Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τρίτη, 4 Οκτωβρίου 2011

Παρατηρώντας το σμήνος των πουλιών


Οι βιολόγοι ερευνητές μπορούν να εξηγήσουν με ποιον τρόπο οργανώνεται ένα φαινομενικά ανοργάνωτο σμήνος πουλιών. Τα πτηνά προσανατολίζονται, όταν πετούν με τον διπλανό συνταξιδιώτη τους και φροντίζουν να εναρμονίζουν αυτόματα την ταχύτητα της πτήσης και την κατεύθυνσή τους. Κατ΄αυτόν τον τρόπο μπορούν να αλλάζουν την κατεύθυνση τους πολύ γρήγορα και ευέλικτα,δίχως να υπάρχει αρχηγός στο σμήνος.

Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται μια επιστήμη της Βιονικής, όπως λέγεται, και η οποία μελετά τους τρόπους ύπαρξης και συμπεριφοράς των διάφορων οικοσυστημάτων, ώστε να βγάζει χρήσιμα συμπεράσματα για την οικονομία πρώτιστα, αλλά και για την κοινωνία.
Σε σχέση με το παραπάνω παράδειγμα του σμήνους πουλιών, το ερώτημα που προκύπτει και απασχολεί τους βιονικούς κοινωνιολόγους ειδικούς είναι: μπορεί αυτή η αρχή να λειτουργήσει και στην ανθρώπινη κοινωνία; Άναρχη οργάνωση, δομές δίχως ρόλους, στοχευμένες δράσεις χωρίς ηγεσία;
Τον τελευταίο καιρό φαίνεται ότι κάποιες συλλογικότητες δράσης στο Διαδίκτυο-όπως π.χ. οι Anonymous- επιχειρούν να δώσουν απάντηση σ΄αυτό το ερώτημα. Οι Anonymous έγιναν γνωστοί από τις δημοσιεύσεις εγγράφων από το Wikileaks. Μετά από την προσπάθεια να επιβάλλουν κυρώσεις οι επιχειρήσεις Mastercard και Paypal στο project Wikileaks του Julian Assange, το ανώνυμο σμήνος ανταπέδωσε με θεαματικό τρόπο. Οργάνωσαν, επαγγελματικά, άρτιες επιθέσεις και ανάγκασαν τους σέρβερ αυτών των πολυεθνικών για κάποιο χρονικό διάστημα να γονατίσουν. Τυχαίο και ανάξιου λόγου γεγονός ή άρτια επιχειρησιακή ετοιμότητα;
Οι Anonymous αυτοχαρακτηρίζονται ως μια «συνεχώς μεταλλασσόμενη και ρευστή μορφή».
Έως τώρα είναι γνωστό ότι σαν συλλογικότητα δεν έχουν κάποιον ηγετικό πυρήνα ή ιεραρχία, καμία τυπική δυνατότητα μέλους. Καθένας μπορεί να γίνει ένας από τους Anonymous,όποιος το θελήσει μπορεί να συμμετάσχει. Ωστόσο υπάρχει κοινός αξιακός κώδικας που στοχεύει στον κοινό αγώνα για την έκφραση Ελευθερίας στο διαδίκτυο, όπως και για την απρόσκοπτη ανταλλαγή πληροφοριών και ενάντια στη λογοκρισία. Κατά πόσο όμως είναι δυνατό να υπάρχει οργάνωση στην εργασία τους και συνεννόηση πάνω σε κοινούς σκοπούς, χωρίς να υφίσταται μια τυπική οργανωτική δομή;
Η εικόνα του σμήνους των πουλιών μπορεί να βοηθήσει στην παραγωγή νοήματος για μια τέτοια κοινωνική συλλογικότητα. Μεμονωμένοι ακτιβιστές επικοινωνούν μεταξύ τους πάνω σε ένα επιχειρησιακό σχέδιο-κατεύθυνση, για την επίτευξη κάποιου στόχου-προορισμού με ταχύτητα. Μοιάζει σαν να «πετά» όλο το σμήνος στην ίδια κατεύθυνση, ακόμα κι αν δεν έχει αποφασιστεί προηγουμένως ο «προορισμός».
Στο κοινωνικό επίπεδο τα πράγματα φαίνονται να είναι πιο έυκολα όταν ο "προορισμός" είναι η καταστροφή κάποιου επαχθούς υλικού ή άϋλου νοήματος, ενώ δυσκολεύουν όταν πρόκειται για τη δημιουργία ενός νέου τέτοιου. Φαίνεται όμως ότι μετά από μια αρχική φάση, στη συνέχεια ο άνθρωπος μιας τέτοιας συλλογικότητας είναι σε θέση να εργάζεται για έναν κοινό σκοπό με δημιουργικό και παραγωγικό τρόπο, χωρίς καμία τυπική οργανωτική δομή. οι Anonymous μπορούν να οργανώσουν στοχευμένα επιχειρησιακά σχέδια μέσα από ομαδική συνεργασία. Το ίδιο και η Wikipedia. Τόσο η ποιότητα όσο και η επιτυχία, για το παράδειγμα της Wikipedia, δείχνουν ποιες είναι οι παραγωγικές δυνατότητες του ανθρώπου μέσα στο «σμήνος».


Σίγουρα υπάρχουν θέσεις κλειδιά, που αποφασίζουν για αλλαγές σε άρθρα, η γνώση όμως, έρχεται εντέλει από το μαζικό και λαμβάνεται απ΄αυτό, χωρίς καμία απευθείας εντολή. Εξάλλου το σμήνος των πουλιών όταν έχει να καλύψει μεγάλες αποστάσεις, χωρίς να αλλάζει κατεύθυνση(βλέπε μακροπρόθεσμους στόχους), πετά συνήθως σε σχηματισμό ''Λ'' εξασφαλίζοντας την ελλάτωση της αντίστασης του αέρα, που δέχεται το σμήνος των πουλιών, κατά την διάρκεια της πτήσης. Το πουλί που πετά στην μπροστινή θέση (στη ''μύτη'' του σχηματισμου ''Λ''), είναι αυτό που κουράζεται και περισσότερο, αφού είναι το πρώτο που προσπαθεί να ''ανοίξει δρόμο'' στον αέρα, ο οποίος του δυσκολεύει την κίνηση. Το πουλί οδηγός, κάποια στιγμή θα φύγει από την κορυφή του σμήνους και θα πάει στο πίσω μέρος του σχηματισμού, για να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο ξεκούραστο, που θα αποτελέσει το νέο πουλί οδηγό.
Όσο πιο βαθιά αναζητά κανείς απαντήσεις για τη συλλογική συνείδηση του ανθρώπου, καταλαβαίνουμε ότι στο τέλος, εξαιτίας και της σαφέστατης απουσίας οργανωτικών δομών σε ένα σμήνος, οι απαντήσεις βρίσκονται στις ιδιαίτερες δομές επικοινωνίας μεταξύ των συμμετεχόντων στη συλλογικότητα.
Και αυτό έχει παρατηρηθεί όχι μόνο με κοινότητες του διαδικτύου, αλλά και με κοινωνικά κινήματα "εν κινήσει" ή "εν δράσει" στην καθημερινή ζωή. Τέτοιες είναι π.χ. στο χώρο μας το δίκτυο Οικοκοινότητα ή οι οργανωτικές ομάδες των διάφορων οικογιορτών. Δέστε και την επόμενη ανάρτηση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου