Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τρίτη, 20 Δεκεμβρίου 2011

Ο μαγικός κόσμος της τεχνικής

(μέρος 1ο): (παγιδευμένοι στην ευμάρεια)

Περιβαλλόμαστε από μια τεχνολογία που είναι απροσπέλαστη και ανεξήγητη για τον περισσότερο κόσμο. Τα περισσότερα αντικείμενα αποτελούν κλειστά κουτιά τα οποία κάνουν μια δουλειά, που όμως για τον τρόπο λειτουργίας τους γνωρίζουμε ελάχιστα. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να γνωρίζουμε την αρχή λειτουργίας τους. Ακόμα κι ένα ψυγείο, μια τεχνολογία των αρχών του 20ού αιώνα, είναι ένα μηχάνημα για το οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να αποκλείσουν πως λειτουργεί με 2 νάνους που μεταφέρουν παγάκια από το ένα σημείο στο άλλο. Κι αν όλοι θα γέλαγαν με αυτή την πρόταση, είναι επειδή ξέρουν πως δεν υπάρχουν νάνοι. Όχι επειδή έχουν ανοίξει το ψυγείο τους για να δουν πώς λειτουργεί.

Με όλα αυτά δεν θέλω να τα χώσω σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που δεν γνωρίζουν με ποιο τρόπο λειτουργεί ο τεχνολογικός κόσμος που τους περιβάλλει. Ίσα ίσα θεωρώ πως αυτή η άγνοιά τους δεν είναι εντελώς τυχαία, αλλά είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι κοινωνίες μας. Γεμάτες ειδικούς διαμεσολαβητές. Και αυτό μας κάνει αδύναμους.
Οι τεχνοπάπες
Είμαστε αναγκασμένοι κάθε φορά που κάτι χαλάει από τον τεχνολογικό μας κόσμο να απευθυνόμαστε σε κάποιους ειδικούς για να το φτιάξουν. Και όλο και περισσότερο αυτοί οι ειδικοί δεν αποτελούν μέλη ή συντεχνίες της κοινωνίας όπως συνέβαινε παλιά, αλλά τεράστιες απρόσωπες υπερεθνικές εταιρίες. Συχνά είμαστε στο έλεος μια εταιρίας γιατί έχει φροντίσει έτσι ώστε ένα συγκεκριμένο ανταλλακτικό να είναι αταίριαστο με όλα τα άλλα που κυκλοφορούν. Τα μελάνια των εκτυπωτών και οι φορτιστές των κινητών είναι παραδείγματα που όλοι έχουν ζήσει. Και για τους δεύτερους χρειάστηκε ολόκληρη δεκαετής παρέμβαση της κομισιόν για να πεισθούν οι εταιρίες να “συμμορφωθούν” σε δυο τρία USB πρότυπα.
Επίσης είμαστε εκπαιδευμένοι από τον τρόπο που λειτουργεί η αγορά να προτιμούμε συνήθως να πετάξουμε το παλιό μηχάνημα για ένα “καινούργιο”. Αυτό συμβαίνει διότι προσφέρει μεγαλύτερα κέρδη σε αυτούς που πουλάνε τα μηχανήματα (και αυξάνει και το ΑΕΠ λολ). Αντί να αλλάξεις ένα μικρό ματζαφλαράκι, αναγκάζεσαι και αγοράζεις καινούργιο μηχάνημα γιατί “δεν αξίζει τον κόπο”. Ακόμα περισσότερο αυτή η διαδικασία έχει επεκταθεί και στο software. Ο αποκωδικοποιητής που αγοράσατε δύο χρόνια πιο πριν είναι “αδύνατο” να αποκωδικοποιήσει τα “καινούργια” φορμά. Δυστυχώς θα πρέπει να αγοράσετε καινούργιο με καινούργιο firmware.
Οι περισσότερες εταιρίες σε κλειδώνουν έξω από την τεχνολογία τους κι όχι μόνο γιατί αυτή είναι ακατανόητη. Η αλλεργία μου απέναντι σε εταιρίες όπως η Sony και η Apple αφορά περισσότερο αυτού του τύπου τη φιλοσοφία.
Τι μας λέει αυτό για τις δημοκρατίες μας? Πως σαν σε διήγημα του Philip K Dick μεταφέρουν όλο και περισσότερες από τις ελευθερίες τους σε διάφορους “ειδικούς” που βρίσκονται έξω από αυτές. Και πως ακόμα περισσότερο, σε αντίθεση με τα παλιότερα χρόνια των συντεχνιών, η τάση είναι αυτοί οι ειδικοί να μην αποτελούν κάτι περισσότερο από εκπαιδευμένες μαϊμούδες που γνωρίζουν να επισκευάζουν ένα πολύ συγκεκριμένο σύστημα ακολουθώντας ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο μιας πολύ συγκεκριμένης εταιρίας. Αυτό έχει ως στόχο φυσικά να μπορεί να προσληφθεί για τη δουλειά ακόμα κι ένας όχι πολύ σχετικός με το αντικείμενο, κάτι που διορθώνει το πρόβλημα που είχαν οι εταιρίες ολόκληρο το 19ο αιώνα με τους εξειδικευμένους τεχνίτες που απαιτούσαν καλύτερες πληρωμές. Αλλά ταυτόχρονα, αυτή η κίνηση απομακρύνει όλο και περισσότερο την τεχνική από τις κοινωνίες.
Κι αυτό ισχύει είτε μιλάμε για την οικονομία (προσλαμβάνουμε οίκους αξιολόγησης για να μας πουν τι πρέπει να κάνουμε) είτε για την τεχνολογία μας. Και αυτή η σχέση πέρα από πολύ ακριβή οικονομικά, είναι πολύ ακριβή και πολιτικά.
Γι’ αυτό και η κουλτούρα του open source αποτελεί μια τόσο μεγάλη επανάσταση που απειλεί άμεσα αυτή την τεχνοκρατία των εταιριών, οι οποίες προσπαθούν λυσσασμένα εδώ και 15 χρόνια να περάσουν όλο και πιο αυστηρούς και παράλογους νόμους για την “πνευματική ιδιοκτησία”, προκειμένου να κρατήσουν την τεχνική ως καλά κρυμμένο μυστικό. Ειδικά αν σκεφτείτε πως η βάση της τεχνολογίας τους κάθε άλλο παρά μυστική είναι. Στην ουσία με τους νόμους περί “πνευματικής ιδιοκτησίας” προσπαθούν να είναι οι ίδιοι οι μονοπωλιακοί μεσολαβητές ανάμεσα σε μια ανοιχτή τεχνολογία (τις οθόνες υγρών κρυστάλλων πχ) και το ευρύ κοινό (αυτούς που αγοράζουν την οθόνη).
Αν θέλουμε να σώσουμε τις δημοκρατίες μας, θα πρέπει να αποφασίσουμε να εκδημοκρατίσουμε και τα μέσα που περιβάλλουν τις ζωές μας. Και για να το θέσω λίγο πιο μαρξιστικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα στο δυτικό κόσμο είναι ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής που οι σοσιαλιστές του 19ου αιώνα δεν θα μπορούσαν καν να ονειρευτούν. Και μην πάει το μυαλό σας απαραίτητα σε τίποτα περίεργα εργαλεία. Ένα ταπεινό αυτοκίνητο είναι ένα μέσο παραγωγής που ένας αγρότης των αρχών του 20ού αιώνα θα σκότωνε για να αποκτήσει. Ας σκεφτούμε μόνο τι σημαίνει η φράση “μοτέρ ισχύος 70 ίππων”. Παρά λοιπόν το γεγονός πως μας ανήκει μια τόσο εκπληκτική δύναμη από άποψη μέσων παραγωγής, αυτά τα μέσα μας φαίνονται στην καλύτερη περίπτωση διακοσμητικά. Τόσο γιατί τα έχουμε αγοράσει σ’ ένα διαφορετικό πλαίσιο (το αυτοκίνητο είναι για να μπλοκάρουμε στην κίνηση προσπαθώντας να πάμε στη δουλειά των 800ευρώ), όσο και γιατί από τον τρόπο που έχουν διαμορφωθεί τη στιγμή της πώλησης δεν είναι πολύ χρήσιμα (πχ τα αυτοκίνητα δεν έχουν κοτσαδόρο).
Για το πρώτο χρειάζεται απλά μια μεταβολή του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα. Είναι δηλαδή μια νοητική διαδικασία. Το δεύτερο όμως είναι κάτι πολύ πιο απτό. Ο λόγος που το αυτοκίνητο δεν είναι ένα μικρό φορτηγό ονομάζεται πχ κοτσαδόρος. Και μπορεί οι κοτσαδόροι να είναι ένα αρκετά συνηθισμένο εξάρτημα, το ίδιο όμως δεν ισχύει για πολλά άλλα πράγματα. Ο πρώτος υπολογιστής που αγοράσατε το 2000 και σήμερα δεν θα του ρίχνατε δεύτερη ματιά, έχει αρκετή ισχύ για να κινήσει με ακρίβεια τα μηχανήματα ενός ολόκληρου μικρού εργοστασίου, φτάνει να του βάλετε το σωστό πρόγραμμα και τις σωστές συνδέσεις. Το παλιό σας πρίντερ θα μπορούσε να τυπώνει ακόμα χιλιάδες σελίδες, αλλάζοντας 3 απλά γραναζάκια που πουθενά δεν θα βρείτε. Το όνειρο κάθε επαναστάτη του 19ου αιώνα (να τυπώσει ένα φυλλάδιο σε 5.000 αντίτυπα) βρίσκεται αραχνιασμένο στην αποθήκη σας, αν δεν το έχετε ήδη “ανακυκλώσει”, με λίγα λόγια πετάξει μακριά σας, χωρίς να σκέφτεστε την αξία που πετάτε.
Αυτός είναι ένας ακόμα βασικός λόγος που είναι αστείο να μιλάμε για προλετάριους στις αρχές του 21ου αιώνα (στη δύση πάντα). Άνθρωποι που δεν έχουν παρά μόνο τη δυνατότητα να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη, αλλά είναι ιδιοκτήτες (πραγματικοί ή δυνητικοί) ισχύος μερικών εκατοντάδων ίππων? Κάτι λάθος υπάρχει σε όλο αυτό.

http://www.istrilatis.blogspot.com/2011/12/1.html

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου