Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 28 Δεκεμβρίου 2011

Από τη «θρυμματισμένη» ατομική-κοινωνική συνείδηση στο «πρόσωπο» και τη «προσωποκεντρική» κοινότητα

Σύμφωνα με τον Θ. Ζιάκα: «Η επικράτηση του Μεταμοντερνισμού συμπίπτει με την άλωση και του ιδιωτικού χώρου από τα συστήματα. Τηλεκατευθύνοντας το συναίσθημα και την επιθυμία, τα συστήματα αποσπούν την προσοχή του Ατόμου και λεηλατούν κατά βούληση τον ιδιωτικό του χρόνο.» Η ολοκληρωτική κατάσχεση του χρόνου ύπαρξης του ατόμου (δημόσιου και ιδιωτικού) από τα συστήματα, καταστρέφει τη βάση ύπαρξής του. Το αποτέλεσμα είναι η παθητικοποίηση και η αποσύνθεση της προσωπικότητας. «Θρυμματισμένη» συνείδηση, έρμαιο των συστημάτων και των αγορών. Άλλος εαυτός σαν εργαζόμενος, άλλος σαν παραγωγός, άλλος σαν καταναλωτής, άλλος σαν πολίτης. Και τελικώς η αδυναμία του υποκειμένου α) να διατηρήσει τη λειτουργικότητα των θεσμών του ιδιωτικού χώρου και πριν απ’ όλα της οικογένειας και β) να σηκώσει το βάρος της αναπαραγωγής του σαν ενιαίου υποκειμένου. «Η κατάθλιψη, ως μέτρο της αποσύνθεσης του νεωτερικού Ατόμου, θα υπερκεράσει όλες τις άλλες αρρώστιες στον αναπτυγμένο κόσμο»
Σύμφωνα με τις απόψεις που διατυπώνονται σε αυτό το μπλοκ : οι βιομηχανικές κοινωνίες της δύσης δημιούργησαν ένα κυρίαρχο σύστημα αξιών, ένα τρόπο σκέψης, μια νοοτροπία και ένα τρόπο ζωής, που το αποτέλεσμά τους είναι ο «θρυματισμένος» άνθρωπος, που δεν αναπτύσσει τις εξελικτικές του δυνατότητες και στέκεται εμπόδιο στη δημιουργία ενός νέου πολιτισμού.
Η βασική πεποίθηση που διαμορφώνει όλο το σύστημα αξιών είναι ότι ο άνθρωπος-άτομο είναι ό,τι έχει στην ιδιοκτησία του και την κατοχή του. Το τι μπορεί να έχει όμως και ποιες είναι οι ανάγκες του και ποια τα γούστα του δεν τα καθορίζει βασικά ο ίδιος, αλλά καθορίζονται από τα πριν από την κοινωνική του θέση, το παραγωγικό-διανεμητικό σύστημα και το αντίστοιχό τους σύστημα διαφήμισης-ΜΜΕ. Η πεποίθηση της ελευθερίας και ανεξαρτησίας, που είναι μια άλλη βασική αξία του, μεταφράζεται από τη μία σε ανταγωνισμό με τον διπλανό του και από την άλλη στην ψευδαίσθηση της δυνατότητας πρόσβασης στις αγορές. Ο άκρατος υλισμός και η δικτατορία των αισθήσεων, ιδιαίτερα της όρασης, τον οδηγούν στην ψευδαίσθηση της ικανοποίησης μέσω της κατανάλωσης (πράγμα όμως που στο τέλος τον αφήνει ανικανοποίητο και συνεχίζεται έτσι ο φαύλος κύκλος της κατανάλωσης ακόμα και με πιστωτικές κάρτες).
Αυτό τον οδηγεί σε μια καθημερινή ζωή που καθορίζεται από την ταχύτητα. Όλοι τρέχουν για να προλάβουν, αλίμονο αν πεταχτούν έξω και μείνουν άνεργοι, άστεγοι κ.λ.π. Ο χρόνος έχει μπει σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τον χώρο-τόπο και έτσι το σημαντικό είναι π.χ. να βρίσκεται κανείς έγκαιρα στο χώρο εργασίας του και ας βρίσκεται πολύ μακριά από τον τόπο διαμονής του, και ας χρειάζεται κάποιες ώρες στα μποτιλιαρίσματα ρυπαίνοντας με την αυτοκίνησή του ή να «ταξιδεύει» στον κυβερνοχώρο. Έτσι ο χρόνος που είναι βασικά η διάσταση εκείνη του χωροχρόνου που δεν γίνεται αντιληπτή από τις αισθήσεις, αλλά τον αντιλαμβάνεται κανείς σα βίωμα, σκέψη, στοχασμό όνειρο και δημιουργία, είναι πάντα σε έλλειψη. Αυτό έχει σαν συνέπεια νέες μορφές εξαθλίωσης όσων εργάζονται: την ανασφάλεια και το φόβο της ανεργίας(περισσότερη εργασία για λιγότερο μισθό) και της ένδειας(ένας φόβος βαθύς για την πιθανότητα ότι ποτέ δεν θα έχουν αρκετά για τον εαυτό τους, ακόμα και όταν έχουν παραπάνω από αυτά που χρειάζονται), την αγωνία, το στρες και την αδυναμία ανανέωσης και αναπαραγωγής. Οι ρυθμοί στους οποίους καταπονούν το σώμα τους υπερβαίνουν τους ρυθμούς αναζωογόνησής του, κυριολεκτικά το ξεζουμίζουν και αυτό συμβαδίζει με το παράλληλο ξεζούμισμα της φύσης και των άλλων ειδών (ιδιαίτερα το γυναικείο σώμα, που εκτός των άλλων ταπεινώνεται και σαν αντικείμενο σεξουαλικής εκμετάλλευσης). Πράγμα που οδηγεί σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική και διατροφική υποβάθμιση σε κατάρρευση της σωματικής και ψυχικής υγείας(χρόνια κούραση, γαστρεντερικές, καρδιαγγειακές και χρόνιες ασθένειες, κατάθλιψη, παράνοια και βία, κ.λ.π.), σε κατάρρευση της σεξουαλικότητας, σε στειρότητα . Μιλάμε πλέον για βιολογική κρίση και επανάκαμψη του φόβου της εξαφάνισης (σαν είδους), της αρρώστιας και του θανάτου (σαν άτομο).
Όλα αυτά συμβαίνουν γιατί η απληστία της μειοψηφίας του 1% (global players τους λένε - παγκόσμιοι παίκτες), που ελέγχει τη ζωή των πολλών όχι μόνο στη δύση, έχει οδηγήσει στη παγκοσμιοποίηση του φόβου-τρόμου και του αισθήματος της ανασφάλειας. Έχει επίσης επανακάμψει και ο ρατσισμός με τις φυλετικές, θρησκευτικές και εθνοτικές διαφορές, σαν αντίδραση στην προσπάθεια της παγκοσμιοποίησης για πολιτιστική ομογενοποίηση και στην είσοδο στο «φρούριο» των βιομηχανικών χωρών κάθε είδους μεταναστών.
Γνώση θεωρείται μόνο η πληροφορία και η συσσώρευσή της στο κυβερνοχώρο. Η αξιολόγηση όμως και η στοχαστική αφομοίωσή της, πέρα από το ότι απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, απαιτεί και κρίση για το φιλτράρισμά της. Η μόρφωση της νέας γενιάς σήμερα περιορίζεται στην κατάρτιση (για ελαστική εργασία), και όχι στην ανάπτυξη κριτικών ικανοτήτων, επιστημονικής σκέψης, φιλοσοφικού στοχασμού, αισθητικής αντίληψης, ηθικής και πολιτικής δράσης. Οι αξίες του ορθού τρόπου σκέψης, του στοχασμού για το ουσιώδες και της ορθολογικής αντιμετώπισης των προβλημάτων της χειραφέτησης, ισότητας, ελευθερίας, αξιοπρέπειας και δικαιοσύνης (αξίες του διαφωτισμού) έχουν υποχωρήσει.
Από την άλλη η γνώση που δημιουργείται, όχι μόνο δεν βοηθά τους πολλούς (με τον «κοινό νου») να τη στοχαστούν, να τη συζητήσουν και έτσι να φωτίσουν τη δράση τους στον κόσμο, αλλά δεν γίνεται εύκολα πια κτήμα και των ανεξάρτητων «ειδικών». Παράγεται σε εταιρικά εργαστήρια-ινστιτούτα (ιδιοποιώντας τη συλλογική γνώση των προηγούμενων γενεών μέσω των μηχανισμών της πνευματικής ιδιοκτησίας και των «πατεντών») και αποθηκεύεται σε τράπεζες δεδομένων και είναι στη διάθεση ανεξέλεγκτων και ανώνυμων δυνάμεων. Αυτές, αποβλέποντας στο κέρδος, υπόσχονται σε μικρή μειοψηφία των ευημερούντων τη νέα «ευγονική» του «μετανθρώπου», σαν διέξοδο στον εκφυλισμό του κοινού ανθρώπου.
Αντίθετα, μόνο η προσωποκεντρική κοινότητα έχει τις προϋποθέσεις να είναι η ζητούμενη εναλλακτική λύση. Μένει βέβαια να πιστοποιηθεί αυτό και στην πράξη, γιατί η γενίκευση του μεταμοντέρνου μηδενισμού μπορεί να οδηγήσει τον κόσμο σε τεχνοφασιστική υποστροφή και η ανακοπή της μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την παρεμβολή και μαρτυρία μιας κρίσιμης μάζας Προσώπων, που θα επανανοηματοδοτήσουν το ατομικό και το συλλογικό υποκείμενο, με βάση την εμπειρία του Προσώπου.
Ο άνθρωπος, σαν άτομο, δεν είναι σε καμιά περίπτωση «ότι έχει». Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Οι ανάγκες του μπορούν να καθορισθούν από τον ίδιο μέσα από την αυτοκριτική γνώση του εαυτού του, τη λογική αντιμετώπισή τους στα πλαίσια των δυνατοτήτων της κοινότητάς του (άρα σημαντικότερη η κοινοτική ιδιοκτησία) και σε διαρκή επικοινωνία και αλληλεπίδραση με τους γύρω του. Δεν είναι μόνο υλικές, αλλά σε μεγάλο βαθμό συναισθηματικές και πνευματικές. Η ικανοποίησή τους επομένως, ιδιαίτερα των τελευταίων, δεν εξασφαλίζεται μέσω της αγοράς-κατανάλωσης και της ποσότητας, αλλά κυρίως μέσω της ποιότητας στα πλαίσια του προσιτού, κοντινού του κόσμου. Μέσα από την επιμήκυνση-βίωση των άπειρων στιγμών του χρόνου του και όχι μέσα από την ταχύτητα και την κυκλοφορία (στη δύση) και μέσα από τον διαλογισμό-έκσταση (στην ανατολή). Η αγάπη για τη ζωή, η οποία αποτελεί έκφραση της συσσωμάτωσης της συμπαντικής υλοενέργειας και η γνώση ότι ο θάνατος είναι συνέπεια της αύξησης της «εντροπίας» του συγκεκριμένου «είναι» και άρα αναπόφευκτη κατάληξη της ίδιας της ζωής, οδηγεί τον «νέο» άνθρωπο στην αποδοχή του θανάτου, στην εξάλειψη του φόβου και στην κατάκτηση του θεμελιακού αισθήματος της ασφάλειας. Όταν το κατορθώνει αυτό, τότε είναι σε θέση να αποδεχθεί και να δημιουργήσει τις νέες αξίες της ευζωίας, προσπερνώντας τις αξίες της επιβίωσης. Για αυτό χρειάζεται ένα ατομικό και δημόσιο χώρο σε ανθρώπινες διαστάσεις και σε μικρά και όμορφα μεγέθη. Ένας τέτοιος χώρος, που ενώ χαρακτηρίζεται από το μικρό μέγεθος, στην ουσία μπορεί να βιωθεί και σαν «μεγαχώρος» (αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας), μπορεί να αποκτήσει και τα χαρακτηριστικά του αυτοδύναμου .
Γιατί θα στηρίζεται όχι στον «μετάνθρωπο», αλλά στον κοινωνικά ελεύθερο άνθρωπο, κάτοχο της συλλογικής γνώσης , επαναπροσανατολισμένο στο συνδυασμό των προσωπικών επιθυμιών με τα ευρύτερα κοινωνικά ιδεώδη, δημιουργικό και πλούσιο εσωτερικά, αλλά ταυτόχρονα και ολιγαρκή. Θα στηρίζεται όχι στον ανταγωνισμό αλλά στη συμμετοχικότητα -συνέργεια και αλληλεγγύη των ανθρώπων του. Σε ένα τέτοιο χώρο μπορεί να επικρατήσει η αγάπη, ο σεβασμός και η αλληλοεκτίμηση. Η ελευθερία σκέψης και έκφρασης, η ανεκτικότητα του διαφορετικού πλάι στη συνεκτικότητα και ομογενοποίηση, η οικουμενικότητα των ιδεών, η ισονομία και η κυριολεκτική δημοκρατία μπορούν πραγματικά να αναμορφώσουν τον νέο άνθρωπο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου