Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Πέμπτη, 10 Φεβρουαρίου 2011

Τα Αμπελάκια, η ιστορική κοινότητα με τον πρώτο συνεταιρισμό παγκοσμίως

H Κοινότητα Αμπελακίων, με το νόμο Καποδίστρια (Ν.2539/1997), έμεινε αυτόνομη και κηρύχθηκε σαν Ιστορική Κοινότητα Αμπελακίων(1). Αυτό οφείλεται στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη που παρουσίασε στα τέλη του 18ου αιώνα, εξαιτίας της βιοτεχνίας νημάτων αλλά και του εμπορίου του προϊόντος που διοχετεύτηκε στις σημαντικότερες αγορές της Κεντρικής κυρίως Ευρώπης(http://www.wwac.gr/ambelakia/history.php).

Η πρώτη καταγεγραμμένη- τουρκική καταγραφή- εμφάνιση των Αμπελακίων γίνεται στα έτη 1454-5, που την περιοχή κυβερνούσαν οι Σαχήδες των Τρικάλων. Στα ορεινά Αμπελάκια εγκαταστάθηκαν μάλλον οι κάτοικοι της πεδινής γύρω περιοχής πολίχνης, για να γλιτώσουν από τις επιδρομές των σταυροφόρων, αλλά και των Τούρκων. Διοικητικά ανήκαν στον πασά της Λάρισας και εξαιτίας της οικονομικής άνθησης και των υψηλών φόρων που κατέβαλλαν στους Τούρκους, τους είχαν δοθεί αρκετά προνόμια, όπως η αυτοδιοίκηση(Αμπελακιώτικη δημογεροντία), και η απαγόρευση να τα κατοικήσουν Τούρκοι.
Από τις αρχές του 18ου αιώνα, η κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν η παραγωγή και βαφή βαμβακερών νημάτων. Σαν βασική ύλη για βάψιμο είχαν το ριζάρι(ερυθρόδανο), που στην αρχή το αγόραζαν από τη Σμύρνη, αλλά στη συνέχεια το καλλιέργησαν στην περιοχή. Το βαμβάκι εξασφαλιζόταν κύρια από τη Θεσσαλία.
ΟΙ κάτοικοι-άνδρες και γυναίκες-δούλευαν οργανωμένοι σε ανεξάρτητες στην αρχή μικρές «συντροφιές», που στηρίζονταν βασικά στις τότε πολυμελείς διευρυμένες οικογένειες. Η επιτυχία που είχαν στο κόκκινο νήμα(Τουρκικό ερυθρό), δημιούργησε τέτοιο ανταγωνισμό μεταξύ τους, που λειτούργησε τελικά ενάντιά τους. Έτσι κάποιοι πήραν τη πρωτοβουλία και -μετά από συζητήσεις αρκετών ετών κατά τη δεκαετία του 1770-δημιούργησαν τη μεγάλη «συντροφία».
Το 1778, οι περισσότερες οικογένειες συμφώνησαν με την ιδέα και συνυπέγραψαν το ιδρυτικό καταστατικό του πρώτου συνεταιρισμού παγκοσμίως(!), με το όνομα «Κοινή Συντροφία και Αδελφότης των Αμπελακίων». «Οργανώθηκε σε κοινοτική και υπερκοινοτική βάση, λειτούργησε δε με συνεργατικούς κανόνες καθολικής συμμετοχής των κατοίκων στις παραγωγικές και εμπορικές δραστηριότητες, για περισσότερα από τριάντα χρόνια (1780-1812). Τα δύο γνωστά καταστατικά των Αμπελακίων των ετών 1780 και 1795, τα οποία καταγράφουν ορισμένα μόνο δικαιώματα και υποχρεώσεις των μελών, αποτελούν από τότε έως και σήμερα, κείμενα ισότιμων παραγωγικών σχέσεων, πρωτότυπων και πρωτοποριακών, όχι μόνο για μια ελληνική κοινότητα της τότε οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπως τα Αμπελάκια, αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη της εποχής εκείνης, αλλά και της σημερινής.»( από τον πρόλογο του βιβλίου Αμπελάκια Θεσσαλίας,
Κοινοτική οργάνωση και διεθνείς σχέσεις των Αμπελακίων, του Αστέριου Βάγια).


Ο πρώτος και τελευταίος παράγοντας και αποδέκτης του συνεταιρισμού ήταν ο συνεργατικός άνθρωπος των Αμπελακίων. Ολοι οι Αμπελακιώτες, άντρες, γυναίκες και παιδιά, ήταν μέτοχοι σ' αυτή τη συνεταιριστική επιχείρηση. Οι γεωργοί συμμετείχαν με τα χωράφια τους, οι τεχνίτες και οι εργάτες με την εργασία τους, όσοι είχαν αποταμιεύσει με τις οικονομίες τους . Το κατώτερο ποσό που μπορούσε να καταθέσει κανείς για να έχει μια συνεταιριστική μερίδα ήταν 5.000 γρόσια, ενώ το μεγαλύτερο 20.000 γρόσια. Ο περιορισμός αυτός μπήκε για να αποφευχθεί η κυριαρχία του συνεταιρισμού από τους μεγάλους κεφαλαιούχους. Τα μέλη του Συνεταιρισμού στα 1780 ανέρχονταν σε 6.000.
Ο συνεταιρισμός διέθετε συνολικά 24 εργαστήρια, πλυντήρια, βαφεία όπου γινόταν η όλη επεξεργασία και παραγωγή του τελικού προϊόντος, τα κόκκινα άλικα νήματα, τα οποία στη συνέχεια εξάγονταν στο εξωτερικό. Πέτυχε να στήσει ένα δίκτυο πώλησης σε 17 υποκαταστήματα 8 ευρωπαϊκών χωρών. Η ευημερία που πέτυχαν η Αμπελακιώτες φαίνεται στην αρχιτεκτονική των σπιτιών και των αρχοντικών και στη διακόσμηση, στις χαρακτηριστικές ξυλόγλυπτες κατασκευές, τους ημικυκλικούς φεγγίτες - είναι φτιαγμένοι με την τεχνική του βιτρώ- και τις απαράμιλλης ομορφιάς τοιχογραφίες τους.


Όσο αυξανόταν η παραγωγή, αυξανόταν και ο πληθυσμός, μια και τα εργατικά χέρια ήταν περιζήτητα. Δημιουργήθηκε ένα σύστημα υπόγειας αποχέτευσης, υπήρχαν λιθόστρωτοι δρόμοι, ένα ανοιχτό θέατρο όπου παίζονταν κλασσικά θεατρικά έργα, ιατρική περίθαλψη με τους καλύτερους γιατρούς, μια δημόσια βιβλιοθήκη με τα καλύτερα βιβλία. Οι Αμπελακιώτες επίσης χρηματοδότησαν την έκδοση του πρώτου Λεξικού της Ελληνικής Γλώσσας με τον Άνθιμο Γαζή, το 1804. Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα λειτούργησε το Ελληνομουσείο όπου δίδαξαν σπουδαίοι Διδάσκαλοι του Γένους και μαθήτευσε ο Ρήγας Βελεστινλής.
Η ευημερία όμως δεν κράτησε πολύ μεγάλο διάστημα, αφού η βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία, οι ναπολεόντειοι και ρωσοτουρκικοί πόλεμοι και η χρεοκοπία της τράπεζας της Βιέννης, όπου ήταν κατατεθειμένα τα κεφάλαια του Συνεταιρισμού, οδήγησαν σταδιακά στη διάλυση της «Κοινής Συντροφίας», με την οριστική διακοπή των εξαγωγών το 1820.
Σήμερα στην εποχή της ευρωπαϊκής σύγκλισης και της παγκοσμιοποίησης των αγορών (της νέας αυτοκρατορίας), το παράδειγμα των Αμπελακίων δείχνει το δρόμο και τον τρόπο, που μπορεί μια τοπική κοινωνία- σε ορεινές φθίνουσες περιοχές- στηριζόμενη στους ντόπιους φυσικούς πόρους της να ικανοποιήσει ποιοτικά τις ανάγκες της.

(1) Με τον Καλλικράτη καταργείται και αυτή σαν θεσμός και σαν χωρική κοινότητα ανήκει στη «δημοτική ενότητα» Αμπελακίων του καλλικρατικού δήμου των Τεμπών

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου