Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Παρασκευή, 25 Ιουνίου 2010

Είναι δυνατή η ίδρυση μιας «ηθικής τράπεζας» στην Ελλάδα;

Από το tvxs:

Τι πιθανότητες έχει να πετύχει ένα τέτοιο εγχείρημα; Και ποια είναι τα μυστικά της βιωσιμότητας της ιταλικής «Banca Etica», η οποία εν μέσω οικονομικής κρίσης κατόρθωσε να αυξήσει κατά 30% τα έσοδά της; Ο πρόεδρος της Banca Etica, Fabio Salviato, μιλά στο tvxs για τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού «ηθικού» τραπεζικού συστήματος.
Τι ακριβώς είναι μια «ηθική» τράπεζα; Πρόκειται για ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που διέπεται από ηθικές αρχές και λειτουργεί με όρους κοινωνικής ευαισθησίας, χρηματοδοτώντας σχέδια και δραστηριότητες με κοινωνική και περιβαλλοντική στόχευση. Με απλά λόγια, μια ηθική τράπεζα μοιάζει με κάθε άλλη τράπεζα στη βασική πιστωτική της λειτουργία: δανείζει χρηματικά ποσά τα οποία της επιστρέφονται με τόκο. Ωστόσο, έχει ένα βασικό στοιχείο που τη διαφοροποιεί: «Για να χορηγήσουν ένα δάνειο οι συμβατικές τράπεζες ζητούν αμέσως εγγύηση – ενέχυρο ή υποθήκη. Αντιθέτως, εμείς στρέφουμε την προσοχή μας στο ‘project’, στη δραστηριότητα που πρόκειται να χρηματοδοτηθεί», εξηγεί ο κ.Salviato. Προσθέτει ότι οι δραστηριότητες που χρηματοδοτεί η Banca Etica οφείλουν να πληρούν ένα ελάχιστο προϋποθέσεων που σχετίζονται με την κοινωνική αλληλεγγύη, την ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος.

Μια ευκαιρία, όχι ελεημοσύνη
Η βασική αρχή της Banca Etica είναι ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζονται ελεημοσύνη, αλλά «μια ευκαιρία», η οποία σε οικονομικούς όρους μεταφράζεται σε πίστωση. «Όλα ξεκίνησαν πριν από δέκα χρόνια στην Ιταλία, όπου υπήρχε ένα δίκτυο από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, τοπικούς φορείς και συνεταιρισμούς οι οποίοι είχαν ανάγκη από πίστωση, ωστόσο καμία τράπεζα δεν ήταν διατεθειμένη να τους χορηγήσει δάνειο. Όλοι χρειάζονταν το ίδιο στοιχείο: μια τράπεζα που θα δάνειζε σε όλους αυτούς που είχαν τεθεί στο περιθώριο από το συμβατικό χρηματοπιστωτικό σύστημα», θυμάται ο κ.Salviato. Και αυτό το κενό ήρθε να καλύψει η Banca Etica.
Σήμερα, η Banca Etica κλείνει 10 χρόνια λειτουργίας, με αρκετά υποκαταστήματα σε ολόκληρη την Ιταλία, και με αξιοθαύμαστες επιδόσεις, ακόμα και εν μέσω οικονομικής κρίσης: τον τελευταίο χρόνο τα έσοδά της αυξήθηκαν κατά 30%, ενώ παράλληλα, το ποσοστό μη αποπληρωμής των δανείων ανέρχεται μόλις στο 0,5%, τη στιγμή που στις συμβατικές τράπεζες της Ιταλίας κυμαίνεται στο 3-10%!

Το μυστικό της επιτυχίας
Ποιο είναι, λοιπόν, το μυστικό της επιτυχίας; «Όταν οι οφειλέτες μας έχουν δυσκολίες στην αποπληρωμή έρχονται σε επαφή με την τράπεζα και μαζί βρίσκουν μια λύση, ώστε να αποπληρωθεί το δάνειο», εξηγεί ο κ.Salviato, σχολιάζοντας ότι στις συμβατικές τράπεζες ο οφειλέτης προσπαθεί να «κρυφτεί» από την τράπεζα και όχι να συνδιαλλαγεί μαζί της. Και αυτό είναι λογικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι το πρώτο που ενδιαφέρει τις συμβατικές τράπεζες σε περίπτωση οικονομικής δυσπραγίας είναι να κατάσχουν το υποθηκευμένο ακίνητο και να το εκπλειστηριάσουν. «Δεν ενδιαφερόμαστε για το ενέχυρο ή την υποθήκη που μας παρέχουν οι δανειολήπτες. Στόχος μας είναι να αποπληρωθούν τα δάνεια και να υλοποιηθούν τα σχέδια για τα οποία χορηγήθηκαν», ξεκαθαρίζει ο κ.Salviato.
Ίσως ακριβώς αυτό να ήταν το στοιχείο που εξασφάλισε μια ανοδική πορεία στην Banca Etica, τη στιγμή που το τραπεζικό σύστημα εξέπεμπε σήμα κινδύνου σε ολόκληρη την υφήλιο. «Έχω στο γραφείο μου δύο φωτογραφίες που τραβήχτηκαν την ίδια μέρα, περίπου ενάμιση χρόνο πριν: η πρώτη στην Αγγλία, όπου η τράπεζα Northern Rock έκλεινε τις πόρτες της λίγο μετά το ξέσπασμα της διεθνούς κρίσης. Η δεύτερη στο Παλέρμο όπου ανοίξαμε ένα ακόμα υποκατάστημά μας, και οι καταθέτες σχημάτιζαν ουρές για να καταθέσουν», θυμάται ο κ.Salviato, επιβεβαιώνοντας το ρητό «Μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις».
Είναι πιθανό για την Ελλάδα;
Κατόπιν όλων αυτών, το βασικό ερώτημα είναι: μπορεί κάτι τέτοιο να πετύχει και στην Ελλάδα; Σύμφωνα με τον κ.Salviato, το βασικότερο συστατικό της «συνταγής της επιτυχίας» είναι η δημοκρατική λειτουργία της τράπεζας: «Βασιζόμαστε σε ένα εθνικό δίκτυο μετόχων, οι οποίοι προέρχονται από τοπικούς συλλόγους, συνεταιρισμούς, ΜΚΟ και οργανώσεις. Όλοι αυτοί οι μέτοχοι δεν επιτρέπεται να κατέχουν πάνω από 0,5% του μετοχικού κεφαλαίου και εκλέγουν με δημοκρατικές διαδικασίες τους εκπροσώπους τους στη διοίκηση της τράπεζας. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση την αρχή ‘ένας άνθρωπος, μία ψήφος’, ανεξάρτητα από το ύψος του μετοχικού κεφαλαίου», εξηγεί.
Μετά από συναντήσεις με τοπικές οργανώσεις και ΜΚΟ, ο κ.Salviato είναι κατηγορηματικός ότι στην Ελλάδα το δίκτυο οργανώσεων που θα μπορούσε να μετατραπεί στους αυριανούς μετόχους μιας «Ηθικής Τράπεζας» υφίσταται ήδη. Τι μας λείπει λοιπόν; «Η πρωτοβουλία! Σίγουρα δεν είναι εύκολο, χρειάζεται χρόνος και επιμονή. Ωστόσο, η μαγιά υπάρχει, απαιτείται μόνο η οργάνωση και η απόφαση», σχολιάζει.
Ίδρυση μιας τράπεζας ισούται με ρίσκο, του θυμίζω. Πώς να τολμήσουμε να ρισκάρουμε σε περίοδο κρίσης; «Και όμως, πρέπει να δείτε την κρίση ως ευκαιρία», αντιτείνει. «Η κρίση μας έδειξε ξεκάθαρα ότι το υπάρχον τραπεζικό σύστημα, με την τωρινή του δομή και λειτουργία, έχει έρθει σε τέλμα. Και η εναλλακτική απάντηση σε αυτό το τέλμα είναι το ‘ηθικό’ τραπεζικό σύστημα», καταλήγει. Το συμπέρασμα; Μπορεί να ιδρυθεί μια «Ηθική Τράπεζα» στην Ελλάδα όχι μόνο «παρά την οικονομική κρίση», αλλά ακριβώς «χάρη στην οικονομική κρίση» και χάρη σε όλα όσα αυτή μας δίδαξε για τις αδυναμίες του συμβατικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου