Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Πέμπτη, 14 Ιουνίου 2012

Έκκληση της Vandana Shiva εν όψει της Διάσκεψης Ρίο+20: Επείγουσα ανάγκη η αλλαγή παραδείγματος


Τον Ιούνιο του 2012, κινήματα και ηγέτες θα συναντηθούν στο Ρίο για τη διάσκεψη Ρίο+20, δύο δεκαετίες μετά τη Σύνοδο Κορυφής για τη Γη που οργανώθηκε το 1992 για την αντιμετώπιση επειγουσών οικολογικών προκλήσεων, όπως η εξαφάνιση ειδών, η διάβρωση της βιοποικιλότητας και η κλιματική αλλαγή. Η Διάσκεψη για τη Γη μάς έδωσε δύο πολύ σημαντικούς διεθνείς περιβαλλοντικούς νόμους: τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα και τη Σύμβαση-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή. Επίσης, μας έδωσε τις αρχές του Ρίο, συμπεριλαμβανομένων της Αρχής της Πρόληψης και της Αρχής ο Ρυπαίνων Πληρώνει.


Ο κόσμος έχει αλλάξει ριζικά από το 1992, και δυστυχώς, όχι προς το καλύτερο. Η οικολογική βιωσιμότητα έχει συστηματικά θυσιαστεί για ένα συγκεκριμένο μοντέλο οικονομίας, το οποίο είναι σε κρίση. Το 1995 δημιουργήθηκε μια τεκτονική μετατόπιση στις αξίες που καθοδηγούν τις αποφάσεις μας, και στο ποιος παίρνει τις αποφάσεις. Το Ρίο βασίστηκε στις αξίες της οικολογικής βιωσιμότητας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικονομικής ισότητας - μεταξύ των χωρών και στο εσωτερικό των χωρών. Είχε διαμορφωθεί από οικολογικά κινήματα, επιστήμονες και κυβερνήσεις. Η δημιουργία του ΠΟΕ, και το παράδειγμα του παγκόσμιου εταιρικού κανόνα, που αποκαλείται λανθασμένα "ελεύθερο εμπόριο" (ακριβέστερα περιγράφεται ως καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση) άλλαξε τις αξίες και τις δομές της διακυβέρνησης και λήψης αποφάσεων.

Η διατήρηση των πόρων της Γης και η ισότιμη κατανομή τους αντικαταστάθηκαν από την απληστία, την αρπαγή και την ιδιωτικοποίηση των πόρων. Βιώσιμες οικονομίες και κοινωνίες αντικαταστάθηκαν από μη-βιώσιμα συστήματα παραγωγής και μια αδυσώπητη κίνηση εξάπλωσης του ιού του καταναλωτισμού. Η λήψη αποφάσεων περιήλθε στα χέρια των παγκόσμιων εταιρειών, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Επομένως, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι στη διάσκεψη Ρίο+20 η οικολογική κρίση είναι βαθύτερη από ό,τι ήταν την εποχή της Διάσκεψης για τη Γη, και η βούληση και η ικανότητα των κυβερνήσεων είναι ασθενέστερες.

Καθώς οι εταιρείες έγραψαν τους κανόνες του ΠΟΕ και του παγκόσμιου ελεύθερου εμπορίου, έχουν επίσης υπονομεύσει τους περιβαλλοντικούς κανόνες οι οποίοι υποτίθεται ότι έπρεπε να ρυθμίζουν τις εμπορικές δραστηριότητές τους για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα. Έχουν αλλάξει τους περιβαλλοντικούς νόμους οι οποίοι υποτίθεται ότι έπρεπε να ρυθμίζουν το εμπόριο εντός της νομοθεσίας για την εμπορευματοποίηση των πόρων της γης και των οικολογικών λειτουργιών.

Κερδίζοντας από τη ρύπανση

Έχουν υπονομεύσει τη Συνθήκη για το Κλίμα και τη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα. Αντί να πληρώνουν οι ρυπαντές και να ελέγχονται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο για να σταματήσει η ρύπανση, οι μεγαλύτεροι ρυπαντές της ατμόσφαιρας, οι οποίοι έχουν συμβάλει περισσότερο στην αλλαγή του κλίματος, τώρα καθορίζουν τους κανόνες για το πώς θα αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή. Η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας, που έχει προκαλέσει γενετική ρύπανση απελευθερώνοντας γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς στο περιβάλλον, θεσπίζει τους κανόνες για τον τρόπο διαχείρισης της βιοποικιλότητας και της βιοασφάλειας. Η προσπάθεια να συσταθεί η BRAI, η Ρυθμιστική Αρχή Βιοτεχνολογίας της Ινδίας, είναι ένα παράδειγμα.

Ο αρχικός στόχος της Συνθήκης για το Κλίμα ήταν να θέσει σε εφαρμογή νομικά δεσμευτικούς στόχους μείωσης των εκπομπών ρύπων για τους ιστορικούς ρυπαντές, οι οποίοι κατά την περίοδο προ της παγκοσμιοποίησης ήταν συγκεντρωμένοι στον πλούσιο βιομηχανικό Βορρά. Η συνθήκη καταστράφηκε κατά τη σύνοδο κορυφής για το κλίμα στην Κοπεγχάγη, από την προσπάθεια να αντικατασταθεί από μια μη δεσμευτική Συμφωνία της Κοπεγχάγης. Το Πρωτόκολλο του Κιότο εισήγαγε την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, πράγμα το οποίο σήμαινε ότι ο ρυπαίνων πληρωνόταν, δεν τιμωρούνταν. Οι μεγάλοι βιομηχανικοί ρυπαντές άρχισαν να πληρώνονται, επιτρέποντάς τους να έχουν ιδιωτικά δικαιώματα στα ατμοσφαιρικά κοινά μας. Στη συνέχεια, πληρώνονταν κερδίζοντας από την εμπορία των ρύπων.

Τα κέρδη αυξήθηκαν και οι εκπομπές ρύπων αυξήθηκαν. Το κλιματικό χάος είναι χειρότερο σήμερα από ό,τι ήταν το 1992. Και οι ρυπαντές αναζητούν νέους τρόπους για να βγάλουν λεφτά και να αρπάξουν τους πόρους. Τώρα θέλουν να εμπορευματοποιήσουν τις οικολογικές λειτουργίες και τις υπηρεσίες που παρέχει η φύση. Αυτή θα είναι η μεγάλη συζήτηση για το κλίμα στη διάσκεψη Ρίο +20.
Ο αρχικός στόχος της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα ήταν η διατήρηση της βιοποικιλότητας και η βιώσιμη και ισότιμη χρήση της. Ο στόχος αυτός έχει ανατραπεί και αντικαθίσταται ολοένα και περισσότερο από τους στόχους του εμπορίου των γενετικών πόρων, των κερδών και των ιδιωτικοποιήσεων. Το Πρωτόκολλο Ναγκόγια για την Πρόσβαση και την Κοινή Χρήση περιορίζει την πρόσβαση μόνο σε παγκόσμιους παίκτες, αγνοώντας την πρόσβαση των τοπικών κοινοτήτων. Αντιμετωπίζουν ως χρησιμοποίηση μόνο τη χρήση για έρευνα και εμπόριο - αγνοώντας τις ανάγκες επιβίωσης των τοπικών κοινωνιών. Είναι στην πραγματικότητα νομιμοποίηση της Βιοπειρατίας, διότι επιτρέπει τη μεταφορά του γενετικού πλούτου από τις τοπικές κοινότητες σε παγκόσμιες εταιρείες, υπονομεύει τις οικονομίες της βιοποικιλότητας και τους πολιτισμούς που έχουν διαφυλάξει τη βιοποικιλότητα, και είναι απαραίτητοι για τη διατήρησή της στο μέλλον.

«Ξέρουμε ότι μπορούμε να τον αλλάξουμε»

Τόσο με τη Συνθήκη για το Κλίμα όσο και με τη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα, το εμπόριο αντικαθιστά την προστασία και τα κοινά. Τα Δικαιώματα των Επιχειρήσεων αντικαθιστούν τα Δικαιώματα της Φύσης και των Ανθρώπων.

Και αυτή η αλλαγή στις αξίες, από την προστασία και την κοινή χρήση στην εκμετάλλευση και την ιδιωτικοποίηση, δικαιολογείται στο όνομα της οικονομικής προόδου και της οικονομικής ανάπτυξης. Ωστόσο, το οικονομικό παράδειγμα για το οποίο η Γη και η κοινωνία λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν, είναι το ίδιο σε βαθιά κρίση. Δείτε τις αυτοκτονίες αγροτών, την πείνα και την κρίση υποσιτισμού στην Ινδία. Δείτε τις διαδηλώσεις στην Ελλάδα, την Ισπανία ή το κίνημα του Occupy του 99% στις ΗΠΑ.

Όπως λένε οι ισπανοί indignados:

«Δεν καταλαβαίνουμε γιατί πρέπει να πληρώσουμε το κόστος της κρίσης, ενώ οι αυτουργοί της συνεχίζουν να εμφανίζουν κέρδη ρεκόρ. Είμαστε άρρωστοι και κουρασμένοι από τη μια αδικία μετά την άλλη. Θέλουμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια πίσω πάλι.
Αυτό δεν είναι το είδος του κόσμου στον οποίο θέλουμε να ζούμε, και είμαστε εμείς που πρέπει να αποφασίσουμε τι κόσμο θέλουμε. Ξέρουμε ότι μπορούμε να τον αλλάξουμε, και έχουμε μια μεγάλη στιγμή για να το κάνουμε.»
Η αλλαγή παραδείγματος είναι επείγουσα ανάγκη. Και δεν θα έρθει από εκείνους που δημιούργησαν την κρίση, και οι οποίοι αναζητούν νέους τρόπους για να παρατείνουν τη ζωή της Άπληστης οικονομίας εμπορευματοποιώντας και ιδιωτικοποιώντας όλη τη ζωή πάνω στη γη. Θα έρθουν στη διάσκεψη Ρίο+20 να μπογιατίσουν την Άπληστη Οικονομία Πράσινη, και να την ονομάσουν Πράσινη Οικονομία. Και θα έχουν ισχυρές κυβερνήσεις με το μέρος τους.

Κινήματα για οικολογική βιωσιμότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και βαθιά δημοκρατία θα έρθουν στη διάσκεψη Ρίο+20 με ένα άλλο παράδειγμα, επικεντρωμένο στα Δικαιώματα της Μητέρας Γης, τα δικαιώματα των μελλοντικών γενεών, των γυναικών, των ιθαγενών κοινοτήτων και των αγροτών.

Είναι αυτός ο επικός αγώνας μεταξύ ενός καταστροφικού και ξεπερασμένου παραδείγματος που πεθαίνει και ενός αναδυόμενου παραδείγματος ενίσχυσης της ζωής που θα είναι η πιο σημαντική πτυχή της διάσκεψης Ρίο+20. Το αποτέλεσμα αυτού του αγώνα θα καθορίσει το μέλλον της ανθρωπότητας. Δεν θα εισέλθει στις διαπραγματεύσεις, που δεν μπορεί παρά να είναι ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής στο κυρίαρχο πλαίσιο της εταιρικής επιρροής. Αλλά θα παρέχει την ενέργεια για τη Διάσκεψη των Ανθρώπων, και πολλές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης στο Rio Centro. Αυτός ο αγώνας θα συνεχιστεί και μετά το Ρίο, σε κάθε χώρα, σε κάθε πόλη και χωριό, σε κάθε αγρόκτημα και χώρο εργασίας, σε κάθε σπίτι και δρόμο.

Κανείς από εμάς δεν είναι αλώβητος από την κρίση, ή από την αντιμετώπισή της. Κανείς από εμάς δεν είναι θεατής. Είμαστε όλοι βυθισμένοι σε διαδικασίες που είτε απειλούν τον πλανήτη και το μέλλον μας, είτε βρίσκουν δημιουργικούς τρόπους για να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο και δίκαιο μέλλον. Κάθε μέρα είναι μια διάσκεψη για τη γη στις ζωές μας. Και ο καθένας από εμάς διαπραγματεύεται τη συλλογική μοίρα μας πάνω στη γη.

Vandana Shiva

Μετάφραση: Δ.Κ.

Η Vandana Shiva είναι φιλόσοφος, ακτιβίστρια για το περιβάλλον και οικο-φεμινίστρια.
Στην Ελλάδα έχουν εκδοθεί τα βιβλία της Πόλεμοι για το νερό (Εκδόσεις Εξάρχεια, 2011) και Η αρπαγή της σοδειάς, (Εκδόσεις Εξάρχεια, 2009).
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο www.commondreams.org

http://efimeridadrasi.blogspot.gr/2012/06/vandana-shiva-20.html

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου