Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τρίτη, 1 Μαρτίου 2011

Ποια είναι η λειτουργία της σημερινής κρίσης των τιμών των τροφίμων;

Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός σήμερα από τη μια παράγει οικολογική κρίση και κλιματική αλλαγή. Από την άλλη, κερδοσκοπώντας μέσω της αλλαγής της χρήσης γης- βλέπε βιοκαύσιμα και δόμηση- και της ανόδου των τιμών των τροφίμων στα χρηματιστήρια, έχει αρχίσει να παράγει σπανιότητα περισσότερο παρά πλούτο. Τουλάχιστον για την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού.
Αλλά αν το κεφάλαιο και οι παγκόσμιες αγορές δεν είναι διατεθειμένες να ενσωματώσουν στους ισολογισμούς τους την αναπαραγωγή της φύσης και των φυσικών πόρων-γιατί θα είχε πτώση κερδών όπως νομίζει-γιατί δεν είναι διατεθειμένες να κρατήσουν τις τιμές των τροφίμων χαμηλές, ώστε να μη πυροδοτήσουν εξεγέρσεις σε πολλά μέρη του κόσμου;(γιατί η φύση μπορεί να μην εξεγείρεται-αν και θα εκδικηθεί διαφορετικά-αλλά οι κοινωνίες έχουν αυτή τη δυνατότητα). Γιατί οι Παγκόσμιοι Τραπεζίτες, οι διεθνείς επενδυτές και οι άλλοι καπιταλιστικοί σχεδιαστές-η παγκόσμια ελίτ- θέλουν να διατρέξουν αυτόν τον κίνδυνο; Δεν τους αρκούσε ο έλεγχος των τροφίμων με τις πολιτικές των δομικών προγραμμάτων; Είναι καλύτερα για τον παγκόσμιο νεοφιλελευθερισμό να παράγει άλλη μια κρίση τροφίμων και στη συνέχεια κρίση των καθεστώτων(προς το παρόν στη Β. Αφρική και Μ. Ανατολή), που μέχρι τώρα τους εξυπηρετούσαν αφάνταστα;

Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι εύκολο να απαντηθούν, αλλά κάποιες υποθέσεις μπορούν να γίνουν:
Οι δραματικές και εγκληματικές αυξήσεις των τιμών των τροφίμων έχουν μάλλον ως πρόθεση να εξαναγκάσουν- με τη μέθοδο του σοκ- σε μια αποφασιστική μετατόπιση των πολιτικών δυνάμεων σε όλο τον κόσμο υπέρ του κεφαλαίου και του δυτικού τρόπου ανάπτυξης.
Η κρίση των τροφίμων μάλλον θα πρέπει να εκτιμηθεί σαν μια απάντηση στην διαδιδόμενη άρνηση της εμπορευματοποίησης της γης (που είναι ισχυρή ειδικά στην Αφρική) και του αγώνα, που οι κοινότητες κάνουν κατά μήκος της Λατινικής Αμερικής για να αναστρέψουν την ιδιωτικοποίηση της γης και των φυσικών πηγών και να ξαναδημιουργήσουν «νέα κοινά αγαθά». Αυτό έχει λάβει την μορφή των ανοιχτών κινημάτων επανοικειοποίησης, όπως οι Ζαπατίστας, το κίνημα των ακτημόνων στην Βραζιλία (MST, στμ), το κίνημα των ακτημόνων λαών στη Νότια Αφρική, όπως και πολλές λιγότερο τυπικά οργανωμένες προσπάθειες σε όλο τον κόσμο(1).
Σε πολλά μέρη της Αφρικής, οι αγρότες μεταναστεύουν στις πόλεις και- ειδικά οι γυναίκες- συνεχίζουν να καλλιεργούν αγροτεμάχια δημόσιας γης. Αυτό τους κάνει ικανούς να κερδίζουν κάποια ανεξαρτησία, να αυξάνουν την οικογενειακή κατανάλωση και να βελτιώνουν τον προϋπολογισμό τους διαμέσου της μικρής κλίμακας πώλησης, ή με την ανταλλαγή του περίσσιου προϊόντος.

Και η Παγκόσμια Τράπεζα με το ΔΝΤ, και τα Δ.Σ. των μεγαλύτερων πολυεθνικών επιχειρήσεων εμπορίου τροφίμων σχεδιάζουν με ποιο τρόπο, οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων θα βάλουν ένα τέλος σ’ αυτή την αντίσταση. Οι ανοδικές τιμές των τροφίμων οδηγούν -σύμφωνα με τη καπιταλιστική λογική- σε νέες επενδύσεις στη παραγωγική γη και σε μεγαλύτερη εμπορευματοποίηση της γεωργίας. Σε νέες επιθέσεις στην βιώσιμη γεωργία, υπέρ της γεωργίας των σοδειών για εξαγωγή.

Επίσης μέσω των αυξήσεων στα τρόφιμα και στις τιμές των καυσίμων-που γίνεται παράλληλα- το κεφάλαιο προσπαθεί να εισάγει μια σειρά μεταρρυθμίσεων στην κοινωνική αναπαραγωγική διαδικασία, που ήταν για καιρό στη νεοφιλελεύθερη ατζέντα του(2), αλλά δε μπόρεσε να επιτύχει πλήρως στις αναπτυγμένες χώρες στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Δεν έχουν μειωθεί σημαντικά ούτε η κοινωνική ασφάλεια στις ΗΠΑ, ούτε οι συντάξεις σε πολλά μέρη της ΕΕ, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός. Σε αυτές τις χώρες οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων είναι το ισοδύναμο της περικοπής των πραγματικών μισθών και μια μεταβίβαση ακόμα μεγαλύτερης αξίας στις γεωργικές πολυεθνικές εταιρίες.
Αυτή η μεταβίβαση έχει αποτρέψει αρκετά την «μεταρρύθμιση του κράτους-πρόνοιας», την οποία το κεφάλαιο φιλοδοξεί να πετύχει εδώ και πολλά χρόνια. Οι αυξήσεις των τιμών των τροφίμων -όπως και ο πληθωρισμός, ιστορικά επιτίθενται στις κοινότητες των εργαζομένων και των «από κάτω», στο πιο αδύναμο σημείο τους. Σαν αγοραστές και καταναλωτές, παρά σαν μέλη οργανώσεων των εργαζομένων.
Οι αυξήσεις των τιμών των τροφίμων μειώνουν επίσης την αντίσταση πολλών κυβερνήσεων, από την Ευρώπη την Αφρική και την Λατινική Αμερική, ενάντια στην εισαγωγή Γενετικά Μεταλλαγμένων προϊόντων. Η απόρριψη των γ.τ. τροφίμων έχει προέλθει από κάθε κοινωνική πλευρά σ’ αυτές τις περιοχές, προς μεγάλη απογοήτευση της αγροβιομηχανίας των ΗΠΑ.

Είναι δύσκολο να προεξοφλήσουμε εάν η κρίση των τροφίμων θα κατορθώσει αυτούς τους παραπάνω στόχους της, ή θα προκαλέσει ένα παγκόσμιο ξεσήκωμα των κινημάτων για την επανοικειοποίηση της γης και την αποεμπορευματοποίηση της γεωργίας. Ένας καθοριστικός παράγοντας εδώ, θα είναι η συμπεριφορά των κυβερνήσεων του παγκόσμιου Νότου και ειδικά αυτών που θα προκύψουν από τις αλλαγές λόγω των εξεγέρσεων στη Β. Αφρική και Μ. Ανατολή. Γιατί εδώ υπάρχουν σημαντικά ακόμα αποθέματα καυσίμων. Η παγκόσμια ελίτ θα προσπαθήσει να τα οικειοποιηθεί μέσω της προώθησης της ιδιωτικοποίησης των πηγών ενέργειας, αν στην εξουσία ανέβουν «δημοκρατικές δυνάμεις» τύπου Ιράκ και Αφχανιστάν, στραμμένες προς τη δύση και αποφασισμένες-με δικά της δάνεια-να υλοποιήσουν τη νεοφιλελεύθερη ατζέντα με τη δοκιμασμένη ταχτική του σοκ.
Για αυτό θα είναι αποφασιστικό σημείο, αν τα κινήματα της νεολαίας σε αυτές τις χώρες-που ήταν και είναι ακόμα η ραχοκοκαλιά αυτών των εξεγέρσεων-να συνεχίσουν τις εξεγέρσεις μέχρι να καταφέρουν να μη επικρατήσουν στο πολιτικό επίπεδο τέτοιου είδους «δημοκρατικές δυνάμεις».
Τα κράτη όμως, είναι προβληματικοί σύμμαχοι στον αγώνα των λαών για επάρκεια φτηνών τροφίμων, επειδή σχεδόν πάντα ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη του καπιταλιστικού γεωργικού τομέα με τους δικούς τους όρους. Ότι θα συμβάλλει περισσότερο στην επάρκεια των τροφίμων, θα είναι η ικανότητα των τοπικών κινημάτων ενάντια στους σχεδιαστές της πείνας και του λιμού. Ο αγώνας όμως αυτός δεν μπορεί να δοθεί και να κερδηθεί μόνο στην Αφρική και τη Μ. Ανατολή ή στα βουνά της Chiapas. Πρέπει να διεξαχθεί και στα χωράφια και στα supermarket και στους δρόμους των ΗΠΑ και της Ευρώπης-ιδιαίτερα της Νοτίου Ευρώπης.
Τα αιτήματα της υγιεινής τροφής για όλους, της χρήσης τοπικών ποικιλιών και της οικειοποίησης του γενετικού –ζωϊκού και φυτικού-υλικού από τους αγρότες ενάντια στις πατέντες των αγροτοεμπορικών επιχειρήσεων, της διατροφικής αυτάρκειας των περιοχών και της διατήρησης των τοπικών μικροαγορών κ.λπ., που θα ισχυροποιούν και δε θα δηλητηριάζουν στρέφοντας τους καταναλωτές ενάντια στους παραγωγούς, δημιουργούν τη βάση μιας καθημερινής πολιτικής, που μπορεί να ανατρέψει τους σκοπούς όσων σχεδιάζουν την επικράτηση της νεοφιλελεύθερης ατζέντας και μέσω της κρίσης των τιμών των τροφίμων.

Το στοίχημα σ’ αυτό τον αγώνα είναι υψηλό. Εάν η στρατηγική των αυξήσεων των τιμών των τροφίμων έχει αποτελέσματα και η παραγωγή τροφίμων εμπορευματοποιηθεί πλήρως. Εάν ο αγώνας για την επανακοινωνικοποίηση της γης ηττηθεί, με τρόφιμα και γη να πηγαίνουν σε εκείνους που έχουν μεγαλύτερα εισοδήματα. Τότε εκατομμύρια θα πεθάνουν, η αγροτιά σαν ιστορική τάξη θα εξαφανιστεί, οι λαοί σε όλο τον πλανήτη θα έχουν πρόσβαση στην γη μόνο δουλεύοντας σαν εργάτες γης, στην υπηρεσία των γεωργικών πολυεθνικών. Και όλοι οι άλλοι-ειδικά οι κάτοικοι των πόλεων- θα έχουν χάσει την τελευταία ευκαιρία να έχουν κάποιο έλεγχο πάνω στην ποιότητα της τροφής που τρώνε. Η οποία είναι κιόλας σε μεγάλο βαθμό παραπροϊόν της πετρο-χημικής βιομηχανίας.
Ακόμα πιο σημαντικό, εάν με εργαλείο τη κρίση των τιμών των τροφίμων-αλλά και τη κρίση της ενέργειας, που ακολουθεί- καταφέρουν η παγκόσμια και οι τοπικές ελίτ τους σκοπούς τους, η πιθανότητα συγκρότησης ενός τεχνοφασιστικού κόσμου είναι πολύ πιθανή στο μέλλον.
(1) Sam Moyo and Paris Yeros (eds.), Reclaiming the Land: The Resurgence of Rural Movements in Africa, Asia and Latin America, London: Zed Books, 2005
(2) Γνωστή σαν ατζέντα της Σχολής του Σικάγου

Δες και τις αναρτήσεις: http://topikopoiisi.blogspot.com/2011/01/blog-post_9813.html και http://topikopoiisi.blogspot.com/2011/01/blog-post_4109.html

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου