Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Κυριακή, 25 Απριλίου 2010

Τι λέει ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ.

Ένα μέρος της συνέντευξής του στον Δημήτρη Αναστασόπουλο, «Ελευθεροτυπία», 25/04/2010:

*Ησασταν ένας από τους ευρωβουλευτές που πρωτοστάτησε στη στήριξη της Ελλάδας. Γιατί το κάνατε αυτό;
-Εχω μια σταθερή θέση. Είμαι πάντα αλληλλέγυος στον αδύναμο. Ημουν αλληλέγγυος στους Βόσνιους απέναντι στην επιθετικότητα των Σέρβων, όσο κι αν δεν άρεσε στους Ελληνες. Τώρα είμαι αλληλέγγυος στους Ελληνες στο ζήτημα της οικονομικής κρίσης. Η Ευρώπη πάσχει από έλλειψη αλληλεγγύης. Κατά τα άλλα βρίσκω ότι ο προϋπολογισμός της Ελλάδας για εξοπλιστικά προγράμματα είναι σκανδαλώδης. Ενας τέτοιος προϋπολογισμός προετοιμάζει το έδαφος για τη διαφθορά, αφού ο τομέας των στρατιωτικών εξοπλισμών είναι παγκοσμίως ο πιο διεφθαρμένος. Αν η Ελλάδα θέλει ασφάλεια και με δεδομένο ότι αποτελεί μέλος της Ε.Ε., η Ενωση έπρεπε να εγγυάται την ασφάλειά της. Βρίσκω σκανδαλώδες το γεγονός ότι, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που έγιναν με σκοπό τη βοήθεια στην Ελλάδα, αναγκάσαμε τη χώρα σας να αγοράσει υποβρύχια. Είναι γελοίο και παράλογο. Γιατί σας χρειάζονται τα υποβρύχια; Για να εμποδίσετε την Τουρκία να σας επιτεθεί; Πρέπει να τελειώνουμε μ' αυτά τα φαντάσματα του 19ου αιώνα.
*Πάντως στην Ελλάδα έχετε τη φήμη του υποστηρικτή των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ ενάντια σε αμάχους στη Σερβία.
-Στον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία, υποστήριξα την επέμβαση του ΝΑΤΟ υπέρ της διάσωσης των βόσνιων αμάχων. Υστερα στο Κόσοβο η Σερβία επεδείκνυε μια επιθετικότητα απέναντι στους Κοσοβάρους. Ετσι, στη διάρκεια της επέμβασης στο Κόσοβο, ήμουν εναντίον των βομβαρδισμών και υπέρ μιας στρατιωτικής ειρηνιστικής επέμβασης μέσω ξηράς. Βλέπετε λοιπόν ότι είμαι λογικός.
*Τι πιστεύετε τώρα για την οικονομική κατάσταση στην Ευρώπη, μετά τη συμφωνία όλων των κρατών για τον μηχανισμό στήριξης;
-Στην πραγματικότητα υπάρχει ένα απόλυτο χάος στο κεφάλι των υπευθύνων. Για παράδειγμα, η συμφωνία δεν ορίζει ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να βοηθήσουμε μια χώρα, ούτε όμως ότι είμαστε υποχρεωμένοι να τη βοηθήσουμε.Η Ε.Ε. δεν έχει βρει ικανοποιητικές απαντήσεις.
*Ποια θα ήταν μια ικανοποιητική απάντηση;
-Η δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού ταμείου, που θα μπορούσε να παρέχει ένα μεγάλο ευρωπαϊκό δάνειο. Από τη μία πλευρά θα μπορούσαμε να επενδύουμε σε οικολογικά ζητήματα κι από την άλλη να βοηθάμε χώρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως η Ελλάδα. Η παρούσα κατάσταση είναι παράλογη. Η Γερμανία δανείζεται με 1,5% τόκο για να προσφέρει τα χρήματα στην Ελλάδα με 5%. Βρισκόμαστε λοιπόν σε μια απόλυτη σύγχυση.
*Μετά από αυτές τις εξελίξεις πώς βλέπετε το μέλλον της Ε.Ε.;
-Δεν έχουμε ακόμα συνειδητοποιήσει τι σημαίνει ενωμένη Ευρώπη, ούτε έχουμε προετοιμάσει τα επόμενα βήματα. Σήμερα η Ε.Ε. επιτρέπει έναν οικονομικό δεσποτισμό και έναν εθνικό εγωισμό που μπλοκάρει την πρόοδό της. Οφείλουμε να κατευθυνθούμε προς μια -όσο δύσκολο κι αν είναι- Ευρώπη πέρα από τα έθνη. Εχουμε ανάγκη από περισσότερη Ευρώπη, κάτι που ούτε οι κυβερνήσεις, ούτε οι λαοί εννοούν να καταλάβουν.
*Πώς βλέπετε την κατάσταση στη Γαλλία με τον Σαρκοζί, το φαινόμενο Μπερλουσκόνι στην Ιταλία και την κυβέρνηση Παπανδρέου στην Ελλάδα;
-Ο Σαρκοζί δεν κατάφερε να υλοποιήσει τις προεκλογικές υποσχέσεις. Και δεν νομίζω να τα καταφέρει τα επόμενα δύο χρόνια. Πρέπει να υπάρξει μια νέα αριστερά στη Γαλλία που, συμμαχώντας με τους οικολόγους, να μπορεί να προτείνει μια εναλλακτική λύση. Η Ιταλία με τον Μπερλουσκόνι δείχνει αυτό που αποκαλώ περιπέτεια της δημοκρατίας. Μια περιπέτεια που μπορεί να οδηγήσει και σε έναν εφιάλτη. Για την Ελλάδα δεν είμαι ο κατάλληλος άνθρωπος για να σχολιάσω την κυβέρνηση. Πάντως, νομίζω ότι προσπαθεί να ανταποκριθεί στην κρίση με ένα συνολικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Το ζήτημα είναι αν ο πρωθυπουργός σας είναι ικανός να κατονομάσει τους υπεύθυνους της διαπλοκής που οδήγησαν στην καταστροφή. Γιατί αναμφισβήτητα υπήρχαν κάποιοι διαπλεκόμενοι που επωφελήθηκαν από τη διαφθορά του συστήματος.
*Περιγράφετε την κρίση ως οικολογική, οικονομική και κοινωνική. Πώς όμως ένα προϊόν του καπιταλιστικού συστήματος θα αντιμετωπιστεί ριζικά χωρίς την ανατροπή του καπιταλισμού;
-Μέσω αυτού που ονομάζω ριζοσπαστικό ρεφορμισμό, ριζοσπαστικές ιδέες και συμμετοχή στις θεσμικές διαδικασίες. Πρέπει να υιοθετήσουμε ρυθμίσεις που να οδηγούν σε μια εκ βαθέων αναμόρφωση του καπιταλισμού. Τώρα είναι η εποχή που θέτουμε τις βάσεις για ένα σύστημα που να ρυθμίζει τη λειτουργία του καπιταλισμού και ταυτόχρονα να τον μεταλλάσσει.
*Είναι αποτελεσματική αυτή η στρατηγική;
-Πιστεύω ότι βοηθάει στην εξέλιξη του πολιτικού και κοινωνικού γίγνεσθαι. Από την άλλη τι σημαίνει αποτελεσματικότητα στην πολιτική; Αυτή η εποχή εγκυμονεί τη δυνατότητα κάποιων αγώνων που μόνο η ιστορία θα δείξει το αποτέλεσμά τους. Η εξέγερση του Δεκεμβρίου του 2008 στην Ελλάδα έκανε αίσθηση σε παγκόσμιο επίπεδο και προκάλεσε πολλές συζητήσεις και αλλαγές στην πολιτική άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
*Πάντως, από το 1970 είχατε χαράξει μια πολιτική πορεία όπου στα άρθρα σας τουλάχιστον η οικολογία ήταν συνάρτηση της αυτονομίας σύμφωνα με τον Καστοριάδη.
-Πραγματικά η αυτονομία, η παραγωγη νέων ιδεών όπως την είχε εκφράσει ο Καστοριάδης, είναι εναρμονισμένη με την οικολογία. Θυμάμαι και μια συζήτηση που είχαμε κάνει το 1970 με αφορμή το βιβλίο «Από την οικολογία στην αυτονομία» όπου για μένα η οικολογία ήταν ακριβώς η κατάλληλη πλατφόρμα ιδεών για να επαναπροσδιορίσουμε την πολιτική ως διαδικασία παραγωγής ιδεών και να της δώσουμε ένα νέο νόημα.

1 σχόλιο:

  1. Το νέο βιβλίο με τίτλο «Τι να κάνουμε;» (εκδόσεις «Κέδρος»)του Ντανιέλ Κον Μπεντίτ δεν το έχω διαβάσει. Αυτά που γράφει δεν ξέρω αν έχουν κάποια σχέση με αυτά που γράφω στην Τοπικοποίηση. Ο ριζοσπαστικός ρεφορμισμός του, που όπως υποστηρίζει εδώ, μπορεί να οδηγήσει στην εκ βαθέων αναμόρφωση του καπιταλισμού, μάλλον οδηγεί στην μετατροπή του σε "πράσινο" καπιταλισμό. Για το θέμα δες και το κείμενο "Το Βιοκεφάλαιο" αυτού του ιστολογίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή