Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Παρασκευή, 15 Ιουλίου 2011

Με ποιο τρόπο οργανώνεται μια οικο-κοινότητα και που και πως μπορεί να εγκατασταθεί στην περιφέρεια

(το συνθετικό «οίκο» όχι μόνο με την τρέχουσα σημασία του οικολογικού περιεχομένου, αλλά και με την αρχαιοελληνική έννοια του «Οίκου»):
• Η μορφή και ο τρόπος οργάνωσης αποφασίζεται από τους συμμετέχοντες, ανάλογα με τις δυνατότητες που υπάρχουν και τις συνθήκες που επικρατούν στο χώρο ύπαρξής τους.
• Μια συλλογικότητα αρκετών ανθρώπων, βασικά της πόλης (κρίσιμος αριθμός κάθε φορά) με διαφορετικές δεξιότητες (και όχι μόνο τη θέληση), έχει συζητήσει και αποφασίσει από πριν για το χώρο εγκατάστασης, για τη μορφή της εγκατάστασης και για το πλάνο της. Ο χώρος δεν θα είναι μόνο κοινής διαμονής, αλλά και κοινής δραστηριότητας σε καθημερινή βάση με κοινό ταμείο.
• Θα εξασφαλίζει τη βιωσιμότητά της μέσα από διαφορετικές δραστηριότητες των μελών στα πλαίσια της κοινότητας και έξω από αυτήν. Η διατροφή της π.χ. από πολυκαλλιέργεια αγροτικών προϊόντων, κτηνοτροφίας, αλιείας, μελισσοκομίας. Χρηστικά αντικείμενα από παραγωγικές δραστηριότητες του δευτερογενούς τομέα (μηχανουργείο, ξυλουργείο, οικοδομικό συνεργείο, κ.λ.π.).
• Αν τα παραγόμενα προϊόντα περισσεύουν από την αυτοκατανάλωση μπορούν να διατίθενται είτε στην τοπική αγορά είτε σε άλλες τέτοιες κοινότητες και δίκτυα ανταλλαγών. Αντίστροφα αν τα απαιτούμενα για την κοινότητα αγαθά δεν μπορούν να αυτοπαραχθούν για διάφορους λόγους (π.χ. έλλειψη χεριών, αδυναμία συγκεκριμένων καλλιεργειών στη δεδομένη περιοχή), εξασφαλίζονται είτε από την τοπική αγορά είτε από υπάρχοντα δίκτυα ανταλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών.
• Προϊόντα βιομηχανικής κυρίως παραγωγής αγοράζονται από το ταμείο της κοινότητας σε τιμές χοντρικής και διανέμονται ανάλογα με τις ανάγκες των μελών, όπως και τα άλλα της αυτοπαραγωγής.
• Κάποιοι από τα μέλη της μπορούν να εξασφαλίζουν συμπληρωματικό εισόδημα από δραστηριότητες εκτός κοινότητας ή και να εργάζονται αποκλειστικά εκτός κοινότητας. Οι σχέσεις τους με την οικονομική (π.χ. καταβολή του 20-30% του μισθού στο κοινό ταμείο) και την εν γένει καθημερινή ζωή της κοινότητας ρυθμίζονται από την συνέλευσή της, η οποία παίρνει αποφάσεις για όλα τα ζητήματα που την απασχολούν ή για τη γενικότερη δράση της.
• Γενικά θα πρέπει να υπάρχει κοινή αντιμετώπιση των εσόδων και εξόδων, κάτω από το πρίσμα των αναγκών των μελών και της βιωσιμότητας της κοινότητας.
• Επίσης μπορεί να οργανωθεί κοινή κουζίνα, καταμερισμό των εργασιών της, χώρος απασχόλησης παιδιών, χώρος αυτοέκφρασης, χώρος υποδοχής επισκεπτών κ.λ.π.
• Οι χώροι διαμονής (κατά μόνας, ανά ζευγάρια ή παρέα) καθορίζονται κυρίως από τις αντικειμενικές δυνατότητες που θα υπάρχουν, καθώς και από τις αυτοκαθοριζόμενες ανάγκες των μελών.
• Επιδίωξη ενεργειακής αυτάρκειας με μικρά συστήματα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας(ΑΠΕ)
• Βασικό τους πάντα χαρακτηριστικό θα πρέπει να είναι η αυτοδυναμία-αυτάρκεια καθώς και η οργανική σύνδεση με τα δρώμενα και τη καθημερινή ζωή των κατοίκων της γύρω περιοχής.
• Η ύπαρξη αρκετών τέτοιων οίκο-κοινοτήτων μπορεί να οδηγήσει και στην σε οποιοδήποτε επίπεδο δικτύωσή τους.
Για τον ελλαδικό χώρο, όπου δεν υπάρχουν μεγάλοι χώροι για εγκατάσταση-εκτός αν πρόκειται για εγκαταλελειμμένο χωριό-ο αριθμός των μελών περιορισμένος. Μπορούν να πάρουν τη μορφή μικρών ομάδων ιδεολογικής συγγένειας.
Ανάλογα με την ιδεολογική συγγένεια που υπάρχει σε τέτοιες ομάδες θα μπορούσαν λοιπόν -πιο συγκεκριμένα για την ελληνική πραγματικότητα- να αποφασίσουν την εγκατάσταση στην ελληνική περιφέρεια με τις εξής χοντρικά προοπτικές:
1) Εγκατάσταση σε περιοχή όπου κάποιο ή κάποια από τα μέλη διαθέτουν υποδομές, που μπορεί να έχουν κληρονομήσει από τις-τους γιαγιάδες-παππούδες. Οι περισσότεροι έλληνες έχουν σχέση με τα χωριά καταγωγής τους.
2) Εγκατάσταση σε ήδη παρατημένα χωριά ή σε χωριά όπου πεθαίνουν και οι τελευταίοι γερασμένοι κάτοικοι, και θα χαίρονταν πολύ να βλέπανε νέους ανθρώπους να ξαναβάζουν μπροστά αυτά που οι ίδιοι δεν μπορούν πια να κάνουν.
3) Εγκατάσταση σε δημόσιες εκτάσεις(2 με 3 εκατομ στρέμματα έχει ανακοινώσει το υπουργείο αγροτικής ανάπτυξης ότι μπορεί να διαθέσει και σε νέους αγρότες για καλλιέργεια. Μπορεί να διεκδικηθούν στο σύνολό τους από ακτήμονες που θα θέλουν να εγκατασταθούν στις αντίστοιχες περιφέρειες, όπου υπάρχουν αυτές οι εκτάσεις. Βλέπετε και την ανάρτηση:http://topikopoiisi.blogspot.com/2011/07/blog-post_08.html
4) Εγκατάσταση σε δημοτικές ή εκκλησιαστικές εκτάσεις σε συνεννόηση καταρχήν με τις αρχές που τις κατέχουν.
5) Κατάληψη παραπάνω εκτάσεων, αν δεν δέχονται να τις παραχωρήσουν.

Η προσωπική μας εμπειρία
Στο τέλος της 10ετίας του ΄’80 μια παρέα φίλων συζητούσε για την αναγκαιότητα να εγκαταλείψει τη μιζέρια της ζωής στη πόλη και να εγκατασταθεί ομαδικά κάπου στην περιφέρεια, για μια ποιοτικά αναβαθμισμένη ζωή και προώθηση της οικολογικής αντίληψης στην πράξη και όχι μόνο στα λόγια. Επιλέξαμε το Πήλιο, όχι μόνο γιατί συνδύαζε αρκετά πλεονεκτήματα σε σχέση με το εγχείρημα, αλλά και γιατί η τότε κοινότητα του Αγίου Γεωργίου υποσχέθηκε να μας διαθέσει ένα αρκετά μεγάλο κοινοτικό κτήμα καθώς και το παλιό Σχολείο για διάφορες οικολογικές εφαρμογές. Όταν όμως ήρθαμε εδώ(4 τότε ζευγάρια αποφασίσαμε τελικά να μετεγκατασταθούμε), αναιρέθηκε η υπόσχεση και αναγκασθήκαμε να αγοράσουμε μικρά κτήματα στον Άγιο Γεώργιο και Άγιο Βλάση και παραμείναμε τελικά τα 3 ζευγάρια στην περιοχή, που στη συνέχεια γίναμε 3 οικογένειες(πλαισιωθήκαμε βέβαια και από μια 4η τοπική οικογένεια που ήρθε από το Βόλο)
Παρά τις αρχικές δυσκολίες, αλλάξανε πολλά πράγματα, άλλα προς το θετικότερο και άλλα προς το χειρότερο. Εδώ π.χ. κάναμε παιδιά, γιατί είχαμε την άποψη ότι δεν θέλαμε να μεγαλώσουμε παιδιά στις συνθήκες των σημερινών τερατουπόλεων. Άλλαξε η τουριστική σχέση που είχαμε μέχρι τότε με τη φύση και το περιβάλλον, αναπτύξαμε χειρωνακτικές κυρίως δεξιότητες, που δεν είχαμε πριν, μάθαμε πολλά για τα φυτά , τα ζώα το βουνό, τη θάλασσα και τις άλλες μορφές ζωής, μετατραπήκαμε από καταναλωτές επιβαρυμένων διατροφικών προϊόντων, σε παραγωγούς υγιεινών για μας και τους άλλους. Προωθήσαμε όσο μπορούσαμε την κατεύθυνση της οικολογικής γεωργίας, που τότε ήταν στα σπάργανα στη χώρα μας( ανοίξαμε και το πρώτο «μαγαζί» βιολογικών- παραδοσιακών προϊόντων στο Βόλο, που όπως το εκφράζαμε τότε θέλαμε να δώσουμε στην έννοια της «αγοράς» την αρχαιοελληνική της σημασία, δηλαδή των συζητήσεων και της ανταλλαγής και απόψεων και πληροφοριών- μετατρέποντάς το σε στέκι διακίνησης όχι μόνο υγιεινών προϊόντων, αλλά και της πληροφορίας-ιδέας της οικολογικής παραγωγής και κατανάλωσης, συμμετείχαμε σε έκδοση σχετικού περιοδικού για κάποια χρόνια, δημιουργήσαμε μαζί με άλλους δίκτυα οικοπαραγωγών –οικοκαταναλωτών-οργανώσαμε στο Βόλο και σε άλλες πόλεις «οικογιορτές κ.λ.π) και αυτό μας έδινε δύναμη για τη συνέχεια. Κατασκευάσαμε βιοκλιματικό σπίτι προωθώντας την ιδέα της εξοικονόμησης-παραγωγής ενέργειας και της χρήσης μη τοξικών υλικών, καθώς και των ιδεών της κοινοκτημοσύνης και συνεργατικότητας κ.λ.π.
Προς το χειρότερο ήταν η ότι δεν μπορέσαμε να διατηρήσουμε σε μεγάλο βαθμό προηγούμενες φιλίες και κοινωνικές σχέσεις- και ώσπου να δημιουργηθούν καινούργιες- υπήρξε μια απομόνωση την οποία βίωσαν περισσότερο αρνητικά οι συντρόφισσές μας, επίσης το αρχικό στρες της μη εξοικείωσης με επίμονες σωματικές εργασίες-που αργότερα όμως μετατράπηκε σε θετικό και θεραπευτικό θα τολμούσα να υποστηρίξω(όταν π.χ. ασχολούμαι με τη περιποίηση των δένδρων δεν σκέφτομαι τίποτε άλλο-αδειάζει κυρίως το κεφάλι μου από αρνητικές σκέψεις-και αυτό με ανανεώνει σημαντικά).
Βασική δυσκολία ήταν ότι δεν είχαμε αρκετές γνώσεις και δεξιότητες στην αρχή. Αυτό απαιτούσε μεγαλύτερη προσπάθεια, που μας κούραζε και μας απογοήτευε.
Μια αρνητική εμπειρία είχαμε με τους ντόπιους, ιδίως οι γυναίκες, αφού δεν γίναμε εύκολα αποδεκτοί. Στη συνέχεια έχει κάπως αλλάξει η σχέση μας, αλλά παρά τις προσπάθειες σύγκλισης από τη μεριά μας, μας θεωρούν ακόμη «ξένους». Το παράδειγμά μας δεν λειτούργησε τόσο θετικά όσο θα θέλαμε στη περιοχή και αυτό ίσως να οφείλεται και στη δική μας ελιτίστικη -λίγο ως πολύ- στάση και στο γεγονός ότι η επιβίωσή μας δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στις αγροτικές εργασίες(« μπορείτε και καλλιεργείτε οικολογικά γιατί δεν ζείτε βασικά από αυτό, ενώ εμείς είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε αποκλειστικά από αυτό»-αυτό βέβαια δεν ισχύει για τους περισσότερους, γιατί έχουν και αυτοί άλλες εργασίες εκτός από τις αγροτικές. Για αυτούς το επιχείρημα λειτουργεί σαν πρόσχημα.). Από τους νέους αντίθετα γίναμε περισσότερο αποδεκτοί, ίσως γιατί εγώ ήμουν και ο καθηγητής τους στο τοπικό Γυμνάσιο για 3 χρόνια. Όμως το πρόβλημα υπάρχει γιατί οι νέοι φεύγουν για σπουδές καταρχήν και μετά δύσκολα επιστρέφουν. Μια άλλη δυσκολία αντιμετωπίζουμε με τα μεταποιημένα μας προϊόντα οικοτεχνίας, που δεν μπορούν να μπουν στο ράφι, αφού χρειάζεται-σύμφωνα με το νόμο-να μεταποιούνται σε αναγνωρισμένο εργαστήριο, πράγμα που δεν καταφέραμε να κάνουμε. Αυτή είναι μια γενικότερη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι αγρότες και δεν μπορούν να μεταποιούν, γιατί αν οργανώσουν επίσημο εργαστήριο, τότε χάνουν την ιδιότητα του αγρότη και τους μετατρέπουν σε βιοτέχνες. Υπάρχει λοιπόν ζήτημα αλλαγής του νόμου, ώστε να βοηθηθούν οι αγρότες να επιβιώσουν καλύτερα κάνοντας και μεταποίηση της πρωτογενούς παραγωγής τους, ιδίως τώρα με την παρούσα και μελλοντική οικονομική κρίση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου