Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Δευτέρα, 4 Ιουλίου 2011

Τράπεζες Χρόνου - Μια "πλούσια" εμπειρία 20 χρόνων

του Άγγελου Διαμαντάκη

Το πείραμα των Τραπεζών Χρόνου ξεκίνησε από την Μεγάλη Βρετανία την
δεκαετία του 80 και στην πρώτη τους εμφάνιση πήραν το όνομα LETS (Local
Exchange Trading System - Τοπικό Σύστημα Ανταλλαγής και Εμπορίας). Η
πρωτότυπη αυτή κίνηση πολύ σύντομα απέκτησε χαρακτήρα και διαδόθηκε σε
εθνικό και διεθνές επίπεδο ως ένας τρόπος "εναλλακτικής" οικονομίας στην
πράξη. Σε πολλές χώρες βρήκε γόνιμο έδαφος όπως στην Γαλλία με το όνομα
SEL - Systèmes d'échange (συστήματα ανταλλαγής), στην Ισπανία και την
Λατινική Αμερική (TROCA), στην Ολλανδία την Γερμανία και τις Σκανδιναβικές
χώρες.

Στην Ιταλία ο όρος Τράπεζα Χρόνου χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην
Πάρμα στις αρχές του '90, αλλά έγινε πραγματικά γνωστός από την προσπάθεια
μιας ομάδας γυναικών στην περιοχή του Santarcangelo di Romagna να ιδρύσουν
την πρώτη τράπεζα χρόνου πριν 17 χρόνια (1994).

Μέσα στο 1995 η ιδέα της ανταλλαγής χρόνου βρίσκει απήχηση σε αρκετές
πολυάριθμες ομάδες (υπάρχουσες συλλογικότητες αλλά και άτυπες νεοσύστατες
ομάδες) όπου σε σύντομο χρονικό διάστημα κάνουν πράξη τις Τράπεζες Χρόνου.
Στο τέλος του έτους υπάρχουν 5 ενεργές προσπάθειες ενώ στο τέλος του
επόμενου (1996) είναι ήδη περίπου 70. Το 2008 οι ομάδες που ενεργά
στηρίζουν και προωθούν το πείραμα των τραπεζών χρόνου είναι περισσότερες
από 300. Αριθμούν αρκετές εκατοντάδες μέλη και οι ώρες που ανταλλάσσονται
στην διάρκεια ενός χρόνου είναι εκατοντάδες ή/και χιλιάδες.

Όλοι και όλες ίσοι

Ένα βασικό χαρακτηριστικό στοιχείο των τραπεζών χρόνου που τις
διαφοροποίησε από την αγγλική εκδοχή των LETS αποτέλεσε η επιλογή οι
συναλλαγές πέρα από αχρήματες να είναι και ισότιμες. Στα LETS η κάθε
εργασία / υπηρεσία αποτιμόταν με βάση την τιμή που έπιανε στην "πιάτσα".
Δηλαδή αν πρόσφερες μια εργασία που πληρωνόταν με 4 στερλίνες την ώρα και
είχες ανάγκη από μια άλλη που έπιανε 8 στερλίνες την ώρα (πάντα με όρους
αγοράς) θα "έδινες" δύο ώρες από το χρόνο σου ενώ θα "έπαιρνες" μια. Στο
ιταλικό πείραμα των τραπεζών χρόνου μια ώρα μαγειρέματος, μια ώρα
εκμάθησης υπολογιστή και μια ώρα κηπουρικής είναι ισότιμες. Η θέσμιση
είναι απλή και συμπυκνώνεται στο εξής : "Μονάδα μέτρησης των τα ανταλλαγών
δεν είναι το χρήμα αλλά ο χρόνος".

Όλοι και όλες διαφορετικοί

Ακριβώς επειδή καθένας και καθεμία έχεις διαφορετικές δεξιότητες και
γνώσεις έχει και διαφορετικές ανάγκες που δεν μπορεί να καλύψει από μόνος
του ή μόνη της. Το γεγονός αυτό πέραν του ότι αποτέλεσε το βασικό λόγο για
την εκκίνηση της προσπάθειας, "υπέδειξε" και τον τρόπο με τον οποίο
λειτούργησαν και λειτουργούν οι τράπεζες χρόνου. Το κάθε μέλος με την
εγγραφή του στην Τράπεζα Χρόνου της περιοχής του δηλώνει τις εργασίες που
μπορεί να προσφέρει και αντίστοιχα τις ανάγκες που έχει και χρειάζεται
βοήθεια. Ο ρόλος της τράπεζας δεν είναι άλλος από το να φέρει σε επαφή τα
άτομα, τα οποία συνεννοούνται μεταξύ τους και επιστρέφουν στην τράπεζα μια
"απόδειξη" που αναγράφει απλά το μέλος και τις ώρες που προσέφερε. Σε
τακτά χρονικά διαστήματα γίνεται υπολογισμός των ωρών που "έδωσε" και
"έλαβε" το κάθε μέλος και εξετάζεται το κατά πόσο όλοι και όλες
συμμετέχουν ισότιμα στην τράπεζα. Σε αντίφαση με το όνομά τους στις
τράπεζες χρόνου δεν προβλέπεται η "αποταμίευση" χρόνου (πέραν των μερικών
ωρών).

Η αλληλεγγύη απέναντι στην αποξένωση των πόλεων

Η βασική πρακτική όλων όσων συμμετέχουν σε αυτές τις προσπάθειες (και
προσφέρουν τον ελεύθερο χρόνο τους για να βοηθήσουν τον συνάνθρωπό τους
που έχει ανάγκη) καλλιεργεί αξίες που πέραν ότι αμφισβητούν το σύστημα
στον πυρήνα του και τη λογική ότι "όλα πουλιούνται και όλα αγοράζονται"
χτίζουν ισχυρούς δεσμούς αλληλεγγύης και συντροφικότητας μεταξύ τους. Όταν
είναι κανόνας σε μια πόλη όλοι να αισθάνονται ξένοι και άγνωστοι μεταξύ
τους και η έννοια της γειτονιάς να έχει εξαφανιστεί, προσπάθειες - όπως οι
Τράπεζες Χρόνου - που από τη φύση τους εδράζονται αναφέρονται και αφορούν
τη γειτονιά φέρνουν ξανά κοντά τους ανθρώπους μέσα από εμπειρίες και
βιώματα που βασίζονται στο ενδιαφέρον και το σεβασμό για τον άλλο, στην
αλληλοϋποστήριξη και την αλληλεγγύη. Μέσα σε αυτή την διαδικασία δεν
ανταλλάσσονται απλώς υπηρεσίες. Επικοινωνούμε και εκπαιδευόμαστε πως να
γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου