Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2013

Φεστιβάλ των κοινών

http://commonsfest.info/

Σχετικά

Υπάρχει ένας κόσμος που η γνώση είναι ελεύθερη, οι τέχνες είναι ελεύθερες, οι απόψεις εκφράζονται και συζητιούνται ελεύθερα, οι αποφάσεις παίρνονται συλλογικά, ένας κόσμος που το κοινό καλό είναι πιο σημαντικό από το ατομικό, που υπάρχει σεβασμός στους φυσικούς πόρους και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ένας κόσμος όπου το χρήμα δεν είναι το μόνο μέσο για να καλυφθούν οι ανάγκες. Ένας κόσμος στον οποίο μπορείς να καλλιεργείς τα λαχανικά σου, να διασκευάσεις ένα τραγούδι, να πεις την άποψη σου για ένα κινηματογραφικό σενάριο, να βελτιώσεις τα σχέδια ενός τρακτέρ, να γράψεις ένα λήμμα σε μια εγκυκλοπαίδεια, να συμμετέχεις σε μια διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων, να παρακολουθήσεις πανεπιστημιακά μαθήματα, να χτίσεις μαζί με τους φίλους σου ένα σπίτι, να καλύπτεις τις ανάγκες σου ανταλλάσσοντας προϊόντα και υπηρεσίες.

Τις τελευταίες δεκαετίες, με την ανάπτυξη των κοινοτήτων Ελεύθερου Λογισμικού / Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα (ΕΛ/ΛΑΚ), έχει καλλιεργηθεί και αναδειχθεί ένας νέος τρόπος δημιουργίας, βασισμένος στην συνεργασία και την ελεύθερη ανταλλαγή γνώσης . Στη συνέχεια, οι κοινότητες ανοιχτής διαχείρισης (open p2p communities) έδωσαν την ώθηση για επέκταση αυτού του τρόπου και σε πολλά αγαθά εκτός του ψηφιακού φάσματος, δείχνοντας οτι είναι εφικτό ένα πιο δίκαιο και αποτελεσματικό μοντέλο διαχείρισης της καθημερινότητας.

Βασικά χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν οι παραπάνω κοινότητες είναι το μοίρασμα, η προσφορά και η συνεργασία πάνω σε ένα πλαίσιο κάλυψης αναγκών όπου ο κάθε συμμετέχων λειτουργεί με βάση την αρχή του οτι ο καθένας προσφέρει σύμφωνα με τις δυνατότητες του, παίρνει ανάλογα με τις ανάγκες του, και συνεισφέρει στην εδραίωση μιας συλλογής γνώσεων διαθέσιμες σε όλους για το κοινό καλό. Επίσης σημαντικό χαρακτηριστικό τους, για το οποίο καθοριστικό ρόλο έχει παίξει η δημιουργία και η ανάπτυξη του internet, είναι ότι δεν έχουν γεωγραφική συγκέντρωση αλλά εκτείνονται σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη. Έτσι, μπορούν άνθρωποι από διαφορετικές τοποθεσίες να συνεργάζονται πάνω σε ένα κοινό project, επικοινωνώντας ψηφιακά μεταξύ τους σε ένα πλαίσιο μη ιεραρχικής λήψης αποφάσεων λειτουργόντας έτσι αποτρεπτικά στην δημιουργία συγκέντρωσης εξουσίας σε λίγα άτομα, με ότι αυτό συνεπάγεται.

Ο συγκεκριμένος τρόπος διαχείρισης έχει δημιουργήσει πλήθος αγαθών τα οποία δεν χαρακτηρίζονται ούτε ως ιδιωτικά, άλλα ούτε και ως δημόσια. Η ονομασία που τους δίνεται είναι κοινά αγαθά. Είναι δηλαδή αγαθά στα οποία υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση από τον καθένα, βάση ενός συνόλου αδειών που ορίζει την χρήση τους (creative commons, κ.α.).

Μερικά παραδείγματα επέκτασης του ομότιμου τρόπου παραγωγής ανοικτού κώδικα πέρα από ψηφιακά αγαθά είναι τα σχέδια μηχανημάτων που προσφέρει το open source ecology, οι εκτυπωτές τρισδιάστατων αντικειμένων (rep-rap), σχέδια για κατοικίες από το wikihouse, αυτοκίνητα (wikispeed), μπύρες (freebeer), αναψυκτικά (open-cola), κ.α. Επίσης στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων η προσπάθεια διάσωσης παραδοσιακών σπόρων και η απεξάρτηση από χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα έχει διαμορφώσει ένα πλαίσιο γνώσης που μπορεί ο καθένας να ακολουθήσει ώστε να καλύψει τις διατροφικές του ανάγκες με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και στην ανθρώπινη εργασία. Η επιστροφή στην φυσική δόμηση σε συνδυασμό με την έρευνα σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ανοίγει νέους ορίζοντες για την κατασκευή μιας φιλικής και ενεργειακά αυτόνομης οικίας, και κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, την δημιουργία οικοκοινοτήτων. Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά το κίνημα του DIY (Do It Yourself – φτιάξε το μόνος σου), θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχει ένα μεγάλο πλήθος γνώσης για την παραγωγή αγαθών τα οποία θα μπορούσαν άνετα να καλύψουν μεγάλο μέρος, αν όχι το σύνολο, των αναγκών μας.

Όλα αυτά ουσιαστικά θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια πρόταση για μια διαφορετική οικονομική διαχείριση και ο λόγος που παρουσιάζεται τώρα είναι αφενός επειδή είναι πλέον ορατό ότι το σημερινό κερδοσκοπικό σύστημα δεν μπορεί να καλύψει βασικές ανάγκες της πλειοψηφίας του πληθυσμού και αφετέρου ότι οι κοινότητες αυτές μπορούν να μας δώσουν την πολυετή εμπειρία τους σε ένα διαφορετικό και πιο αποδοτικό μοντέλο κάλυψης αναγκών. Την ίδια στιγμή παρατηρούμε την δράση συνεργατικών ομάδων που πλαισιώνουν αυτό που με λίγες λέξεις θα ορίζαμε σαν κοινωνική αλληλέγγυα οικονομία, πειραματικές ουσιαστικά προσπάθειες που συσσωρεύουν όμως με τον καιρό πολύτιμη εμπειρία σε θέματα συνεργατικότητας και αλληλεγγύης.

Είναι προφανές οτι το πέρασμα από τον κερδοσκοπικό τρόπο διαχείρισης σε ένα σύστημα ανοιχτής ομότιμης διαχείρισης δεν μπορεί να γίνει από την μια μέρα στην άλλη. Θα άξιζε τον κόπο όμως μια αφετηρία δημιουργίας μικρών δομών παραγωγής κοινών αγαθών, όπου επιτρέπουν οι συνθήκες, προκειμένου μικρά κομμάτια να συμπληρώσουν την μεγάλη εικόνα.

Το Φεστιβάλ των Κοινών θέλουμε να είναι ένα ακόμα βήμα προς την κατεύθυνση αυτή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου