Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση με σχεδιασμό και όχι καταστροφή με μνημόνια!

ΤΜετά το 4ο κατά σειράν μνημόνιο, τώρα έρχεται η «μια από τα ίδια ανάπτυξη», ίσως πιο «δίκαια», υπόσχεται η κυβέρνηση. Με διεθνείς επενδύσεις για μεταφορά του πλούτου της χώρας στο εξωτερικό, στα χέρια των διεθνών επενδυτών, αυτών καλέ που μας δανείζανε όλα αυτά τα χρόνια και τώρα τους χρωστάμε τα «μαλλιά της κεφαλής μας».

Τι και αν κάποιοι από μας φωνάζουμε όλα αυτά τα χρόνια: σεισάχθεια και αποανάπτυξη!(http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/36) και «στροφή σεαποκεντρωμένη, τοπικοποιημένη, αμεσοδημοκρατική κοινωνία ίσης κατανομής και του μικρότερου δυνατού οικολογικού αποτυπώματος».
Μα τα μνημόνια δεν πετύχανε –χωρίς να το θέλουμε-αποανάπτυξη; Τι είναι η συρρίκνωση κατά 25% του ΑΕΠ της χώρας, αν δεν είναι αποανάπτυξη; Λένε μερικοί κυνικοί!
Απαντάμε: πρώτα -πρώτα το ΑΕΠ μιας χώρας δεν είναι κατάλληλος δείκτης για την ευζωία των κατοίκων της και σήμερα αμφισβητείται αυτό και υπάρχουν οικονομολόγοι, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί που εργάζονται εδώ και δεκαετίες για τη διαμόρφωση καλύτερων δεικτών ευημερίας, διότι η προσήλωση στο ΑΕΠ θέτει στο περιθώριο της κοινωνικής συνείδησης το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος της ανάπτυξης (http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/1559378 καιhttp://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/2087834).
Στη συνέχεια λέμε ότι: αποανάπτυξη κάνεις με συνειδητό σχεδιασμό και όχι με καταστροφή μέσω των μνημονίων!
Η βασική ιδέα της αποανάπτυξης-τοπικοποίησης είναι η αλληλέγγυα, δημοκρατική, κοινωνική και οικολογική οικονομία με χαμηλή κατανάλωση πόρων – και όχι η φτώχεια και η ύφεση με ντιρεκτίβες λιτότητας, συνδυασμένη μάλιστα με καταστροφή του περιβάλλοντος και οικολογική υποβάθμιση που βιώνουν οι άνθρωποι σήμερα στην Ελλάδα.
Οι αρνητικές συνέπειες των δήθεν λύσεων για την κρίση, βύθισαν τους ανθρώπους στην Ελλάδα στη δυστυχία και έφερε την Ευρώπη στο χείλος της ανθρωπιστικής καταστροφής. Αντίθετα πολλοί πλούσιοι Έλληνες κατάφεραν - με τη βοήθεια της υπόλοιπης Ευρώπης - να βγάλουν τα περισσότερα περιουσιακά τους στοιχεία από τη χώρα. Για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από μια ενδεχόμενη πλήρη κατάρρευση της οικονομίας, αλλά αυτό επιτάχυνε ταυτόχρονα αυτή την κατάρρευση και σε γενικές γραμμές αύξησε την ανισότητα, τις συγκρούσεις κατανομής και τον αποκλεισμό.
Την ίδια στιγμή η κρίση-πολλές φορές το τονίσαμε αυτό και σαν ιστοσελίδα και στις ομιλίες συζητήσεις με τα εναλλακτικά εγχειρήματα που ξεπήδησαν σε όλο αυτό το διάστημα-είχε και έχει ακόμα ένα θετικό: Μας αναγκάζει επίσης να αναζητήσουμε νέες δυνατότητες και τρόπους ζωής, συνύπαρξης και εργασίας, καθώς και διευρυμένους χώρους για να δοκιμάζουμε όλα αυτά. Εγχειρήματα που πριν την κρίση για χρόνια διαχειρίζονταν από μικρές μειοφηφικές πρωτοβουλίες ( από ελευθεριακές, αντιφασιστικές ή ομάδες αλληλεγγύης για παράδειγμα), βρίσκουν τώρα μεγάλη απήχηση και δημιουργούνται καινούργια, με νέες ιδέες. Υπάρχουν αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι και εγχειρήματα γειτονιάς, κοινωνικά-αλληλέγγυα ιατρεία, δίκτυα-οάσεις μη χρηματικής οικονομίας και ανταλλαγής, κοινωνικά παντοπωλεία με δωρεάν διάθεση προϊόντων και αντικειμένων κυρίως από «δεύτερο χέρι», νέας μορφής συνεταιρισμοί(χωρίς διοικητικά συμβούλια , με συνέλευση μελών), εργαστήρια και πρότζεκτ αυτοβοήθειας. Μοντέλα συλλογικής εργασίας και συνεργατικές με αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης και της άμεσης δημοκρατίας, γίνονται πλατιά γνωστά και οικεία. Μερικοί άνθρωποι λοιπόν στην Ελλάδα αναγκάσθηκαν και αναγκάζονται να συνευρεθούν και να οικοδομήσουν στοιχεία μιας ενωμένης και ειρηνικής κοινωνίας «από τα κάτω».
Αλλά οι προϋποθέσεις για όλα αυτά είναι κατανοητά δύσκολες - η πλειοψηφία της κοινωνίας βιώνει τη συρρίκνωση, όχι ως δημιουργία νέων δυνατοτήτων, αλλά ως καταστροφή. Γιατί παρά αυτά τα φωτεινά σημάδια της ελπίδας, ο ισολογισμός της μέχρι τώρα λιτότητας παραμένει καταστροφική. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε μόνο μεταξύ 2008 και 2010 κατά 43%. Η επίσημη ανεργία βρίσκεται στο 25%, ενώ η ανεργία των νέων φθάνει ακόμη και στο 50%. Ολόκληρες οικογένειες ζουν από την μικρή σύνταξη των παππούδων. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ίδιου του ελληνικού κοινοβουλίου σχεδόν 6,5 εκατομμύρια Ελλήνων ζουν μέσα στη φτώχεια - αυτό είναι το 58% του πληθυσμού! Ένας τρίτο του πληθυσμού δεν έχει ασφάλιση υγείας. Οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες και ενέργειες ενάντια σε αυτές τις πολιτικές ήταν και είναι κοινός τόπος – ακριβώς όπως και η βίαιη καταστολή τους από την αστυνομία.
Περισσότερη «λιτότητας» χωρίς περικοπή ή εξάλειψη του χρέους θα επιδεινώνει συνεχώς την κατάσταση, χωρίς να την επιλύει. Η κλασική πολιτική πρόταση-από όλα σχεδόν τα κόμματα- για μια μονόπλευρη εστίαση στην μια από τα ίδια «ανάπτυξη» και στις επενδύσεις με στόχο το κέρδος κερδών, δεν μπορεί να είναι η απάντηση και αυτό είναι ολοφάνερο. Παραμένουν άλυτες-και σε παγκόσμιο επίπεδο-οι αντιθέσεις και οι συγκρούσεις για ισότιμη και δίκαιη κατανομή των βαρών και των πλεονασμάτων, καθώς και η οικολογική καταστροφή. Χρειαζόμαστε μια εναλλακτική λύση, η οποία θα αντιμετωπίζει μαζί τα οικολογικά και κοινωνικά προβλήματα και τις αιτίες τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε αλλαγές σε πολλαπλά επίπεδα: στο προσωπικό και συλλογικό επίπεδο συνείδησης, στην οργάνωση και αυτοοργάνωση, στο θεσμικό πολιτικό επίπεδο. Να επανέλθει το πνεύμα του κοινοτισμού για να βρούμε συλλογικά τις απαιτούμενες σήμερα ριζοσπαστικές λύσεις. Να στηρίξουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα αυτοοργανωμένα εναλλακτικά εγχειρήματα σε όλους τους ζωτικούς τομείς της κοινωνικής και οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να αναπνεύσει ο πληθυσμός και να επανέλθει η ελπίδα για το μέλλον, κόντρα στη δυστοπία των μνημονιακών πολιτικών.

Επισκεφθείτε και την νέα ιστοσελίδα μας: http://www.topikopoiisi.eu/






Κυριακή, 1 Ιουλίου 2012

Μια άλλη στάση ζωής(συνέχεια 8)

Επίλογος


Πρώτα τι θέλουμε, και μετά τι μπορούμε

Μια άλλη στάση ζωής εδώ και τώρα, η δημιουργία μιας άλλης πολιτικής, ο ριζικός και δημοκρατικός μετασχηματισμός της κοινωνίας, άλλοι, πολυφωνικοί, δρόμοι ζωής, άραγε όλα αυτά είναι δυνατά ή μήπως είναι ουτοπικά ;

Σε όσους επιμένουν να θέτουν το ερώτημα, θα ήθελα να πω φιλικά ότι τώρα καλούνται να απαντήσουν αυτοί σε ένα ερώτημα που προηγείται : μια άλλη στάση ζωής, μια άλλη πολιτική, άλλοι δρόμοι ζωής, όλα αυτά είναι επιθυμητά, ναι ή όχι ; Επιθυμητά πρώτα και κύρια από τους ίδιους. Για όλους τους υπόλοιπους, κανένας δεν μπορεί, ούτε νομιμοποιείται, να δώσει μια οριστική απάντηση. Η γραφή αυτού του κειμένου δεν απαντά εξ ονόματος κανενός, ούτε επιδιώκει να αλλάξει το παραμικρό χωρίς τη συγκατάθεση των ενδιαφερομένων - άλλωστε δεν το μπορεί. Αποτελεί όμως ταυτόχρονα δέσμευση πολιτική, όχι ηθική ούτε ηθικολογική, για ιδέες και θέσεις που ευχαρίστως αποδέχονται, εκτός από την προφανή αποδοκιμασία ή επιδοκιμασία του καθενός, και τη δοκιμασία του χρόνου.

Μια άλλη πολιτική είναι σίγουρα εφικτή. Οι δύο προϋποθέσεις, που τέθηκαν σε τούτο το κείμενο : ρητή απόρριψη της καθεστηκυίας πολιτικής και σαφής τοποθέτηση κατά της υπάρχουσας κοινωνίας συνολικά, δεν είναι πολιτικά αδύνατο να πραγματοποιηθούν, και μάλιστα από σημαντικά τμήματα του πληθυσμού.

Για τη γενιά μας, άλλοι δρόμοι ζωής είναι τώρα κάτι πιο δύσκολο, αλλά όχι αδύνατο. Καλούμαι να δώσω κάποιες εξηγήσεις για τη φράση αυτή.

Η καθόλα αποτυχημένη «γενιά του Πολυτεχνείου»

Με την έτσι και αλλιώς προβληματική έκφραση «η γενιά μας», εννοώ αυτή που ονομάστηκε «γενιά του Πολυτεχνείου», στην οποία τυχαίνει να ανήκω. Αυτήν είχα ιδιαίτερα στη σκέψη μου γράφοντας τούτο το κείμενο, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως «Ανοικτό γράμμα προς την καθόλα αποτυχημένη γενιά του Πολυτεχνείου». Η γενιά αυτή περιλαμβάνει κυρίως το φοιτητικό κοινό της δικτατορικής περιόδου, χοντρικά 1970-1974, και αυτό της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου. Όπως είναι γνωστό, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της μεγάλης πλειοψηφίας αυτού του πιο μορφωμένου τμήματος της ελληνικής νεολαίας υπήρξε η έντονη πολιτικοποίηση και μάλιστα η ένταξη σε οργανώσεις της αριστεράς. Ο επιχειματολογημένος απολογισμός της συμβολής και της πορείας αυτής της γενιάς δεν μπορεί να γίνει εδώ. Ως προς τη συμβολή των φοιτητών της περιόδου 1970-1974, η γνώμη μου είναι ότι, από στενή πολιτική άποψη, πρέπει να τους αναγνωριστεί ρητά ο αποφασιστικός ρόλος που έπαιξαν στην ανατροπή της δικτατορίας.

Θα αναφέρω συνοπτικά πώς βλέπω τη σημερινή κατάληξη της «γενιάς μας», που αποτελεί πλέον ιθύνουσα τάξη, αναλαμβάνοντας το ρίσκο να θεωρηθεί η ετυμηγορία μου αυστηρή και να είναι δυσάρεστη. Δεν χρειάζεται να προσθέσω ότι μιλώ για τη μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων, πράγμα που σημαίνει πως σίγουρα υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις. Η πικρή αλήθεια είναι ότι η γενιά μας απέτυχε σε όλους τους τομείς και σε όλα τα μέτωπα. Η ίδια η κατάσταση της σημερινής ελληνικής κοινωνίας δείχνει την αποτυχία τουλάχιστον στον πολιτικό τομέα• η γενιά μας δεν αντιστάθηκε όσο έπρεπε στην κατρακύλα της πολιτικής, ακόμα και αν δεν μπορούσε να προτείνει μια άλλη πολιτική. Αλλά η γενιά μας απέτυχε και στο πεδίο των προσωπικών σχέσεων, δεν επέδειξε και σε αυτόν τον τομέα πρωτοτυπία και επινοητικότητα, για να μην πω ότι αποδείχτηκε το ίδιο και περισσότερο συντηρητική από προηγούμενες και λιγότερο πολιτικοποιημένες γενιές. Η εκτίμηση ότι η γενιά μας απέτυχε καθόλα δεν είναι λοιπόν κυρίως πολιτική, με τη στενή έννοια του ρόλου που έπαιξαν οι επιφανείς ή οι αφανείς εκπρόσωποι της «γενιάς του Πολυτεχνείου» στην πολιτική ζωή της χώρας. Αποτελεί εκτίμηση της στάσης ζωής που τήρησε και των δρόμων ζωής που επέλεξε η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτικοποιημένων, και υποτίθεται ριζοσπαστικοποιήμενων, νέων και φοιτητών των οργανώσεων της αριστεράς. Είναι σίγουρα εκτίμηση που εκκινά από τα δικά μου υποκειμενικά κριτήρια• εκκινά όμως και από το αμείλικτο αντικειμενικό ερώτημα : τι έγιναν οι ιδέες και τα ιδανικά που υποστήριζε αυτή η γενιά ; Γιατί αυτά τα ιδανικά δεν ενέπνευσαν σχεδόν καθόλου την προσωπική ζωή των πολιτικοποιημένων νέων του 1973 ; Πέρα και ανεξάρτητα από την ορθότητα των ιδεών και την ειλικρίνεια της προσήλωσης στα ιδανικά, τα ερωτήματα αυτά συνδέονται άμεσα με όσα έχω γράψει για τη συντηρητικότητα της καθεστηκυίας πολιτικής. Και έτσι παραπέμπουν στο γενικότερο ερώτημα : μήπως εκείνη η πολιτικοποίηση της γενιάς μας ήταν τελικά πολύ στενή και περιορισμένη σε ορισμένα μόνο ζητήματα ; Μήπως ήταν τυφλή ως προς άλλα πιο κρίσιμα προβλήματα της κοινωνίας ;

Άλλοι δρόμοι ζωής είναι λοιπόν τώρα κάτι πιο δύσκολο, όχι βέβαια αδύνατο, για τη γενιά μας - έγινε κιόλας πενήντα χρονών. Επιπλέον, καθώς απέτυχε σε όλους τους τομείς και σε όλα τα μέτωπα, έχει μεγάλη δυσκολία να λειτουργήσει ως παράδειγμα για τη νέα γενιά. Εντούτοις, μένει στη γενιά μας μια τελευταία συμβολή, και μια τελευταία ευκαιρία να κάνει κάτι για να «εξαγνιστεί» : η υπεράσπιση της ελευθερίας των νέων γενιών, η παραίτηση από κάθε πίεση προς αυτές για να ακολουθήσουν την πεπατημένη, η ενθάρρυνσή τους να υιοθετήσουν νέους δρόμους ζωής. Στο βαθμό που η συμβολή αυτή συνοδεύεται από την κριτική στάση έναντι της παραδοσιακής πολιτικής και του πνεύματος της εποχής, στάση που μπορεί άμεσα να υιοθετήσει η γενιά μας, είναι μια σημαντική πολιτική συμβολή.

Πρέπει να το παραδεχτούμε σήμερα καθαρά, παρά τους πόθους και το πάθος για την πολιτική - για ένα είδος πολιτικής -, πήραμε τη ζωή μας λάθος. Η αναγνώριση αυτή δεν είναι άρνηση και μηδενισμός μιας εμπειρίας, ούτε αυτομαστίγωμα, είναι αυτογνωσία. Κι αν είναι δύσκολο να αλλάξουμε ζωή, ας συμβάλουμε τουλάχιστον ώστε οι νέοι να διαλέξουν τη ζωή τους πιο ελεύθερα απ’ ό,τι εμείς.

Η ελευθερία της νέας γενιάς εξαρτάται και από εμάς

Άλλοι δρόμοι ζωής για τη νέα γενιά είναι εφικτοί ; Ας αναγνωρίσουμε καταρχάς ότι της παραδώσαμε έναν κόσμο πολύ πιο δύσκολο από αυτόν που συναντήσαμε εμείς όταν είμαστε νέοι. Ας αναγνωρίσουμε επίσης ότι η «πολιτική αδιαφορία» και η «απολιτικοποίηση» της νέας γενιάς αποτελεί κριτική στη δική μας πολιτικοποίηση, και απόσταση από την καθεστηκυία πολιτική μεγαλύτερη από αυτή που είχαμε εμείς. Ας αναγνωρίσουμε ακόμα και προπάντων ότι εξαρτάται κυρίως από τους σημερινούς νέους να δώσουν ένα άλλο νόημα στη ζωή τους από αυτό που τους προτείνει η σημερινή κοινωνία, μέρος σημαντικό και βαρυσήμαντο της οποίας είναι οι γονείς τους, είτε αυτοί θεωρούνται δεξιοί και συντηρητικοί, είτε θεωρούνται αριστεροί και προοδευτικοί. Ας αφήσουμε τους νέους ελεύθερους, ας τους απαλλάξουμε από τις βεβαιότητές μας. Και τότε αυξάνονται οι πιθανότητες να μετατρέψουν τη σημερινή αβεβαιότητα του μέλλοντός τους σε θέληση για δημιουργία του αναπάντεχου, όπως υπήρξαν συχνά τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας.

Στην πολιτική δεν υπάρχουν μαθηματικές αποδείξεις

Στην πολιτική, όταν θέλουμε κάτι, και κάνουμε αυτό που νομίζουμε αναγκαίο για να πραγματοποιηθεί, δεν μπορούμε να αποδείξουμε μαθηματικά και εκ των προτέρων ότι θα επιτύχουμε. Θέλουμε την απόλυτη πολιτική ισότητα των ανθρώπων. Δεν μπορούμε να αποδείξουμε, χωρίς να καταστρέψουμε την ιδέα στο βλαστό της, ότι θα φέρει τις καλύτερες αποφάσεις. Ξέρουμε όμως πού έχει οδηγήσει η σημερινή πολιτική ανισότητα. Θέλουμε μια καλύτερη ζωή, άλλη από τη δίχως νόημα σημερινή ζωή. Ποιο θα είναι το νέο νόημά της ; Πάντως, σαν αποτέλεσμα μιας συλλογικής προσπάθειας με στόχο μια καλύτερη ζωή, μια ζωή με νέο νόημα για όλους, και με όσα νοήματα είναι δυνατό να της δώσουν οι άνθρωποι, μια ζωή σε μια αυτόνομη κοινωνία, έργο της συμβολής όλων των μελών της ως ίσων και ελεύθερων υποκειμένων, υπάρχουν πολλές πιθανότητες τούτο το νόημα να φέρει τον πλούτο της συλλογικής ανώνυμης δημιουργίας, η οποία έχει να επιδείξει θαυμαστά δημιουργήματα.

Το πιο βασικό επιχείρημα που πρέπει να απευθύνουμε προς όσους φοβούνται να υιοθετήσουν την ιδέα της απόλυτης πολιτικής ισότητας των πολιτών, φοβούμενοι στο βάθος και αμφισβητώντας τη δυνατότητα των πολλών να πάρουν καλές αποφάσεις, συμπεριφορά και άποψη βαθιά αντιδημοκρατικές, είναι να τους θυμίζουμε τα θαυμαστά δημιουργήματα που έχει να επιδείξει η ανώνυμη συλλογική δημιουργία. Θυμίζω μόνο ένα, το δημοτικό τραγούδι, χωρίς το οποίο δεν θα υπήρχε το λαϊκό. Ο λαός - η συλλογικότητα - είναι δεινός δημιουργός.

Για τα πολιτικά δημιουργήματα του μέλλοντος δεν υπάρχει καμιά εγγύηση. Όσοι παρέχουν εγγυήσεις απατούν και αυταπατώνται. Και όσοι ζητούν εγγυήσεις είναι δούλοι θρησκευτικής πίστης. Σε όσους νομίζουν ότι έχουν απαλλαγεί από τη θρησκεία, πρέπει να τους ζητήσουμε να απαλλαγούν και από κάθε απομεινάρι ετερόνομης σκέψης, σκέψης που αναζητά τη βεβαιότητα έξω από αυτή - σε μια θεωρία, σε έναν -ισμό, σε μια αναγκαιότητα, σε μια τάξη, σε έναν στοχαστή, σε έναν ηγέτη• και τότε θα συμφωνήσουν ότι τα οράματα μιας δημοκρατικής πολιτικής σκέψης δεν γίνονται με τον όρο της εκ των προτέρων εξασφαλισμένης επιτυχίας. Δεν θα οδεύσουμε προς την ιστορική αναγκαιότητα του επίγειου παράδεισου, με μεσσία την εργατική τάξη και καθοδηγητή το Κόμμα της. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει ότι μπορούμε να οραματιζόμαστε οτιδήποτε• σημαίνει όμως ότι, με βάση οράματα που δημιούργησαν οι ίδιοι οι άνθρωποι, όπως η ελευθερία και η ισότητα, αναλύουμε μια κατάσταση, σκεφτόμαστε τους δρόμους για το μετασχηματισμό της, και προτείνουμε επιχειρηματολογημένες λύσεις. Τα προτάγματα - δηλαδή οι στόχοι - που προκύπτουν από τα οράματα μιας δημοκρατικής πολιτικής σκέψης, μπορεί να πραγματοποιηθούν μπορεί και όχι. Τα προτάγματα όμως μιας δημοκρατικής πολιτικής πράξης μπορούν να εγγυηθούν τη δημοκρατικότητα των μέσων, και τούτο καθιστά απείρως μεγαλύτερη την πιθανότητα να δημιουργηθεί με τη συμμετοχή όλων μια αυτόνομη κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων.

Οι θεμελιώδεις παραδοσιακές αξίες είναι ανθρώπινα δημιουργήματα• γιατί λοιπόν η ανθρώπινη συλλογικότητα δεν θα μπορούσε σήμερα να δημιουργήσει στη θέση τους κάποιες άλλες αξίες ; Μύθος (πραγματικός) η θρησκεία, μύθος (συμβατικός) η οικογένεια, μύθοι η κρατική εκπαίδευση, μύθος (αναπτυξιακός) η εργασία. Το ζήτημα δεν είναι να βάλουμε στη θέση τους νέους μύθους, αλλά να δημιουργήσουμε αξίες που να δίνουν νόημα και σημασία στη ζωή μας.



Νίκος Ηλιόπουλος

Παρίσι, Φεβρουάριος - Απρίλιος 2006

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου