Από Κοινού: Συνέλευση για την Αποανάπτυξη και την Άμεση Δημοκρατία

Μαζί στον δρόμο προς έναν μετα-καπιταλιστικό κόσμο: με το πρόταγμα της Αποανάπτυξης-Τοπικοποίησης, του Κοινοτισμού και της Άμεσης Δημοκρατίας.
Καθόλα αυτά τα χρόνια της λεγόμενης οικονομικής κρίσης έχει λάβει χώρα στην νεοελληνική κοινωνία μία διαδικασία, με κεντρικό άξονα την επανανοηματοδότηση του αξιακού μας συστήματος και των πολιτικών μας προταγμάτων.
Μεμονωμένα άτομα αλλά και ομάδες, συλλογικότητες και κινήματα έχουν αναπτυχθεί παντού στην Ελλάδα, έχουν αφήσει πίσω τους το «αναπτυξιακό» μοντέλο που προωθεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής και έχουν υιοθετήσει άλλες φιλοσοφίες και άλλους τρόπους προσωπικής και συλλογικής διαβίωσης.
Η πολύχρονη πορεία ζωής όλων αυτών των ανθρώπων και ομάδων έχει αποδείξει ότι υπάρχουν υγιή και δυναμικά κοινωνικά κύτταρα, οι δράσεις των οποίων επιθυμούν να συναντηθούν και να συντονιστούν, έτσι ώστε να εκφραστεί η κοινή πολιτική τους φιλοσοφία, σε μια προοπτική μετασχηματισμού που ανοίγει το δρόμο για μια κοινωνία που θα στηριχθεί:

  • στο αποαναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας των αναγκών, της επάρκειας και του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στη βάση της αφθονίας των υλικών και άυλων Κοινών,
  • στην κοινοτική οργάνωση με βάση την προσωπική και συλλογικήαυτονομία,
  • σε αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς και στη θέσμιση της άμεσης δημοκρατίας με τη μορφή του ομοσπονδιακού Κοινοτισμού.

Πρόκειται για τη διάδοση της παραπάνω θέσης μας, που διευρύνεται και διασυνδέεται εδώ και τώρα. Και εν μέρει, λόγω της επιρρεπούς στην κρίση φύσης του σημερινού κοινωνικού συστήματος, είναι δυνατόν να γίνει πράξη και λογική της πλειοψηφίας.
Στα σημερινά εγχειρήματα του πολύμορφου αυτού κινήματος και στις δραστηριότητές του, εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη. Τέτοια στοιχεία είναι αυτά της άμεσης δημοκρατίας στα πλαίσια της λειτουργίας των εγχειρημάτων, της οικολογίας με τη μορφή του μικρότερου οικολογικού αποτυπώματος στις οικονομικές δραστηριότητές τους, της οικονομίας των αναγκών στις πρακτικές της αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας που υλοποιούν. Της ισότητας των αμοιβών και των αυτοκαθοριζόμενων συνθηκών εργασίας από τα μέλη τους, της ισότητας των φύλων και των μειονοτήτων στη συμμετοχή και στη λήψη των αποφάσεων κ.λπ.
Ταυτόχρονα αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να εκληφθούν ως ιδιοτελείς προσπάθειες για βελτίωση των συνθηκών ζωής μόνο των μελών τους και όχι και των κοινοτήτων γύρω τους. Αμυντικές μάχες, συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις για οικειοποίηση κοινών πόρων απαιτούνται για όσο διάστημα το ιεραρχικό εθνικό κράτος και η καπιταλιστική αγορά με τίς αντίστοιχες λογικές τους κυριαρχούν. Αυτές οι μάχες θα γίνονται πιο επιτυχείς, αν δίνονται στο πλαίσιο ενός ισχυρού, κοινού και πάνω από όλα χειραφετικού κοινωνικού κινήματος.
Το συγκεκριμένο μετα-καπιταλιστικό όραμα είναι ένας κόσμος που δεν είναι ιεραρχικός, αλλά συνδεδεμένος με δίκτυα λειτουργικά όλων των επιπέδων και δεσμών, είναι αυτο-οργανωμένος και οι βασικές προσωπικές ανάγκες όλων των πολιτών μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της αφθονίας των συλλογικών αγαθών (Commons). Αυτός ο κόσμος θα χαρακτηρίζεται εξάλλου από αυτοκαθοριζόμενες και γεμάτες ευθύνη σχέσεις δραστηριοτήτων και εργασίας, οι οποίες θα φέρνουν χαρά και νόημα, χωρίς υπερβολική εκμετάλλευση πόρων ή καταστροφή οικοσυστημάτων.
Το κίνημα των κοινοτήτων εμπιστεύεται το ανθρώπινο δυναμικό και μεταφράζει την έννοια της βιωσιμότητας στη γλώσσα των ανθρώπινων αναγκών: Υπάρχει μια βασική ανάγκη, η διατήρηση του πλανήτη, η οποία μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο εάν οργανώσουμε την ικανοποίηση, τόσο των ατομικών όσο και των συλλογικών αναγκών, σε αρμονία με τα όρια που βάζουν οι δυνατότητες των οικοσυστημάτων της γης. Η κοινή χρήση είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος αντιμετώπισης της ανθρώπινης και μη ανθρώπινης φύσης, ο οποίος δεν βασίζεται στους καταναγκασμούς του αφηγήματος της «ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων», αλλά αναγνωρίζει ότι εμείς οι άνθρωποι είμαστε ένα (ανα)παραγόμενο στοιχείο του πλανήτη γη. Τα Κοινά (Commons) βέβαια ενδέχεται να μην επιλύσουν μακροπρόθεσμα όλα τα προβλήματα του κόσμου. Αλλά ζούμε το τέλος του καπιταλιστικού κόσμου, στο οποίο δυστοπικό τέλος, οι αντιθέσεις μάλλον τείνουν να επιδεινώνονται και οι συγκρούσεις γίνονται όλο και πιο βάναυσες. Για αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας η δημιουργία θετικών προοπτικών, η διατύπωση και - περισσότερο από οτιδήποτε - η πρακτική ενός αλληλέγγυου οράματος.
Για το μέλλον, φαίνεται επιθυμητό και απαραίτητο να βρεθεί κοινά αποφασισμένη και συντονισμένη κατεύθυνση για την προοπτική του κινήματος. Ο όρος σύγκλισηταιριάζει σε τέτοιες διαδικασίες σχηματισμού συμμαχιών και περιλαμβάνει επίσης πολλά άλλα ρεύματα που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, πρέπει επίσης να εντατικοποιηθούν οι συζητήσεις γύρω από το περιεχόμενο, ώστε να αναλυθούν παραπέρα και τα στρατηγικά ζητήματα, αλλά και να συζητηθούν ανοιχτά τα αμφιλεγόμενα ζητήματα. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί η σημερινή πραγματικότητα, όπου τα διαφορετικά ρεύματα δεν είναι συνδεδεμένα και δρουν παράλληλα και απομονωμένα. Θα χρειασθεί να ληφθεί μέριμνα ώστε να προέλθει μια διασύνδεση που θα χαρακτηρίζεται βέβαια από ποικιλομορφία και όχι οπωσδήποτε από ταύτιση.
Θα χρειασθεί επίσης να γίνει κοινά αποδεκτός ένας όρος που θα μπορέσει να αποτελέσει την κοινή στέγη, τον κοινό στόχο και να περιλαμβάνει τον κοινό ορίζοντα κατανόησης των διαφορετικών ρευμάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλος από το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Γενικότερα, ήρθε ο καιρός, που τα όποια-σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο- σημερινά κοινωνικά κινήματα θα χρειασθεί, στηριζόμενα στη αναβίωση του πνεύματος του κοινοτισμού στις σύγχρονες σημερινές συνθήκες και συνδεόμενα μεταξύ τους, να μετατραπούν σε ενιαίο πολιτικό κίνημα μετάβασης για την μετακαπιταλιστική κοινωνία.
Ειδικά για τη χώρα, που βρίσκεται σε συνθήκες οικονομικού πολέμου και έχει μετατραπεί σε αποικία χρέους, το πολύμορφο αυτό κίνημα θα χρειασθεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό πρόγραμμα διεκδίκησης της «εδώ και τώρα» αλλαγής πορείας, δημιουργώντας ταυτόχρονα τα στοιχεία και τις κοινωνικές δομές του νέου κόσμου που οραματίζεται, αφήνοντας πίσω τον καπιταλιστικό κόσμο που μας οδηγεί στην κοινωνική και οικολογική κατάρρευση.
Η μελλοντική επιδίωξη της κοινωνικής χειραφέτησης και της ένταξης των ανθρώπινων κοινοτήτων –πέρα από σύνορα-με ισορροπία στα πλαίσια ενός πεπερασμένου πλανητικού οικοσυστήματος, θα μπορέσει να υλοποιηθεί μόνο από μια σύγκλιση, στη δράση και στη σκέψη, των παραπάνω κοινωνικοπολιτικών ρευμάτων, και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, και στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτικής θέσμισης. Και καταρχήν στην διαπαιδαγώγηση –μέσα από την συμμετοχή-του απαραίτητου ανθρωπολογικού τύπου -σε κρίσιμο αριθμό- που θα βάλει όλη την κοινωνία σε περίοδο κοινωνικοοικολογικού μετασχηματισμού. Ξεκινώντας βασικά από κάθε τοπική κοινωνία.

Τετάρτη, 18 Μαΐου 2011

Αποανάπτυξη-Τοπικοποίηση

Παρακολουθώντας την ομιλία για την αποανάπτυξη του Σερζ Λατούς στο Πολυτεχνείο στις 10 του Μάη,μου έγινε καΘαρό ότι πρόταση της Τοπικοποίησης, που διατυπώνουμε σε αυτό το μπλοκ-και φυσικά και στο αντίστοιχο βιβλίο-εντάσσεται στο γενικότερο πρόταγμα της απο- μεγέθυνσης(αυτόν τον όρο προτιμά ο συγγραφέας του "στοιχήματος της αποανάπτυξης",αντί του όρου απο-ανάπτυξη που επικρατεί στα ελληνικά).
Περιγράφοντας τη διαδικασία μετάβασης προς κοινωνίες απο-ανάπτυξης το πρώτο βήμα θα είναι η "επενατοπικοποίηση"ισχυρίσθηκε χαρακτηριστικά.Τα επόμενα: ο περιορισμός του οικολογικού αποτυπώματος, η απεξάρτηση από τη κατανάλωση, η απεξάρτηση από τη μισθωτή εργασία με μείωση του ωραρίου(όχι μόνο για να έχουμε όλοι δουλειά,αλλά και για να έχουμε χρόνο για πνευματική ζωή-διαλογή-παιγνίδι-όνειρο), η επαναχρησιμοποίηση, η ανακύκλωση, ο επανασχεδιασμός προϊόντων κ.λπ.
Όταν γραφτηκε η Τοπικοποίηση δεν είχε κυκλοφορήσει ακόμα το "Στοίχημα της Απο- ανάπτυξης". Διαβάζοντάς το εκ των υστέρων διαπίστωσα ότι πραγματικά η κατεύθυνση της τοπικοποίησης είναι μια στρατηγική για να φθάσουμε σε κοινωνίες αποανάπτυξης. Η μετάβαση στην τοπικοποιημένη οικολογική κοινωνία της άμεσης δημοκρατίας και της ισοκατανομής είναι μια διαδρομή που καταλήγει στην κοινωνία της "λιτής αφθονίας" όπως αποκαλεί ο Λατούς διαφορετικά την κοινωνία της αποανάπτυξης. Η "επανατοπικοποίηση" της παραγωγής, της διανομής, των κοινωνικών σχέσεων, των πολιτικών σχέσεσων και γενικότερα του τρόπου ύπαρξης και ζωής των ανθρώπων-πολιτών στα πλαίσια των κοινοτήτων-δήμων τους, δεν είναι απλώς το πρώτο βήμα για την κοινωνία της αποανάπτυξης, είναι η στρατηγική με την οποία μπορούμε να δημιουργήσουμε τον πολιτισμό της εποχής μετά την ανάπτυξη.
Εδώ και μια 20ετία, κάποιοι μεμονωμένοι, ομάδες και συλλογικότητες προσπαθούν να αναδείξουν-κύρια στην περιφέρεια της χώρας-κάποια στοιχεία ενός άλλου τρόπου ζωής ύπαρξης και δράσης, που εντάσσεται στον πολιτισμό της «λιτής αφθονίας». Προσπαθούν να δημιουργήσουν δομές και θεσμούς αποκεντρωμένους , μικρής κλίμακας, αμεσοδημοκρατικούς με ισοκατανομή πόρων και εξουσίας και με το ελάχιστο οικολογικό αποτύπωμα. Προτείνουν το ξεπέρασμα της κοινωνίας που μέχρι τώρα στηριζόταν στην ιδεολογία της συνεχούς μεγέθυνσης και τη μετάβαση σε μια τοπικοποιημένη κοινωνία από-ανάπτυξης.
Απέχουν ακόμα πολύ από το να χαρακτηρισθούν σαν κίνημα αυτές οι προσπάθειες στον ελληνικό χώρο, αλλού όμως έχουν πάρει τη μορφή κοινωνικών πειραματισμών από διάφορα υπάρχοντα ή αναδυόμενα κινήματα. Διεκδικούν «έναν άλλο κόσμο» σαν επιλογή και ανάγκη. Η παρούσα κρίση –ιδιαίτερα οξυμένη στη χώρα μας-πιθανά να θέσει τις βάσεις για μια θετική εξέλιξη και εδώ, αφού μπορεί να οδηγήσει μερίδες του πληθυσμού-ιδιαίτερα της νεολαίας-να στραφούν προς αυτόν τον «άλλο κόσμο», από ανάγκη και όχι μόνο από επιλογή, που γινόταν μέχρι τώρα, αν γινόταν. Όταν η ανάγκη συναντά την επιλογή, τότε υπάρχουν πιθανότητες για δημιουργία ουσιαστικού κινήματος απάντησης στην κρίση με απόρριψη του μοντέλου ανάπτυξης του καπιταλισμού και το πέρασμα σε κοινωνίες μετάβασης.
Οι κυρίαρχες ελίτ γνωρίζουν πια ότι δεν μπορεί να υπάρξει παραπέρα ανάπτυξη λόγω των πλανητικών ορίων. Η πίτα δε μπορεί να μεγαλώσει άλλο σε ένα πεπερασμένο κλειστό πλανητικό σύστημα(δεν υπάρχουν εξωτερικές εισροές πόρων εκτός της ηλιακής ενέργειας). Η ετήσια αύξηση του 2-3% του παγκόσμιου ΑΕΠ, που απαιτούν οι οικονομολόγοι τους για να μπορούν να μιλούν για ανάπτυξη, μέχρι το 2030 θα απαιτούσε δύο πλανήτες σαν τη γη, πράγμα αδύνατο. Το μόνο που μπορεί να αυξήσουν είναι το "εικονικό χρήμα", τις προσδοκίες και τις ελπίδες. Αλλά η φούσκα είναι τόσο μεγάλη ήδη(κυκλοφορεί σε διάφορες μορφές δεκαπλάσιο χρήμα από ότι πραγματικές οικονομικές αξίες), που μετατρέπει τον καπιταλισμό σε "καπιταλισμό καζίνο" και δημιουργεί την ψευδαίσθηση στον κόσμο ότι αυξάνεται η πίττα, επειδή -κερδοσκοπώντας σε αυτό το καζίνο- αλλάζουν χέρια κομμάτια της πίττας.
Παρόλα αυτά όμως στο ιδεολογικό επίπεδο συνεχίζουν το ιδεολόγημα της "ανάπτυξης ή θάνατος", για να ελέγχουν και να αποικιοποιούν τις συνειδήσεις των "απο κάτω". Για αυτούς όμως, στην παραγματικότητα επιφυλάσσουν ένα ζοφερό μέλλον. Μέχρι τώρα έχουν καταφέρει να περάσουν τον καταναλωτισμό και στους "από κάτω". Μας έχουν κάνει λίγο ως πολύ όλους "εξαρτημένους"(τοξικομανείς)από την έννοια της οικονομικής μεγέθυνσης, της κατανάλωσης και της μισθωτής εργασίας. Όσο δεν μπορούμε να απεξαρτηκοποιηθούμε, δε μπορούμε και να βλέπουμε σαν προοπτική έναν άλλο κόσμο, πόσο μάλλον να τον δημιουργήσουμε. Έτσι οι ελίτ-επειδή ξέρουν ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα να καταλώνουν με τον ίδιο τρόπο και οι "απο κάτω", εκτός ίσως από μερικά τμήματα των μεσαίων τάξεων,και άρα δεν θα υπάρχει συναίνεση στο μέλλον-μας ετοιμάζουν τεχνοφασιστικές κοινωνίες, στρέφοντας τους "απο κάτω" τον έναν ενάντια στον άλλον. Για να μη μπορέσει να αναπτυχθεί η αλληλεγγύη και η αίσθηση της κοινότητας μεταξύ μας.
Χρειάζεται λοιπόν ένα πολιτικό κίνημα των "αποκάτω", που θα βάλει σα στόχο από τη μια την "αποαποικιοποίηση" του φαντασιακού από τις έννοιες της μεγέθυνσης και της ανάπτυξης, και από την άλλη θα θέσει τις βάσεις για το ξεπέρασμα του καπιταλισμού οργανώνοντας το πέρασμα στην "μετα-ανάπτυξη" εποχή με τη στρατηγική της τοπικοποίησης. Συνδέοντας όλα τα υπάρχοντα και αναδυόμενα εναλλακτικά κινήματα. Από την "αντιπαγκοσμιοποίηση" μέχρι και τα διάφορα κινήματα της "ευημερίας της λιτότητας" και της "αυτοπραγμάτωσης". Το τι πρέπει να γίνει σε κινηματικό επίπεδο το περιγράφει καλύτερα από τον Λατούς, ο Γ. Καλλής. Ελπίζω ότι θα τα ακούσουμε από το στόμα του την Κυριακή στα Τρίκαλα(βλέπε προηγούμενη ανάρτηση). Ελπίζω επίσης στη συζήτηση που θα γίνει να επεξεργαστούν προτάσεις για το πως θα μπουν οι βάσεις αυτής της σύνδεσης στη χώρα μας.

1 σχόλιο:

  1. Η διαδικασία
    Να συνδεθούν τα υπάρχοντα και τα αναδεικνυόμενα κινήματα με ένα κοινό πρόγραμμα αποανάπτυξης-τοπικοποίησης. Η διαδικασία μέσα από την οποία θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτή η σύνδεση, ώστε να προκύψει και το απαιτούμενο πρόγραμμα:
    Παντού σε κάθε «τόπο» δημιουργία Κινήσεων Πολιτών με τίτλο «Για το πέρασμα στην μετά ανάπτυξη εποχή». Αυτές οι Κινήσεις στρέφουν τη δράση τους κύρια στη τοπική κοινωνία και στους θεσμούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με ένα αρχικό -διαφοροποιημένο κατά τόπους δευτερευόντως-πρόγραμμα.
    Στη συνέχεια οι Κινήσεις αυτές συνδεόμενες ομοσπονδιακά, μπορούν να βάλουν στόχο τη διαμόρφωση ενός προγράμματος διεξόδου από την αέναη κρίση και μετάβασης προς τη τοπικοποιημένη αποκεντρωμένη κοινωνία της ισοκατανομής των πόρων και της εξουσίας, με το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα. Προωθώντας ένα τέτοιο πρόγραμμα κοινωνικών πειραματισμών με αντίστοιχες δομές παραγωγής και διακίνησης αγαθών για την ικανοποίηση βιοτικών αναγκών και πείθοντας όλο και περισσότερους πολίτες στην πράξη, μπορούν να αναδείξουν την άμεση δημοκρατία-με κύτταρο την χωρική κοινότητα- σαν κυρίαρχο τρόπο διακυβέρνησης στην Τ.Α. Έτσι μπορεί να προκύψουν και ομοσπονδίες δήμων και περιφερειών για την υπέρβαση του κεντρικού κράτους.
    Η συγκυρία είναι ευνοϊκή για να πλαισιωθεί αυτό το κίνημα από διάφορες κοινωνικές ομάδες των «από κάτω». Θα είναι για αυτές μια θετική διέξοδος προς τη κατεύθυνση της αλληλεγγύης, αντί να στρέφονται η μια ενάντια στην άλλη, όπως το θέλουν και το επιδιώκουν οι ελίτ σε κάθε τόπο.
    Δεν μπορούμε ακριβώς από τώρα να περιγράψουμε τις δυνατότητες αυτοθέσμισης μιας κοινωνίας που θα βρίσκεται σε μετάβαση. Ο στόχος του κινήματος της αποανάπτυξης –τοπικοποίησης θα πρέπει να είναι ακριβώς να βοηθήσει να τεθεί η κοινωνία σε κίνηση προς αυτή τη κατεύθυνση και να σταματήσει καταρχήν τη μέχρι τώρα πορεία της προς τη τεχνοφασιστική προοπτική που το θέλουν οι ελίτ. Από κει και πέρα θα υπάρξουν πολλοί διαφορετικοί-αλλά παράλληλοι δρόμοι για κάθε τοπική κοινωνία. Η κατεύθυνση της αποανάπτυξης –τοπικοποίησης θα είναι η μήτρα που θα γεννήσει αυτούς τους διαφορετικούς δρόμους για κάθε τοπική κοινωνία και ταυτόχρονα ο συνδετικός τους κρίκος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή