Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση με σχεδιασμό και όχι καταστροφή με μνημόνια!

ΤΜετά το 4ο κατά σειράν μνημόνιο, τώρα έρχεται η «μια από τα ίδια ανάπτυξη», ίσως πιο «δίκαια», υπόσχεται η κυβέρνηση. Με διεθνείς επενδύσεις για μεταφορά του πλούτου της χώρας στο εξωτερικό, στα χέρια των διεθνών επενδυτών, αυτών καλέ που μας δανείζανε όλα αυτά τα χρόνια και τώρα τους χρωστάμε τα «μαλλιά της κεφαλής μας».

Τι και αν κάποιοι από μας φωνάζουμε όλα αυτά τα χρόνια: σεισάχθεια και αποανάπτυξη!(http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/36) και «στροφή σεαποκεντρωμένη, τοπικοποιημένη, αμεσοδημοκρατική κοινωνία ίσης κατανομής και του μικρότερου δυνατού οικολογικού αποτυπώματος».
Μα τα μνημόνια δεν πετύχανε –χωρίς να το θέλουμε-αποανάπτυξη; Τι είναι η συρρίκνωση κατά 25% του ΑΕΠ της χώρας, αν δεν είναι αποανάπτυξη; Λένε μερικοί κυνικοί!
Απαντάμε: πρώτα -πρώτα το ΑΕΠ μιας χώρας δεν είναι κατάλληλος δείκτης για την ευζωία των κατοίκων της και σήμερα αμφισβητείται αυτό και υπάρχουν οικονομολόγοι, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί που εργάζονται εδώ και δεκαετίες για τη διαμόρφωση καλύτερων δεικτών ευημερίας, διότι η προσήλωση στο ΑΕΠ θέτει στο περιθώριο της κοινωνικής συνείδησης το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της ανάπτυξης (http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/1559378 καιhttp://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/2087834).
Στη συνέχεια λέμε ότι: αποανάπτυξη κάνεις με συνειδητό σχεδιασμό και όχι με καταστροφή μέσω των μνημονίων!
Η βασική ιδέα της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης είναι η αλληλέγγυα, δημοκρατική, κοινωνική και οικολογική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση πόρων – και όχι η φτώχεια και η ύφεση με ντιρεκτίβες λιτότητας, συνδυασμένη μάλιστα με καταστροφή του περιβάλλοντος και οικολογική υποβάθμιση που βιώνουν οι άνθρωποι σήμερα στην Ελλάδα.
Οι αρνητικές συνέπειες των δήθεν λύσεων για την κρίση, βύθισαν τους ανθρώπους στην Ελλάδα στη δυστυχία και έφερε την Ευρώπη στο χείλος της ανθρωπιστικής καταστροφής. Αντίθετα πολλοί πλούσιοι Έλληνες κατάφεραν - με τη βοήθεια της υπόλοιπης Ευρώπης - να βγάλουν τα περισσότερα περιουσιακά τους στοιχεία από τη χώρα. Για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από μια ενδεχόμενη πλήρη κατάρρευση της οικονομίας, αλλά αυτό επιτάχυνε ταυτόχρονα αυτή την κατάρρευση και σε γενικές γραμμές αύξησε την ανισότητα, τις συγκρούσεις κατανομής και τον αποκλεισμό.
Την ίδια στιγμή η κρίση-πολλές φορές το τονίσαμε αυτό και σαν ιστοσελίδα και στις ομιλίες συζητήσεις με τα εναλλακτικά εγχειρήματα που ξεπήδησαν σε όλο αυτό το διάστημα-είχε και έχει ακόμα ένα θετικό: Μας αναγκάζει επίσης να αναζητήσουμε νέες δυνατότητες και τρόπους ζωής, συνύπαρξης και εργασίας, καθώς και διευρυμένους χώρους για να δοκιμάζουμε όλα αυτά. Εγχειρήματα που πριν την κρίση για χρόνια διαχειρίζονταν από μικρές μειοφηφικές πρωτοβουλίες ( από ελευθεριακές, αντιφασιστικές ή ομάδες αλληλεγγύης για παράδειγμα), βρίσκουν τώρα μεγάλη απήχηση και δημιουργούνται καινούργια, με νέες ιδέες. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι και εγχειρήματα γειτονιάς, κοινωνικά-αλληλέγγυα ιατρεία, δίκτυα-οάσεις μη χρηματικής οικονομίας και ανταλλαγής, κοινωνικά παντοπωλεία με δωρεάν διάθεση προϊόντων και αντικειμένων κυρίως από «δεύτερο χέρι», νέας μορφής συνεταιρισμοί(χωρίς διοικητικά συμβούλια , με συνέλευση μελών), εργαστήρια και πρότζεκτ αυτοβοήθειας. Μοντέλα συλλογικής εργασίας και συνεργατικές με αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης και της άμεσης δημοκρατίας, γίνονται πλατιά γνωστά και οικεία. Μερικοί άνθρωποι λοιπόν στην Ελλάδα αναγκάσθηκαν και αναγκάζονται να συνευρεθούν και να οικοδομήσουν στοιχεία μιας ενωμένης και ειρηνικής κοινωνίας «από τα κάτω».
Αλλά οι προϋποθέσεις για όλα αυτά είναι κατανοητά δύσκολες - η πλειοψηφία της κοινωνίας βιώνει τη συρρίκνωση, όχι ως δημιουργία νέων δυνατοτήτων, αλλά ως καταστροφή. Γιατί παρά αυτά τα φωτεινά σημάδια της ελπίδας, ο ισολογισμός της μέχρι τώρα λιτότητας παραμένει καταστροφική. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε μόνο μεταξύ 2008 και 2010 κατά 43%. Η επίσημη ανεργία βρίσκεται στο 25%, ενώ η ανεργία των νέων φθάνει ακόμη και στο 50%. Ολόκληρες οικογένειες ζουν από την μικρή σύνταξη των παππούδων. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ίδιου του ελληνικού κοινοβουλίου σχεδόν 6,5 εκατομμύρια Ελλήνων ζουν μέσα στη φτώχεια - αυτό είναι το 58% του πληθυσμού! Ένας τρίτο του πληθυσμού δεν έχει ασφάλιση υγείας. Οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες και ενέργειες ενάντια σε αυτές τις πολιτικές ήταν και είναι κοινός τόπος – ακριβώς όπως και η βίαιη καταστολή τους από την αστυνομία.
Περισσότερη «λιτότητας» χωρίς περικοπή ή εξάλειψη του χρέους θα επιδεινώνει συνεχώς την κατάσταση, χωρίς να την επιλύει. Η κλασική πολιτική πρόταση-από όλα σχεδόν τα κόμματα- για μια μονόπλευρη εστίαση στην μια από τα ίδια «ανάπτυξη» και στις επενδύσεις με στόχο το κέρδος κερδών, δεν μπορεί να είναι η απάντηση και αυτό είναι ολοφάνερο. Παραμένουν άλυτες-και σε παγκόσμιο επίπεδο-οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις για ισότιμη και δίκαιη κατανομή των βαρών και των πλεονασμάτων, καθώς και η οικολογική καταστροφή. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική λύση, η οποία θα αντιμετωπίζει μαζί τα οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τις αιτίες τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αλλαγές σε πολλαπλά επίπεδα: στο προσωπικό και συλλογικό επίπεδο συνείδησης, στην οργάνωση και αυτοοργάνωση, στο θεσμικό πολιτικό επίπεδο. Να επανέλθει το πνεύμα του κοινοτισμού για να βρούμε συλλογικά τις απαιτούμενες σήμερα ριζοσπαστικές λύσεις. Να στηρίξουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα αυτοοργανωμένα εναλλακτικά εγχειρήματα σε όλους τους ζωτικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να αναπνεύσει ο πληθυσμός και να επανέλθει η ελπίδα για το μέλλον, κόντρα στη δυστοπία των μνημονιακών πολιτικών.

Επισκεφθείτε και την νέα ιστοσελίδα μας: http://www.topikopoiisi.eu/






Παρασκευή, 27 Ιουλίου 2012

Τα όρια της ανάπτυξης

ΕΥΘΥΜΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ


Αποτελεί πλέον κοινό τόπο ότι η οικονομική ιδεολογία της ανάπτυξης έχει φτάσει στα όριά της. Όμως τι μπορεί να μας βγάλει από αυτό το αδιέξοδο; Για πρώτη φορά έγινε στο Βερολίνο, από τις 20-22 Μαΐου, μια εκδήλωση με τίτλο: «Πέραν της ανάπτυξης», που έφερε στο προσκήνιο έναν ζωηρό διάλογο ανάμεσα στις πιο διαφορετικές απόψεις.

Σε περίοδο γενικευμένης κρίσης και αμφισβήτησης του κυρίαρχου οικονομικο - κοινωνικού μοντέλου το συνέδριο της ΑΤΤΑΚ, στο Βερολίνο, είναι επίκαιρο και δείχνει την κατεύθυνση του γόνιμου προβληματισμού για οριστική έξοδο από την κρίση που απειλεί τα ίδια τα θεμέλια της ζωής και όχι μόνο της ανθρώπινης.

Θα περίμενε κανείς να εμφανιστούν περιθωριακοί, αρνητές της κατανάλωσης και ασκητές. Όμως, ανάμεσα στους 2000 ανθρώπους, που συζητούσαν στο Πολυτεχνείο του Βερολίνου σχετικά με την κριτική της ανάπτυξης, υπήρχαν πολλοί λίγοι που θάθελαν να γυρίσουν το ρολόι στο παρελθόν. Αντί γιʼ αυτό οι συζητήσεις είχαν ζωηρέψει, ανάμεσα στους νέους κυρίως, που συμφωνούσαν βασικά ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτό το οικονομικό μοντέλο. Όπως φαίνεται από τα κείμενά τους, που δημοσιεύτηκαν σε γερμανικές εφημερίδες, υπήρχαν ιδεαλιστές αλλά κυρίως ρεαλιστές που αναζητούσαν μια πολιτική απάντηση για έξοδο από το σημερινό οικονομικό σύστημα που οδηγεί σίγουρα σε οικολογική και κοινωνική καταστροφή.

Όλοι συμφωνούσαν ότι θα πρέπει να μεγαλώσει αυτό που είναι σωστό και να συρρικνωθεί ότι είναι λάθος. «Σωστό» θεωρούσαν οι σύνεδροι την αποκέντρωση της ενεργειακής προμήθειας, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δημόσια αγαθά, μόρφωση, μείωση του χρόνου εργασίας, αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου. «Λάθος» είναι αντιθέτως τα πυρηνικά εργοστάσια, η βιομηχανική κτηνοτροφία και η πολεμική βιομηχανία. Όμως εδώ άρχισαν οι δυσκολίες. Και τι θα γίνει με τους φορητούς υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα, και άλλα σύμβολα του καταναλωτικού καταναγκασμού της κοινωνίας μας;

Ένας εκπρόσωπος των Συνδικάτων Μετάλλου είπε ότι ένα μέρος του καπιταλιστικού υπερπροϊόντος θάπρεπε να πάει όχι σε ιδιωτικές τσέπες αλλά να χρησιμοποιηθεί για χρήσιμα κοινωνικά προϊόντα όπως είναι ο προαστιακός σιδηρόδρομος, τα σχολεία ακόμη και οι προσωπικοί υπολογιστές, σε προσιτές τιμές, με τους οποίους οι ενεργοί πολίτες μπορούν να ανταλλάξουν ιδέες για μια αντικαπιταλιστική στρατηγική.

Ένας οικονομολόγος από το Ίδρυμα Φρίντριχ-Έμπερτ δημιούργησε αναστάτωση στο ακροατήριο όταν υποστήριξε ότι «η ανάπτυξη είναι η προϋπόθεση για την γενική ευημερία». Πιστεύει ότι «μόνο με αυτό τον τρόπο θα ελέγξουμε την σημερινή κρίση...». Αυτό που τον ανησυχεί είναι ή αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Πρότεινε λοιπόν στις ανεπτυγμένες χώρες την «πολιτική του ενός παιδιού» σε κάθε οικογένεια, αφού ένα παιδί στις βιομηχανικές χώρες χρησιμοποιεί πόρους ισοδύναμους με εκείνους πενήντα παιδιών στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι συζητήσεις υπήρξαν δημιουργικές επειδή έφερναν πιο κοντά τις πιο διαφορετικές απόψεις οικολόγων, αντικαπιταλιστών, και συνδικαλιστών. Στις διάφορες αίθουσες πρωτοστατούσαν νέοι από τα πανεπιστήμια παρά από τα εργοστάσια. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η οικονομική παραγωγή στον πλούσιο Βορρά θα πρέπει να περιοριστεί αν θέλουμε να ζήσουν και οι φτωχοί του κόσμου καλύτερα. «Η ανάπτυξη, με το να κάνει μεγαλύτερη την πίττα, είναι ο μηχανισμός με τον οποίο παρακάμπτεται το πρόβλημα της αναδιανομής». Θάπρεπε λοιπόν να περιορίσουμε την ατομική μας κατανάλωση. «Μια μετρημένη ζωή, καλά ακούγεται αλλά τι θα γίνει με την επιθυμία μας για μακρινά ταξίδια; Ένας σαραντάχρονος οικονομολόγος είπε ότι ήρθε για να ακούσει αν και πως είναι δυνατόν να εναρμονιστούν όλα αυτά. «Ίσως δεν θάπρεπε να αρχίσουμε με τα αεροπορικά ταξίδια...».

Μια 24χρονη σπουδάστρια είπε ότι βλέπει στην καταναλωτική μανία των ανθρώπων το κεντρικό πρόβλημα. «Ο καθένας πρέπει να αλλάξει κάτι... αυτό μπορεί να σημαίνει όχι στο αυτοκίνητο, όχι στα αεροπορικά ταξίδια, όχι στο κρέας. Όμως πως μπορεί να βγάλει κανείς από το μυαλό του την επιθυμία για νέα παπούτσια ή μια νέα τηλεόραση»; Το ερώτημα μένει για πολλούς αναπάντητο, αφού δεν έχει καθοριστεί σε πιο βαθμό η αγοραστική επιθυμία καθορίζει την αναπτυξιακή λογική.

«Δεν μας μένει πολύς χρόνος. Έχουμε 20, 30 χρόνια για να το κατορθώσουμε. Όμως δεν μπορούμε να περιμένουμε την αλλαγή της συνείδησης». Για την «κουλτούρα του αρκετά» δεν μπορεί να βρει κανείς πλειοψηφίες έξω από τις αίθουσες του συνεδρίου, ίσως μόνο για τεχνολογικές καινοτομίες. Ένας από τους συνιδρυτές της ΑΤΤΑΚ ο Σβέν Γκίγκολτ, που βρίσκεται τώρα με τους Πράσινους στο Ευρωκοινοβούλιο, συνηγορεί με πάθος για το νέο Πράσινο Πρόγραμμα. Δηλαδή για 100 τις εκατό ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αποδοτικότητα, ανακύκλωση.

Η πρόταση του δεν βρήκε καλή υποδοχή. Πολλοί υποστήριξαν ότι το πρόγραμμα αυτό θα «πρασινίσει τον καπιταλισμό», αφήνοντας τα όλα όπως ήταν πάντα. «Μια τεχνολογική επανάσταση δεν αρκεί χρειάζεται μια κοινωνική» υποστήριξε μια νεαρή σπουδάστρια. Ο Γκίγκολντ το θεώρησε αυτό ως φραστικό ριζοσπαστισμό που παραγνωρίζει την ευκαιρία για ένα μεγάλο βήμα προς τα μπρος. «Αν μια βιομηχανική χώρα όπως η Γερμανία αλλάξει αναπτυξιακό μοντέλο αυτό θα έχει παγκόσμια συμβολική δύναμη».

Ισχύει όμως η συζήτηση για τα όρια της ανάπτυξης και για το Νότο; «Άδεια στομάχια δεν μπορούν να μικρύνουν πρέπει να γεμίσουν» ήταν η απάντηση. Κάποιοι όμως υποστήριξαν ότι θα πρέπει να ξεκόψουμε από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο». Η αμφισβήτηση της ανάπτυξης δεν είναι στην ημερήσια διάταξη των χωρών του Νότου, ούτε και των αριστερών κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής, όπως είναι η κυβέρνηση του Εκουαντόρ, που στο νέο της σύνταγμα ενέταξε τη Φύση στα υποκείμενα με δικαιώματα. Ένα εντυπωσιακό βήμα στα χαρτιά που θα δυσκολευτεί να υλοποιηθεί αφού υπάρχει μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα στους παραδοσιακούς εκπροσώπους της ανάπτυξης που στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα και τους εκπροσώπους της «καλής ζωής».

Πώς θα γίνει το πέρασμα στην μετα-αναπτυξιακή κοινωνία δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Θα χρειαστεί πολύ δουλειά στα θεμέλια της αλληλέγγυας οικονομίας, στο πρόβλημα του καταναλωτισμού και στην συναφή πολιτισμική επανάσταση μέχρι να φτάσουμε να παραδεχτούμε τη Φύση ως νομικό υποκείμενο...

Μια επίσης ενδιαφέρουσα συζήτηση αφορούσε στη σχέση οικολογίας και εξωτερικής πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Β. Αμερικής που είχε πρωτοδιατυπώσει την προβληματική των ορίων της ανάπτυξης πριν από 40 χρόνια. Στα μισά της δεκαετίας του 60 δημιουργήθηκε το οικολογικό κίνημα που αποκρυσταλλώθηκε σε νομοθετικές μεταρρυθμίσεις. Στη συνέχεια στη δεκαετία του 80, επί Ρόναλντ Ρήγκαν, στο κορύφωμα του ψυχρού πολέμου, ανατράπηκαν όλα. Η χώρα που βάζει σε κίνδυνο την επιβίωση της ανθρωπότητας συνεχίζει μια προκλητική εξωτερική πολιτική και διεκδικεί τους ενεργειακούς της πόρους συχνά με πολέμους, όπως έγινε με την κυβέρνηση Μπους. Ακόμη και ο πρόεδρος Ομπάμα πολύ λίγα κατάφερε στο ζήτημα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής Πως μπορεί να επικρατήσουν σε όλο τον πλανήτη οικολογικοί στόχοι όταν βρισκόμαστε κάτω από την ηγεμονία μιας υπερδύναμης που δεν παίρνει στα σοβαρά την οικολογική προβληματική; Δεν θα αναγκαστεί και η ανταγωνιστική της Κίνα να κάνει το ίδιο; Μήπως για να φτάσουμε σε ειρήνευση με τη φύση χρειαστεί να περάσουμε πάλι μέσα από πολέμους, όπως έγινε συχνά στην Ιστορία της ανθρωπότητας; Μπροστά σʼ αυτόν τον κίνδυνο είναι απόλυτα απαραίτητο να επεξεργαστούμε εναλλακτικά μοντέλα και να σκεφτούμε τρόπους για την υλοποίησή τους.

Και η αριστερά τι κάνει; Μήπως της λείπει το σχετικό όραμα; Ενδιαφέρουσες είναι οι σχετικές απαντήσεις που έδωσε ο Αλέξης Πασσαδάκης, πολιτικός επιστήμονας και μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής της ΑΤΤΑΚ, μιλώντας για το πρόβλημα της ανάπτυξης και την μεταναπτυξιακή οικονομία της αλληλεγγύης. Θεωρεί ότι η συζήτηση για τα όρια της ανάπτυξης είναι πολύ σημαντική αυτή την στιγμή που πολλά μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποδεικνύονται αναποτελεσματικά και θέτουν σε αμφισβήτηση την μορφή της τωρινής οικονομίας. Ένα δεύτερο καταλύτη βλέπει στην χρηματιστική κρίση και την κατάρρευση του 2008. Ενόψει αυτών των οικολογικών και οικονομικών κρίσεων μπαίνει το ερώτημα τι θα γίνει με το πρόβλημα της ανάπτυξης, που συχνά συγχέεται με την μεγέθυνση.

Σημεία επαφής βρίσκονται και με το κίνημα ενάντια στα πυρηνικά εργοστάσια, που πήρε μεγάλη δημοσιότητα μετά την καταστροφή της Φουκουσίμα. Όμως πολλοί υποστηρίζουν ότι η ενεργειακή στροφή της Γερμανίας σχετίζεται κυρίως με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πιο αποτελεσματικές τεχνολογίες, δηλαδή με τεχνοκρατικές απαντήσεις που δεν αμφισβητούν την μορφή της οικονομίας και δεν θεματοποιούν μαζί και την οικολογική κρίση. Αυτό ακριβώς επιχειρεί η κριτική της ανάπτυξης.

Η κριτική της ανάπτυξης μπορεί να μην είναι καινούργια όμως, μπροστά στις πολλαπλές κρίσεις των τελευταίων χρόνων και την συνεχιζόμενη εκμετάλλευση των χωρών του Νότου, βρίσκει νέους οπαδούς ανάμεσα στους αριστερούς και σε όσους αντιμάχονται την παγκοσμιοποίηση.

Την πετυχημένη επιλογή του θέματος του συνεδρίου για τα όρια της ανάπτυξης την αποδεικνύει όχι μόνο η συμμετοχή διασημοτήτων, στις 70 ομάδες εργασίας, όπως είναι η βραβευμένη με το εναλλακτικό Νόμπελ Βαντάνα Σίβα από την Ινδία, και ο υπουργός ενέργειας από το Εκουαντόρ, αλλά κυρίως η μεγάλη συμμετοχή εκπροσώπων και μελών ιδρυμάτων των Σοσιαλδημοκρατών, των Πράσινων, του κόμματος της Αριστεράς, και του Συνδικάτου Μετάλλου.

Ελπίζουμε σύντομα να ζήσουμε και στην Ελλάδα μια τέτοια γόνιμη και εντελώς αναγκαία συζήτηση, σε περίοδο απεγνωσμένης αναζήτησης αναπτυξιακού διεξόδου, για την οικονομία το περιβάλλον και την κοινωνία της χώρας μας.
http://avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=623040

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου