύχθηκε τότε είναι ενδεικτικό στις ΗΠΑ: το πλουσιότερο 1% του πληθυσμού που στα 1928 κατείχε το 24% του εθνικού πλούτου στα 1980 κατέληξε να κατέχει το 9%. Αντίστοιχα μεγέθη αναδιανομής έχουμε, γιά την ίδια περίοδο, καί στην Ευρωπαϊκή Δύση.
(δ) Από τη δεκαετία του '90, όταν έγινε αντιληπτή αρχικά η δυσλειτουργία της ΕΣΣΔ και μεταγενέστερα η ίδια η κατάρρευσή της, η μεγαλο-αστική τάξη της Δύσης προχωρά σε μιά αντίστροφη αναδιανομή πλούτου. Δίχως ιδεολογικό και, προπάντων, πολιτικο/στρατιωτικό αντίπαλο δέος πλέον , οι μεγαλοαστική Δύση υιοθετεί πολιτικές συρρίκνωσης των εισοδημάτων των μικρομεσαίων. Και επιπλέον "εφησυχάζει " προσωρινά τους μικρομεσαίους από την καθαρή προλεταριοποίηση με την εισαγωγή των εκατομμυρίων "τριτοκοσμικών" μεταναστών. Ήδη το έτος της οικονομικής κρίσης (2008) στις ΗΠΑ το πλουσιότερο 1% του πληθυσμού έφθασε να κατέχει το 24% του εθνικού πλούτου - δηλαδή η συσσώρευση του πλούτου έφθασε ξανά στα επίπεδα του 1928. (Γιά ορισμένα, περισσότερο γενικευμένα στοιχεία, βλέπε εδώ). Αντίστοιχα επίπεδα συσσώρευσης πλούτου έχουμε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μολονότι εδώ τα στοιχεία είναι εσκεμμένα ποιό θολά. (Γιά τις συνθήκες στην Αγγλία, βλέπε εδώ). Στην ίδια τη "σοσιαλιστική" Σουηδία η συσσώρευση του πλούτου σήμερα υπερβαίνει, σε πραγματικά μεγέθη, την συσσώρευση των ΗΠΑ που προαναφέραμε. (Βλέπε Υποσημείωση 1).
(ε) Αυτή η διαδικασία της αντίστροφης διανομής του πλούτου, παρά την οικονομική κρίση, συνεχίζεται ακάθεκτη. Και μάλιστα με μιά παράλογη εμμονή και σε αντίθεση με την κευνσιανή λογική που επιβάλεται γιά την ίδια την υπέρβαση της Κρίσης. Τούτο έγινε φανερό πρόσφατα στις ΗΠΑ με την άρνηση της πλειοψηφίας της Βουλής γιά
(1) την φορολόγηση των υπερπλουσίων, και
(2) την εξουσιοδότηση της Κυβέρνησης γιά αύξηση του Δημοσίου Χρέους προκειμένου να χρηματοδοτηθούν κευνσιανές πολιτικές αναθέρμανσης της οικονομίας.
Και είναι εξόφθαλμο επίσης στην Ευρώπη - όπου οι "πολιτικές λιτότητας" συρρικνώνουν ακόμα περισσότερο τα εισοδήματα των μικρομεσαίων.
-ΙΙΙ-
Η οικονομική συρρίκνωση των μικρομεσαίων στρωμάτων φαίνεται λοιπόν ότι συνιστά μιά "μονόδρομη λογική" των "μεγαλοαστών" (ή των πολιτικο/οικονομικών ελίτ) της Δύσης. Αν και δεν υπάρχουν ασφαλή στοιχεία γιά τις αναδυόμενες οικονομίες, π.χ. της Βραζιλίας, Ινδίας, κλπ πρέπει να υποθέσουμε οτι κι εκεί ακολουθείται η ίδια "μονόδρομη λογική". Άλλωστε η συνεχιζόμενη διαμαρτυρία των μικρομεσαίων στο Ισραήλ γιά την εντεινόμενη αποδυνάμωσή τους, υποδεικνύει οτι: σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γής (και κάτω από την έκλειψη ενός πολιτικο/ιδεολογικού αντιπάλου δέους), η συσσώρευση του πλούτου θα συνεχιστεί και θα διευρύνει την πτωχωποίηση μεγάλων μικρομεσαίων μαζών. ( Για μιά άλλη θεώρηση, βλέπε εδώ).
Ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των πτωχοποιημένων (ή και πτωχοποιούμενων) στρωμάτων αρχίζουν να συνειδητοποιούν - και σωστά !- οτι αυτή η πτωχοποίηση δεν είναι μιά παροδική κατάσταση. Και τούτο ισχύει ιδιαίτερα γιά τα Ευρωπαϊκά και Αμερικανικά δεδομένα, όπου το γενικότερο οικονομικό αποτέλεσμα μειώνεται, αφού αντίστοιχα μεγαλώνει η συμμετοχή των αναδυώμενων οικονομικών δυνάμεων, όπως της Κίνας, Ινδίας, Βραζιλίας κλπ. Γιά την μικρομεσαία τάξη της Ευρώπης και των ΗΠΑ η "Κοινωνία της Αφθονίας" πήρε οριστικά τέλος . Μπροστά της πλέον ορθώνεται το φάσμα της πτωχοποίησης που ήδη, σε πολλές περιπτώσεις, μετατρέπεται κυριολεκτικά σε οικονομική εξαθλίωση. Μπροστά σ' αυτό το φάσμα και με τη σύμπραξη του "αυτοσεβασμού" (που είναι μιά πολιτισμική συνιστώσα της Δύσης) το Κοινωνικό Υποκείμενο της Αμεσοδημοκρατικής Ουτοπίας αρχίζει να σχηματίζεται. Ολοένα και περισσότεροι "μικρομεσαίοι", αντιμέτωποι με τον πραγματικό ή ενδεχόμενο κίνδυνο της εξαχρειωμένης προλεταριοποίησης, θα στρέφουν το βλέμμα και το πνεύμα, το αυτί και τη καρδιά, στο Αμεσοδημοκρατικό Πρόταγμα.
Από το: http://amesidemocratia.blogspot.com/2011_09_01_archive.html#8778219422184507436

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου