Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 13 Οκτωβρίου 2010

Αν ο κόσμος έβλεπε τις επιπτώσεις του τρόπου ζωής του, θα τον άλλαζε / της Καρολάιν Λούκας

Τα περιβαλλοντικά προβλήματα μόνο νέα δεν είναι για τους ανθρώπους: η υπερεκμετάλλευση των γαιών, η ρύπανση των ποταμών, η διαχείριση των απορριμμάτων απασχολούσαν πάντοτε την καθημερινότητα των ανθρώπων. Η βιομηχανική επανάσταση όμως τα διόγκωσε σε βαθμό που να αλλάζουν τα τοπία μας και να απειλούν την υγεία μας.

Σήμερα η παγκοσμιοποίηση εξάγει τη ρύπανση των αναπτυγμένων κρατών στα φτωχότερα κράτη. Ο υπερπληθυσμός και η υπερκατανάλωση δεν θα αντέξουν για πολύ ακόμα την καταστροφή των φυσικών πόρων. Η σημερινή υπερκατανάλωση των πλουσίων εξαρτάται από την εκμετάλλευση των φτωχότερων, της φύσης και των μελλοντικών γενεών.

Αυτό δε συμβαίνει διότι εμείς στα αναπτυγμένα κράτη είμαστε ιδιαίτερα καταστροφικοί• αλλά μας είναι δύσκολο να δούμε τις επιπτώσεις των επιλογών μας.

Το 18ο αιώνα, η αγγλική κοινωνία εναντιωνόταν με πάθος στην ύπαρξη δουλείας στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά την ανεχόταν στην υπόλοιπη αυτοκρατορία, εν πολλοίς διότι ελάχιστοι άνθρωποι συνειδητοποιούσαν την ωμότητα της δουλοκτησίας στις αποικίες.

Έτσι και σήμερα, οι δυτικοί καταναλωτές δε βλέπουν την εκμετάλλευση των παιδιών στα εργοστάσια, την εναπόθεση τοξικών αποβλήτων δίπλα σε εξαθλιωμένα χωριά ή την καταστροφή των τροπικών δασών• όσο για τους κατασκευαστές και πωλητές των καταναλωτικών αγαθών δεν τους διευκολύνουν βέβαια να ανοίξουν τα μάτια τους και να δουν την πραγματικότητα.

Πρώτος στόχος του οικολογικού κινήματος θα πρέπει να είναι να εγείρει τις συνειδήσεις και να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη, καταρρίπτοντας το στερεότυπο πως η φτώχεια μπορεί να είναι μια «επιλογή», τόσο σε ατομικό, όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Αν βλέπαμε στ' αλήθεια τις επιπτώσεις του τρόπου ζωής μας, θα τον αλλάζαμε.

Η αυξανόμενη δημοφιλία του «ηθικού εμπορίου» μας δείχνει πόσα μπορούμε να κατορθώσουμε. Μιλάμε εδώ για πρακτικές εκφράσεις του αλτρουισμού, της γενναιοδωρίας και της ανθρώπινης καλοσύνης.

Αλλά και το ατομικό συμφέρον θα παίξει κι αυτό το ρόλο του, όταν κατανοήσουμε πως απειλές σαν τον πόλεμο ή την τρομοκρατία υποδαυλίζονται από την εκμετάλλευση και την ανισότητα, και πως η μεγαλύτερη απειλή από όλες -η κλιματική αλλαγή- δεν είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί χωρίς παγκόσμια συνεργασία.

Αν αποδέχεστε πως οι φυσικοί πόροι είναι πεπερασμένοι και πως είναι αναγκαίο να δράσουμε σε πλανητικό επίπεδο αντί να προσπαθούμε να αποδώσουμε προνόμια σε κάποιους συνανθρώπους μας εις βάρος κάποιων άλλων, τότε αντιλαμβάνεστε πλήρως το περιεχόμενο των λύσεων που προτείνουμε.

Το να θεωρείται π.χ. η αύξηση του ΑΕΠ πρώτος στόχος των κυβερνητικών πολιτικών, είναι απλά ασύμβατο με την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, πόσο μάλλον που έχει δειχθεί πως οι πολίτες δε γίνονται κατ' ανάγκην πιο ευτυχείς με αυτόν τον τρόπο. Δεν είναι ανάγκη να είσαι νομπελίστας για να το κατανοήσεις αυτό, αλλά πάντως ο Αμάρτια Σεν (Amartya Sen) συνεργάζεται με τη γαλλική κυβέρνηση για το ζήτημα αυτό.

Παρομοίως, η αρχή της μείωσης και της σύγκλισης, που επιθυμεί να πετύχουν όλες οι χώρες τα ίδια χαμηλά επίπεδα εκπομπών θερμοκηπικών αερίων είναι η μόνη πραγματιστική αφετηρία για μια διεθνή συμφωνία αντιμετώπισης της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Η δημιουργία ενός συστήματος διεθνούς δικαίου που θα ενθάρρυνε την συνεργασία επί του ανταγωνισμού, θα μείωνε τον κίνδυνο μελλοντικών πολεμικών αναφλέξεων.

Οι «μόδες» δεν είναι κατ' ανάγκην κακές. Μπορεί μάλιστα να έχουν ανεκτίμητη σημασία για την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και τη στρατολόγηση νέων αγωνιστών. Από την άλλη, σε κάθε κύμα, την άνοδο την ακολουθούν υποχωρήσεις.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου