Για μια Κοινότητα Διαβίωσης Ηλικιωμένων

Προβλέψεις γήρανσης για την Ευρώπη:

Οι προβλεπόµενες αλλαγές έως το 2060 όσον αφορά το µέγεθος και την ηλικιακή διάρθρωση του πληθυσµού. Παρατηρούνται οι ακόλουθες βασικές τάσεις:

(i)                  το µέγεθος του πληθυσµού των νέων αναµένεται να συρρικνωθεί κατά 9% σε επίπεδο ΕΕ των 27, ενώ οι µεγαλύτερες µειώσεις θα συµβούν στα νέα κράτη µέλη και τη Γερµανία·

(ii)                (ii) το µέγεθος του πληθυσµού σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών) αναµένεται να συρρικνωθεί κατά 15% σε επίπεδο ΕΕ των 27, καθώς σε 20 χώρες θα σηµειωθούν αρνητικοί ρυθµοί αύξησης.· Οι µειώσεις είναι και πάλι υψηλότερες και άνω του ευρωπαϊκού µέσου όρου στα νέα κράτη µέλη, καθώς και στη Γερµανία, την Ελλάδα και την Ιταλία· και

(iii)               (iii) η ηλικιακή οµάδα των ηλικιωµένων (65+) προβλέπεται να αυξηθεί δραστικά στο επίπεδο της ΕΕ των 27 (+79%), οι δε αυξήσεις θα είναι πιο οµοιόµορφα κατανεµηµένες ανάµεσα στις χώρες της ΕΕ των 15 και της ΕΕ των 12. Οι υψηλότερες ποσοστιαίες µεταβολές αναµένονται στην Κύπρο, την Ιρλανδία, τη Σλοβακία, το Λουξεµβούργο, τη Μάλτα, την Ισπανία, την Πολωνία και την Τσεχική ∆ηµοκρατία.

https://cor.europa.eu/en/engage/studies/Documents/Active-ageing-local-and-regional-solutions/EL.pdf 

Η κοινωνία γερνάει στη Ευρώπη και την Ελλάδα. Ο αριθμός των ανθρώπων άνω των 65 ετών θα αυξηθεί κατά εκατομμύρια τις επόμενες δεκαετίες. Στο παρελθόν, οι ηλικιωμένοι ζούσαν στην ευρύτερη οικογένεια μέχρι να πεθάνουν. Σήμερα, συχνά μένουν μόνες/οι τους μετά τη μετακόμιση των παιδιών και τον θάνατο της/ του συντρόφου. Στη Γερμανία για παράδειγμα όπου υπάρχουν τα στοιχεία, ήδη το 2006, το 37% των γυναικών ηλικίας 55 ετών και άνω και το 17% των ανδρών ζούσαν μόνες τους. Από την ηλικία των 75 ετών, το ποσοστό αυτό ήταν 62% των γυναικών και 24% των ανδρών^[1] Η αυξανόμενη μοναξιά αποτελεί αιτία κατάθλιψης της τρίτης ηλικίας. Η διαβίωση σε μια κοινότητα ηλικιωμένων μπορεί να το εξουδετερώσει αυτό.

Επίσης οι συντάξεις παντού μειώνονται και στην Ελλάδα έχουν μειωθεί εξαιρετικά με τις πολιτικές των μνημονίων των τελευταίων χρόνων. Η μεγάλη μερίδα των χαμηλοσυνταξιούχων λοιπόν δεν θα μπορούν να συνεχίζουν την ιδιοκατοίκηση, ακόμα και αν έχουν ιδιόκτητα σπίτια. Στην Ελλάδα βέβαια θα υπάρξει ένας δυσμενής συνδυασμός: οι νέοι άνεργοι, οι γονείς-γέροι με συντάξεις πείνας. Ποια μπορεί να είναι η λύση για τους ηλικειωμένους, οι οποίοι εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να κάνουν και πολλά πράγματα για να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους, όπως πιθανά μπορούν οι νεότεροι είτε αναζητώντας αλλού δουλειά είτε μεταναστεύοντας; Ιδίως για τους ηλικειωμένους που ζουν μόνοι ή δεν έχουν καθόλου παιδιά;

Μια κατάλληλη λύση θα ήταν οι κοινότητες συνβίωσης ηλικιωμένων (επίσης: κοινότητες συγκατοίκησης ηλικιωμένων ή Διευρυμένες οικογένειες ηλικειωμένων), όπου οι ηλικιωμένοι μοιράζονται ένα μεγάλο διαμέρισμα ή ένα μεγάλο σπίτι-μονοκατοικία ή ένα συγκρότημα κατοικιών για να ζήσουν εκεί μαζί. Στην Ευρώπη -και ιδίως στη Γερμανία τα τελευταία χρόνια- έχουν δημιουργηθεί ένα εκτεταμένο πεδίο τέτοιων δομών συγκατοίκησης  και συν-διαβίωσης.

Ζώντας μαζί αντί ο καθένας/μια μόνη

Η διαβίωση σε μια τέτοια κοινότητα ηλικιωμένων έχει τα χαρακτηριστικά κοινοτικής ζωής που επωφελείται από ένα ισχυρό κοινωνικό δίκτυο εντός της ομάδας διαβίωσης. Οι κοινόχρηστοι χώροι κυρίως προσκαλούν για αυτό, αλλά συχνά και οι κοινές δραστηριότητες, είτε συζητήσεις για κοινού ενδιαφέροντος θέματα είναι αυτές, είτε για κοινές εργασίες στον κήπο, είτε για οργάνωση γιορτών και εκδρομών. Ωστόσο, θα μπορούν τα μέλη να αποσύρονται, αν το επιθυμούν. Αυτό τους επιτρέπει το δικό τους δωμάτιο ή διαμέρισμα που θα διαθέτουν, με ταυτόχρονη πρόσβαση στους ομαδικούς χώρους, όταν το χρειάζονται.

Σε μια κοινότητα συμβίωσης ηλικιωμένων ζουν μαζί ηλικιωμένοι που είτε έχουν ήδη συνταξιοδοτηθεί είτε πρόκειται να συνταξιοδοτηθούν. Το κίνητρο είναι ότι δεν θέλουν να ζήσουν μόνοι τους στα γηρατειά και επιθυμούν να συνεχίσουν να είναι κοινωνικοί και επικοινωνιακοί ή και έχουν χαμηλές συντάξεις για να διατηρούν δικό τους σπίτι και δεν επιθυμούν να μπουν σε γηροκομείο. Οι ένοικοι μοιράζονται είτε ένα μεγάλο διαμέρισμα ή μια μονοκατοικία με ξεχωριστά δωμάτια ή ένα μπλοκ με ξεχωριστές μικροκατοικίες και πρόσθετους κοινόχρηστους χώρους, όπως μια μεγάλη κουζίνα, τραπεζαρία, σαλόνι ή μεγάλο μπάνιο,  ή μια αυλή και κήπο. Συνήθως, οι ηλικιωμένοι συγκατοικούν όταν είναι ακόμα ευκίνητοι. Εάν ένας ένοικος χρειαστεί φροντίδα, συνήθως την αναλαμβάνει μια επαγγελματική υπηρεσία κατ' οίκον φροντίδας.

Υπάρχει βέβαια μια διάκριση μεταξύ υποστηριζόμενων από έξω-π.χ από ένα σύλλογο ή μια κοινωνική υπηρεσία ή ασφαλιστικό ταμείο-και ανεξάρτητα διαχειριζόμενων κοινόχρηστων κατοικιών από τα ίδια τα μέλη της κοινότητας:

α) Η λεγόμενη ενεργητική κοινότητα διαβίωσης απευθύνεται (αν και όχι αποκλειστικά σε δραστήριους ακόμα) ηλικιωμένους πολίτες, όπου σαν κάτοικοι ζουν μαζί ανεξάρτητα και οργανώνουν τη ζωή τους χωρίς εξωτερική βοήθεια.

β) Η παθητική –θα μπορούσε να ονομασθεί-κοινότητα συγκατοίκησης^[2] που είναι μια (λιγότερο ή περισσότερο επαγγελματικά) εξωτερικά υποστηριζόμενη κοινότητα διαβίωσης για ηλικιωμένους πολίτες μεταξύ των οποίων υπάρχουν και κάποιοι που χρειάζονται φροντίδα. Μοιάζει με μια Εστία στην οποία παρέχεται, εκτός των άλλων, και ιδιαίτερη φροντίδα υγείας, εξασφαλισμένη από πόρους της ίδιας της κοινότητας ή από υγειονομική κρατική υπηρεσία και ασφαλιστικά ταμεία περίθαλψης (αφού οι πολίτες υπήρξαν ασφαλισμένοι σε υγειονομικά ταμεία).

Στην ενεργητική κοινότητα υπάρχουν ηλικίες 50 ετών και άνω. Οι περισσότεροι κάτοικοί της εξακολουθούν να είναι πολύ δραστήριοι και κάνουν πολλά μαζί. Μια τέτοια κοινότητα μπορεί να είναι και ένας συνδυασμός νέων οικογενειών και ηλικιωμένων πολιτών. Μπορεί τότε να ονομασθεί και «οικιστική κοινότητα πολλαπλών γενεών» ή μια εστία πολλαπλών γενεών. Πολλές γενιές ζουν μαζί με στόχο τη συντροφικότητα, την αλληλεγγύη και αλληλοστήριξη^[3].

Μια διαγενεακή κοινότητα κατοικιών ή διαμερισμάτων, συχνά αποκαλούμενη επίσης πολυγενεακή συγκατοίκηση, πολυγενεακή διαβίωση, επιλέγεται ως μακροχρόνια ρύθμιση της διαβίωσης και της εθελοντικής συγκατοίκησης πολλών ανεξάρτητων και διαφορετικής ηλικίας ατόμων σε ένα πολύ μεγάλο διαμέρισμα ή σπίτι. Συνήθως πρόκειται για τουλάχιστον δύο ξεχωριστές οικιστικές μονάδες. Οι γενικοί χώροι, όπως το μπάνιο, η σάουνα, η κοινόχρηστη κουζίνα, οι χώροι για χόμπι, το στούντιο, ο ξενώνας, ενδεχομένως το σαλόνι και οι χώροι του κήπου μοιράζονται σύμφωνα με τους συμφωνημένους από τα μέλη κανόνες. Ο όρος δεν χρησιμοποιείται ομοιόμορφα. Μπορεί να είναι μια αμιγώς οικιστική κοινότητα ή μια κοινότητα ειδικού σκοπού, για παράδειγμα, μια μορφή συμβίωσης από κοινού σε ένα μεγάλο αγρόκτημα ή καλλιεργητών ( μικροκαλλιεργητών ιδίως) διαφορετικών μικρών αγροκτημάτων μιας περιοχής ή επαγγελματικά συνδεδεμένων προσώπων με σκοπό την εξασφάλιση ατομικών και κοινών μέσων διαβίωσης.

Μπορεί επίσης μια διαγενεακή κοινότητα να εξασφαλίζει ανοικτούς χώρους συνάντησης όπου τα μέλη διαφορετικών γενεών μπορούν να συναντηθούν, να ανταλλάξουν και να στηρίξουν ο ένας τον άλλον, σε ένα φάσμα δραστηριοτήτων και υπηρεσιών που βασίζονται κυρίως στην αυτοβοήθεια ή την εθελοντική εργασία. Υπό αυτή την έννοια, οι κατοικίες πολλαπλών γενεών συχνά συνδυάζουν τις υπηρεσίες των κοντινών συνοικιακών πιθανά υπαρχόντων κέντρων υγείας, οικογενειακών κέντρων ή κέντρων γυναικών και μητρότητας, των κέντρων ημερήσιας φροντίδας και απογευματινής απασχόλησης για παιδιά και των χώρων συνάντησης ηλικιωμένων-ΚΑΠΗ, για την παροχή υπηρεσιών μεταξύ των γενεών.

Το κοινό σημείο όλων αυτών των δομών είναι ότι βασίζονται στην επιθυμία να αναβιώσει η συντροφικότητα και η αλληλοϋποστήριξη μεταξύ νέων και ηλικιωμένων. Ο όρος που χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο αντιτίθεται σκόπιμα σε μορφές σύγκρουσης γενεών. Οι ένοικοι συχνά αναλαμβάνουν οι ίδιοι καθήκοντα και έτσι συμβάλλουν σημαντικά στην ομάδα. Συχνά, το σημείο αναφοράς σε αυτό το πλαίσιο είναι η συμβίωση σε μεγάλες οικογένειες, τις «διευρυμένες» όπως τις έχουμε ονομάσει, όπου η καθημερινή ζωή διαχειρίζεται από πολλές γενιές μαζί. Μια καθημερινή ζωή που εκ των πραγμάτων θα έχει το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα.

Υπάρχουν επίσης μεικτές μορφές στις οποίες, για παράδειγμα, ένα συγκρότημα κατοικιών που διαχειρίζεται ένας συνεταιρισμός, στεγάζει επίσης υπηρεσίες για οικογένειες (όπως ένα κέντρο ημερήσιας φροντίδας).

Η Γερμανία, για παράδειγμα, στηρίζει οικονομικά τη δημιουργία κοινοτήτων διαβίωσης ηλικιωμένων. Τα άτομα που έχουν ανάγκη φροντίδας και συμμετέχουν στην ίδρυση ομάδας εξωτερικά υποστηριζόμενης διαβίωσης μπορούν να υποβάλουν αίτηση για μια αρχική χρηματοδότηση έως 2. 500 ευρώ από το ταμείο ασφάλισής τους. Επιπλέον, το ταμείο ασφάλισης και περίθαλψης καταβάλλει έως και 4. 000 ευρώ για μέτρα βελτίωσης του περιβάλλοντος διαβίωσης. Από το 2012, οι ομάδες εξωτερικά υποστηριζόμενης διαβίωσης μπορούν επίσης να χρηματοδοτηθούν στο πλαίσιο του νόμου για την αναπροσαρμογή της νοσηλευτικής φροντίδας με ένα επίδομα ομάδας διαβίωσης ύψους 214 ευρώ μηνιαίως. Εάν είναι απαραίτητο, οι ηλικιωμένοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τη χορήγηση κοινωνικού επιδόματος και επιδόματος στέγασης με βάση τις ανάγκες στο γραφείο της αρμόδιας υπηρεσίας κοινωνικής πρόνοιας και στο γραφείο στεγαστικού επιδόματος της πόλης ή του δήμου.

Νομικές προϋποθέσεις

Κατά τη δημιουργία μιας νέας κοινότητας ή με τη μετακόμιση σε μια υπάρχουσα, υπάρχουν ορισμένα νομικά προβλήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Πάνω απ' όλα, είναι σημαντικοί οι σαφείς και προσυμφωνημένοι κανονισμοί της κοινότητας. Αυτό περιλαμβάνει και διάφορες συμβάσεις και συμφωνίες με τρίτους, όπως η πιθανή σύμβαση μίσθωσης υπαρχόντων κτιρίων ή η σύμβαση με εργολάβο, μηχανικό και αρχιτέκτονα στην περίπτωση κατασκευής νέων κτιρίων . Στην πρώτη περίπτωση μπορεί να θεωρηθεί σκόπιμο κάθε κάτοικος να συνάπτει ξεχωριστή σύμβαση μίσθωσης με τον ιδιοκτήτη. Έτσι αποφεύγονται τα προβλήματα όταν οι κάτοικοι φεύγουν από την κοινότητα ή μετακομίζουν.

Όσοι αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία να δημιουργήσουν από την αρχή μια τέτοια κοινότητα, θα χρειασθεί να ετοιμάσουν ένα λεπτομερές σχέδιο λειτουργίας της που θα αφορά:, τους κανόνες συμβίωσης, τα οικονομικά της, τα αντίστοιχα με το είδος της νομικά ζητήματα.

Στην περίπτωση εξωτερικά υποστηριζόμενης κοινότητας διαβίωσης, θα πρέπει να προσδιορίζονται με σύμβαση τα καθήκοντα των εργαζομένων(π.χ. μάγειρου, κηπουρού ή νοσοκόμου) ή της υπηρεσίας υγειονομικής φροντίδας, πέραν όσων προσφέρονται εθελοντικά. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον/ην εργαζόμενο/η με νοσηλευτική δραστηριότητα, ή αναλαμβάνει τη φροντίδα σε διάφορους τομείς όπως τα διοικητικά και οικιακά καθήκοντα. Για το σκοπό αυτό, τα πρόσωπα αυτά θα πρέπει να οριστούν από κοινού από τους κατοίκους της συμβίωσης. Χρειάζεται επίσης σύμβαση με τις κοινωνικές υπηρεσίες, έτσι ώστε η Κοινότητα να δικαιούται επίδομα ομαδικής στέγασης.

Μπορεί και ένας/μια συγγενής κάποιου μέλους της κοινότητας να μετακομίσει στη κοινότητα διαβίωσης ηλικιωμένων που υποστηρίζεται από έναν φορέα και να παρέχει υπηρεσίες φροντίδας. Η σύμβαση μίσθωσης που συνάπτει με τον πάροχο του κτιρίου θα πρέπει να υπόκειται στις ίδιες απαιτήσεις. Θα πρέπει επίσης να εξασφαλίζεται και η πλήρης ενδονοσοκομειακή περίθαλψη των μελών, όταν θα είναι αναγκαίο.

Εάν υπάρχει ανάγκη για περίθαλψη, μπορεί να ανατεθεί σε μια υπηρεσία εξωτερικής περίθαλψης η φροντίδα των ενοίκων της κοινότητας με απευθείας συνεννόηση με το ή τα αρμόδια ταμεία ασφάλισης-περίθαλψης

Επιπλέον, οι συγκάτοικοι της Κοινότητας θα πρέπει να ορίσουν από κοινού και κάποιον-εργαζόμενο ή μέλος της-που θα τους εκπροσωπεί προς τρίτους. Ο εκπρόσωπος αυτός μπορεί επίσης να υποστηρίζει την Κοινότητα με γενικές δραστηριότητες φροντίδας, διοίκησης και καθαριότητας και ο ρόλος του είναι ανεξάρτητος από την ατομική νοσηλευτική φροντίδα των ηλικιωμένων πολιτών.

Ενοίκιο ή αγορά;

Υπάρχουν δύο επιλογές για τη μετακόμιση σε μια κοινότητα συμβίωσης: ενοικίαση ή αγορά. Το ποια επιλογή είναι η καλύτερη εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Αυτό περιλαμβάνει τις προσωπικές προτιμήσεις των ήδη αποφασισμένων μελών, όσον αφορά τη βάση της κοινότητας και κυρίως την επιθυμητή τοποθεσία. Φυσικά, η διαθεσιμότητα ελεύθερων θέσεων σε ήδη υπάρχουσα με συγκεκριμένες προδιαγραφές κοινότητα, είναι διαφορετικού επιπέδου ζήτημα και παίζει μεγάλο ρόλο. Αν με το ζήτημα ασχολούνται συγγενείς, έχουν πολλά να πουν για την συναπόφαση, αν δηλαδή θα προτιμηθεί ενοίκιο ή αγορά, ιδίως όταν πρόκειται για άτομα που χρήζουν φροντίδας.

1)      Η αγορά είναι ιδιαίτερα κατάλληλη στην περίπτωση ιδίων κεφαλαίων και οικονομιών. Εκτός από τη χρήση της, η ακίνητη περιουσία θεωρείται επένδυση σε αξία, οπότε δεν είναι μόνο το αγαπημένο πρόσωπο που επωφελείται από την αγορά. Οι τιμές αγοράς των κατάλληλων ακινήτων υπόκεινται σε έντονες διακυμάνσεις ανάλογα με την τοποθεσία, το μέγεθος και τον εξοπλισμό.

2)      Το μεγάλο πλεονέκτημα της ενοικίασης είναι η ευελιξία. Εάν οι συνθήκες ζωής αλλάξουν, η μετακόμιση ή η μετεγκατάσταση είναι απλή. Επίσης, δεν χρειάζεται να ανησυχούν τα μέλη για τη συντήρηση του ακινήτου. Οι τιμές των ενοικίων για τους ηλικιωμένους βασίζονται στον αντίστοιχο δείκτη ενοικίου και εξαρτώνται από την τοποθεσία, την επίπλωση και το μέγεθος. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στο οικονομικό σχέδιο θα πρέπει να προστίθενται επίσης οι δαπάνες για περίθαλψη και νοσηλεία.

Στο αρχικό οικονομικό πλάνο θα πρέπει να προβλέπονται και στην Ελλάδα επίσης, οι δυνατότητες για διεκδικήσεις οικονομικών πόρων κι επιδομάτων από κρατικούς ή δημοτικούς-περιφερειακούς φορείς, ιδίως αν είναι ένας κοινωφελής σύλλογος ο φορέας που δημιουργεί την Κοινότητα.

Ίδρυση μιας νέας Κοινότητας Συμβίωσης ηλικειωμένων

Στη χώρα, όπου από όσα ξέρουμε, δεν έχουν δημιουργηθεί τέτοιες δομές συγκατοίκησης ηλικειωμένων μέχρι τώρα, θα είναι απαραίτητο τα επόμενα δύσκολα χρόνια να αναληφθούν πρωτοβουλίες για τη σύστασή τους, από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους. Ήδη συνταξιούχοι μαζί με συγγενείς τους πιθανά, αφού συμπράξουν και με τυχόν ενδιαφερόμενους μελλοντικούς τέτοιους, μπορούν να ξεκινήσουν την διερεύνηση δυνατοτήτων σύστασης μια κοινότητας συμβίωσης, σε κάθε τόπο, είτε σε μια μεγάλη πόλη είτε σε μικρότερη επαρχιακή.

Αν ο αριθμός των ιδρυτικών μελών είναι αρκετός για τη δημιουργία κοινωφελούς συλλόγου, τον ιδρύουν πρώτα σαν φορέα της κοινότητας. Αν δεν είναι τότε δημιουργούν την ομάδα πρωτοβουλίας που θα την βάλει στα σκαριά, ελπίζοντας κι περιμένοντας στη συνέχεια να δημιουργηθούν οι δυνατότητες για ίδρυση φορέα.

Σε κάθε περίπτωση ετοιμάζουν στις συναντήσεις τους ένα αρχικό σχέδιο για τη σύστασή της, που όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω περιλαμβάνει μια οικονομοτεχνική μελέτη, έναν εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας, μια νομική μορφή, το μοντέλο της, καθώς και το πιο βασικό την τοποθεσία της. Για την τελευταία θα παίξουν σημαντικό ρόλο οι καλές προϋποθέσεις, δηλαδή οι καλές συγκοινωνιακές συνδέσεις, οι κοντινές εμπορικές εγκαταστάσεις, το πράσινο του περιβάλλοντος για να είναι υγιεινό και να αισθάνονται άνετα τα μέλη της τρίτης ηλικίας.

Στη συνέχεια η ομάδα πρωτοβουλίας:

1. Προγραμματίζει αρκετό χρόνο για τη θεμελίωσή της. Αυτό είναι σκόπιμο, καθώς πολλά πράγματα πρέπει να είναι καλά προετοιμασμένα και αποφασισμένα.

2. Αναζητά ενδιαφερόμενους συγκατοίκους που θα ήθελαν να εγκατασταθούν στην υπό δημιουργία κοινότητα, πιθανά και με κάποιον συγγενή τους.

3. Ψάχνει για ένα κατάλληλο χώρο ή κτίριο ή συγκρότημα σπιτιών στην επιλεγμένη τοποθεσία και σκέφτεστε τι είναι πιο πιθανό - η αγορά ή η ενοικίαση.

4. Διευκρινίζει εκ των προτέρων τα νομικά ζητήματα σχετικά με τη σύσταση της Κοινότητας. Συχνά έχει νόημα, για παράδειγμα, να ιδρυθεί μια ένωση προσώπων ή σύλλογος όπως προαναφέραμε.

5. Συζητά από κοινού πώς θα οργανωθεί η Κοινότητα - Ποια έξοδα θα πρέπει να πληρώνουν οι συγκάτοικοι, αν μπορεί να συσταθεί από ιδίους πόρους ή θα πρέπει να αναζητηθούν από υποστηρικτές του εγχειρήματος και δομές κοινωνικής αλληλεγγύης - οικονομίας (π.χ από κοινωνικούς πιστωτικούς οργανισμούς και συνεταιριστικές τράπεζες, ή με διαδικασία crowdfunding),αν θα υπάρχει εξωκοινοτική φροντίδα και υγειονομική υποστήριξη κ.λπ. Το σημαντικότερο σε αυτή τη φάση θα είναι η εξασφάλιση της αρχικής προωθητικής χρηματοδότησης!

Στην Ελλάδα έχει ήδη δημιουργηθεί μια τέτοια πρωτοβουλία στο φ/β με την επωνυμία:

Συγκατοίκηση ηλικιωμένων-Φτιάχνω το μέλλον μου!

(https://www.facebook.com/groups/473265414289447/permalink/473293200953335)

Το κάλεσμα για συμμετοχή είναι το παρακάτω:

«Νομίζετε ότι για εμάς που έχουμε μπει για τα καλά στην τρίτη ηλικία οι χαρές της παρέας και της συντροφικότητας έχουν περάσει ανεπιστρεπτί;

Νομίζετε ότι παρ’ όλη την κοινωνική ή οικογενειακή δραστηριότητα η μοναξιά και η κατάθλιψη μπορούν να είναι η μόνη συντροφιά μας, όταν κλείνουμε την πόρτα του σπιτιού πίσω μας;

Πιστεύετε ότι είμαστε απενεργοποιημένοι και ανίκανοι για δημιουργική αλληλεπίδραση με τους άλλους;

Νομίζετε ότι, μέσα σε μία ταραγμένη ησυχία και ανία, το μόνο που έχουμε να περιμένουμε είναι η “μόνη βεβαιότητα που έχουμε σ’ αυτή τη ζωή”;

Έχετε την εντύπωση ότι εμείς, τα μεγάλα παιδιά, δεν έχουμε μέλλον;

Εμείς, με πατημένα για τα καλά τα δεύτερα -ήντα, που αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε αυτή τη σελίδα, αυτό το κάλεσμα, πιστεύουμε ακράδαντα ότι ναι και βέβαια έχουμε μέλλον, μέχρι την στιγμή που, με το καλό, θα κλείσουμε τα μάτια μας φυσικά. Πιστεύουμε ότι ο χρόνος που έχουμε στην διάθεσή μας μπορεί να γίνει συναρπαστικός, δημιουργικός, γεμάτος εκπλήξεις και νέα ενδιαφέροντα. Μπορεί να είναι γεμάτος με φίλους και αγάπη, μπορεί να έχει ουσιαστική ποιότητα με έναν τρόπο που μόνον η ηλικία αυτή μπορεί. Μέσα από την γνώση της ζωής, το μεγάλο μας προσόν που κατακτήσαμε με πόνο και κόπο, μπορούμε να χαιρόμαστε κάθε στιγμή και να εκτιμούμε απεριόριστα κάθε είδος ομορφιάς.

Αυτή η σελίδα φιλοδοξεί να κάνει κάλεσμα και να γίνει σημείο συνάντησης με στόχο την συγκατοίκηση ηλικιωμένων ανθρώπων. Ανθρώπων που προτιμούν να είναι ολοκληρωμένα, υγιή όντα, που αγαπούν να κάνουν παρέα με άλλους, που επιδιώκουν την συναναστροφή με καινούρια πρόσωπα, που έχουν τη σοφία της συναίνεσης και της αποδοχής της διαφορετικότητας των άλλων. Η σελίδα αυτή απευθύνεται κυρίως προς όσους αισθάνονται επιτακτική ανάγκη για την συντροφικότητα που θεραπεύει τον εφιάλτη της μοναξιάς. Είναι ένα κάλεσμα με στόχο να έρθουμε σε επαφή, να γνωριστούμε ψηφιακά αλλά κι από κοντά και να εντοπίσουμε τους πιθανούς συγκατοίκους μας.

Παρακαλούμε τους νεαρούς, τα παιδιά μας, τα εγγόνια μας που λαμβάνουν γνώση αυτής της σελίδας να την κάνουν γνωστή στους μεγαλύτερους συγγενείς τους, βλέπετε πολλά μεγάλα παιδιά είναι αναλφάβητα ως προς την ψηφιακή ζωή. Και παιδιά, η βοήθεια σας δεν σταματάει εδώ. Θέλουμε να μας έχετε στον νου σας και αν σας αρέσει η ιδέα, να έρθετε να μείνετε μαζί μας, όποτε και όσο θέλετε. Σας χρειαζόμαστε και μας χρειάζεστε.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν. Ας φροντίσουμε το μέλλον μας»

---

[1] http://www.bpb.de/wissen/5MJEAP,0,0,Alleinlebende_nach_Familienstand.html

[2] Οι κοινότητες αυτές είναι μια ειδική μορφή συγκατοίκησης για ηλικιωμένους και άτομα που χρήζουν φροντίδας Εμφανίστηκαν στη Γερμανία γύρω στο 2000 και εννοιολογικά αντιπροσωπεύουν την απομάκρυνση από τα ιδρύματα-γηροκομεία και ένταξή τους σε υποστηριζόμενους χώρους διαβίωσης, σε σπίτια που είναι προσανατολισμένα στην καθημερινή ζωή. Σύμφωνα με το Kuratorium Deutsche Altershilfe (KDA), οι κοινότητες αυτές συγκατοίκησης αναφέρονται επίσης ως η "4η γενιά οίκων ευγηρίας" στη Γερμανία. Εν τω μεταξύ, οι "Κοινότητες διαβίωσης με υπηρεσίες φροντίδας" για ηλικιωμένους που χρειάζονται βοήθεια και φροντίδα έχουν αναγνωριστεί νομικά ως εναλλακτική λύση στην πλήρη νοσοκομειακή περίθαλψη σε όλα σχεδόν τα γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια.

[3] Οικιστική Κοινότητα πολλαπλών γενεών: "Ένα δίκτυο σε ολόκληρη την πόλη". Στο: Stern. de. 28. Μαίου 2007, τελευταία επίσκεψη στις 23 Ιανουαρίου 2020.

Τι είναι το πιο επείγον για να αντιμετωπίσουμε από όσα συμβαίνουν;

 12 εκατομμύρια στρέμματα γεωργικής Γης το χρόνο υποβαθμίζονται σοβαρά.

4 εκατομμύρια  στρέμματα γεωργικής Γης το χρόνο ερημοποιούνται τελείως και βγαίνουν εκτός καλλιέργειας.

24 δισεκατομμύρια τόνοι γόνιμου εδάφους εξαφανίζονται κάθε χρόνο.

Σύνολο ως σήμερα το 40% των καλλιεργούμενων εδαφών έχει ερημοποιηθεί τελείως.

(UNCCD report το πιο πρόσφατο του Απριλίου).

Πως ήταν το κανονικό:

Πριν τον άνθρωπο, επιφάνεια της Γης είχε 3% έως 6% οργανική ουσία, στην κορυφή του εδάφους.

Με κάτω από 3% η γη θεωρείται μη γόνιμη.

Με 3 έως 6% ζωντανού αφράτου γόνιμου εδάφους, η ζωή ευδοκιμούσε και εκατομμύρια διαφορετικά είδη δημιουργήθηκαν. 

Κι όλα μαζί συγκατοικούσαν, όχι απλώς επιβιώνοντας, αλλά ευδοκιμώντας! Θριαμβεύοντας!

Πως είναι τώρα:

Τώρα, η πιο πλούσια περιοχή του κόσμου σε οργανική ύλη είναι η Βόρεια Ευρώπη με (μόλις) 1,48% οργανική ύλη (αντί για 3-6 που ήταν πριν). Δηλαδή, σήμερα, 52% ερημοποίηση έχει το πιο εύφορο ακόμα μέρος της σημερινής Γης (!)

Σε όλες τις άλλες περιοχές της Γης, έχει απομείνει πολύ λιγότερη οργανική ύλη όπως πχ στην Ινδία που έχει μόλις 0,67%

Τι προκάλεσε την ερημοποίηση των εδαφών. 

(εκτός από την κλιματική αλλαγή που επιδρά και επιδεινώνει)

1) Τα κτίσματα του ανθρώπου. Η τσιμεντοποίηση.

Αντί να φτιάχνει σπίτι πάνω σε δέντρο, κόβει 10 δέντρα για να φτιάξει σπίτι και συνεχώς νέες πόλεις. (Παν-πολεοποίηση της Γης).

2) Η αποψίλωση των δασών.

Η ζώσα ύλη, δηλαδή τα μεγάλα δέντρα αποθήκευαν διαρκώς μέσα τους ένα πολύ μεγάλο μέρος του co2 που κυκλοφορεί σήμερα ελεύθερο στον αέρα. 

3) Οι κακές πρακτικές αγροτικής παραγωγής.

Οι αγελάδες της βιομηχανικής κτηνοτροφίας είναι μόνο ένα μικρό μέρος του προβλήματος.

Η χρήση ορυκτών καθώς και συνθετικών λιπασμάτων στην Γεωργία συμβάλλουν κατά πολύ περισσότερο στην ερημοποίηση.

Το 75% της οργανικής ύλης του πλανήτη έχει ήδη σήμερα εξαφανιστεί. (UNCCD)

Αυτό σημαίνει ότι έχει ελευθερωθεί με την μορφή co2 και βρίσκεται τώρα στην ατμόσφαιρα.

Τι μπορεί να γίνει για να σωθεί το χώμα, πριν ο πολιτισμός μας καταστραφεί από την έλλειψη τροφής στα επόμενα 20 χρόνια;

Μόνον οι πρακτικές της Αναγεννητικής Γεωργίας και της Αναγεννητικής Κτηνοτροφίας, μπορούν να ανακτήσουν όλο αυτό τον άνθρακα και να τον επαναφέρουν στο χώμα.

Αυτό θα πρέπει όλοι να το καταλάβουμε καλά και να κάνουμε ότι είναι δυνατόν για να εφαρμοστούν από εδώ και πέρα.

Με τις μεθόδους αυτές μπορούμε ακόμα και να μετατρέψουμε μια έρημο σε γόνιμη Γη.

Στην Κίνα το εφαρμόζουν αυτό ήδη. Για παράδειγμα σε ένα τεράστιο φωτοβολταϊκό πάρκο που κάτω από τα ηλιακά πάνελ το έδαφος της ερήμου πρασίνισε και κάνουν και παραγωγή ζαρζαβατικών.

Με αυτές, αντί να αφαιρείται γόνιμη Γη, για να τραφούν τα φυτά, κάθε χρόνο προστίθεται και περισσότερη και παραμένει στο έδαφος!

 Σημειώστε ότι οποιαδήποτε άλλη λύση μονόπλευρης παραγωγής τροφής με ΓΤΟ (και μπούργκερ από μεταλλαγμένα ένζυμα) μπορεί θεωρητικά να εξασφαλίσει κάποια ποσότητα τροφής, αλλά αυτό θα είναι μόνο προσωρινό και δεν θα λύσει ριζικά το πρόβλημα, ούτε της διατροφής ούτε της ερημοποίησης. Αν η παραγωγή τροφής δεν συνδυαστεί με την επαναφορά του χώματος στην πλούσια σύνθεση που είχε πριν, τότε η ερημοποίηση θα αυξηθεί αντί να μειωθεί.

Οι μονόπλευρες λύσεις διατροφής με μεταλλαγμένα, δεν θα είναι λύσεις , αλλά θα είναι μέρος του προβλήματος της ερημοποίησης.

Τι πετύχαμε ως τώρα:

Ο άνθρωπος κατάφερε να εξασφαλίσει και να δρομολογήσει την μετάβαση σε μηδενικού άνθρακα ηλεκτρικό ρεύμα και αυτοκίνηση.

Τώρα πια είναι μόνο θέμα χρόνου να πετύχουμε 100% ΑΠΕ και 100% Η/Ο. 

Θα μειώσουμε με επιτυχία το 70% των εκπομπών.

Τι λείπει και είναι και το πιο σημαντικό:

 ΔΕΝ καταφέραμε όμως ακόμα να βρούμε λύση για το υπόλοιπο 30% των εκπομπών που είναι οι πιο σημαντικές. 

Και είναι πιο σημαντικές γιατί η ερημοποίηση προσθέτει επιπλέον αέρια θερμοκηπιου που ΔΕΝ έχουν υπολογιστεί σωστά και δεν έχουν προστεθεί στο σύνολο των εκπομπών από την αγροτική παραγωγή, όπως θα έπρεπε. 

Όταν μιλάμε μόνο για τις αγελάδες και νομίζουμε ότι θα σωθούμε, "αν γίνουμε όλοι βέγκαν", αυταπατώμαστε οικτρά!

Το αντίθετο θα συμβεί!

Και όταν νομίζουμε ότι αυτό είναι το κύριο πρόβλημα και ότι αν το επιλύσουμε μονόπλευρα αντικαθιστώντας το κρέας στην διατροφή μας θα σωθούμε, είναι σαν να ρίχνουμε στάχτη στα μάτια μας.

Τα Ηνωμένα Έθνη, 

έχουν πάρει σημαντικές αποφάσεις για την διάσωση του αέρα και του νερού, αλλά για την διάσωση του χώματος δεν έχουμε ακόμα πάρει, γιατί το θέμα ήταν πιο πολύπλοκο και δύσκολο να ερευνηθεί στο σύνολό του.

Επίσης διότι, ως τώρα νομίζαμε ότι αν προσθέτουμε άζωτο, φώσφορο και κάλιο στο χώμα θα μπορούμε να καλλιεργούμε επ άπειρον και δεν δώσαμε σημασία στα εκατομμύρια DNA που ζουν μέσα στο χώμα και το συνθέτουν και το αναγεννούν καθημερινά.

Αν όμως δεν παρθούν αποφάσεις τώρα, η ερημοποίηση σε προχωρημένο βαθμό, σε 20 χρόνια, δεν θα είναι αντιστρέψιμη.

Η καθαρότητα του αέρα και του νερού εξαρτάται από την αρτιότητα του εδάφους.

Και η επαναφορά του χαμένου χούμου στο έδαφος, πρέπει να αποτελέσει τώρα, τον βασικό γνώμονα μας, για την προσπάθεια επαναφοράς του κλίματος, της βιοποικιλότητας, της βιωσιμότητας της ίδιας της ζωής στον τόσο σπάνιο πλανήτη μας, και για την ευημερία την οποία έχουμε ήδη χάσει σαν είδος.

Μετά από πολυετείς έρευνες και συμπεράσματα, με βάση την United Nations Convention to Combat Desertification, UNCCD, στα πλαίσια της οποίας οι ηγέτες των χωρών συνεδρίασαν από 9 έως 20 Μαΐου στην Ακτή Ελεφαντοστού, αναμένεται να παρθούν επιτέλους αποφάσεις το 2023, τόσο στις Βρυξέλλες, όσο και παγκόσμια

Διαβάστε επίσης το κείμενό μας: 

Κλιματική αλλαγή και γεωργία

Η έννοια του Κοινοτισμού είναι κομβική σήμερα

 Γιατί στις σημερινές συνθήκες, και λόγω των πολλαπλών κρίσεων που αφορούν και την ίδια τη δομή του καπιταλιστικού συστήματος σε παγκόσμιο επίπεδο, το κοινοτικό πνεύμα και ο κοινοτισμός έχει επανέλθει σε όλο τον κόσμο και διαμορφώνεται- κυρίως και προς το παρόν- με τη συλλογική υπόσταση των «κοινοτήτων του αγώνα» και των «κοινοτήτων του κινδύνου». Η κοινωνία των «από κάτω», εκείνων δηλαδή που βρίσκονται σε κίνδυνο και είναι τα θύματα της παγκοσμιοποίησης και των κρατών, δημιουργούν εγχειρήματα κοινοτισμού και κοινοτικές σχέσεις μεταξύ τους. Η παράδοση του κοινοτισμού που εμφανίζεται, υποχωρεί και ξαναεμφανίζεται-ιδίως στις δύσκολες συνθήκες, δημιούργησε π.χ. στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων, πάνω από 3.000 καταγεγραμμένα κοινοτικά εγχειρήματα, με διάφορες κουλτούρες στα πλαίσιά τους.

Αυτό που δεν κατάφερε το κίνημα του σύγχρονου κοινοτισμού, ήταν να αναπτύξει παράλληλα και αντι-θεσμούς απέναντι των επικρατούντων υφιστάμενων θεσμών, έτσι ώστε να μπορεί να συσταθεί μία δύναμη δυαδικής εξουσίας, αποκεντρωμένη, ομοσπονδιακή και προερχόμενη από τους πολίτες, ώστε αυτή να αποκτήσει τον έλεγχο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, τον  οποίο έλεγχο εξακολουθεί προς το παρόν να κρατά για τον εαυτό του το συγκεντρωτικό, γραφειοκρατικό εθνικό κράτος. Για να δημιουργήσουμε τέτοιους αντι-θεσμούς στις σημερινές συνθήκες του άκρατου ατομικισμού είναι πολύ δύσκολο, αλλά όχι ακατόρθωτο. Είναι πολύ δύσκολο να οργανώσουμε μια πραγματική δημοκρατική πολιτεία, αλλά και δυσκολότερο να τη διατηρήσουμε, όπως συμβαίνει με όλα τα πράγματα. Το ζήτημα της επαναστατικής αλλαγής και στα μέρη μας, προϋποθέτει την αποκέντρωση σε κοινότητες, δήμους και περιφέρειες και τη δικτύωσή τους σε ανακλητά συμβούλια.

Ο κόσμος του αγώνα, συρρικνωμένος πάλι σήμερα σε σχέση με λίγα χρόνια πριν, αλλά υπαρκτός και επίμονα δραστήριος, στρέφεται καθημερινά-ιδίως στα πλαίσια και της επιδημιολογικής κρίσης, αλλά και κατά και μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του περσινού καλοκαιριού όπου π.χ. στη Β. Εύβοια εκφράσθηκε η αλληλεγγύη και το κοινοτικό πνεύμα ακόμα και με συνελεύσεις ντόπιων και αλληλέγγυων- στρέφεται λοιπόν όλο και περισσότερο στην έννοια της Κοινότητας μέσα από μια θολή προσέγγιση της εικόνας της. Η υιοθέτηση της έννοιας θα επιταχυνθεί στα επόμενα χρόνια, γιατί θα καλύπτει πολλές προσεγγίσεις και ανάγκες για συλλογική πραχτική και δράση.

Στην Ελλάδα της επιδημιολογικής κρίσης άρχισαν να χρησιμοποιούν τον όρο Κοινότητα και να μιλάνε για την αναγκαιότητα επιστροφής στην έννοιά της, ακόμα και καθεστωτικοί πολιτικοί και κονδυλοφόροι( π.χ. «Με ατομική ευθύνη να κρατάμε τα μέτρα και να εμβολιασθούμε για να προστατέψουμε την κοινότητα από τον ιό». λένε: αυτοί βέβαια εννοούν την «κοινότητα των υπηκόων» και όχι την κοινότητα των αυτόνομων πολιτών).

Ο σύγχρονος αναδυόμενος Κοινοτισμός δεν μπορεί να κοιτάζει μόνο προς τα πίσω. Επιστροφή μεν στον Κοινοτισμό, αλλά...προς τα μπρος!
Δεν μπορεί να είναι επιλογή μας οι κοινότητες των προεστών και των κοτζαμπάσηδων της Τουρκοκρατίας, ούτε οι κοινότητες του προέδρου και του κοινοτικού συμβουλίου της νεοελληνικής πραγματικότητας μέχρι πριν καταργηθούν από τους νόμους « Καποδίστρια-Καλλικράτη».

Στο επίπεδο της κοινωνικής οργάνωσης δεν μπορεί η προοπτική να είναι πάλι το κεντρικό εθνικό κράτος, το οποίο έχει ξεπερασθεί από της συνθήκες της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού, αλλά η Κοινότητα των Κοινοτήτων (Κ.τΚ)., με τη μορφή του δημοκρατικού ομοσπονδιακού Κοινοτισμού. 

Ο κοινοτισμός και η άμεση δημοκρατία με την ομοσπονδιακή μορφή, αποτελεί σήμερα την ιδέα που μπορεί, όσο πιθανώς καμία άλλη, να εδαφικοποιήσει ταυτόχρονα σε τοπικό/γεωγραφικό αλλά και οικουμενικό/φαντασιακό επίπεδο την έννοια του κοινωνικού αυτοκαθορισμού.

Οι κοινοτικοί δεσμοί και σχέσεις σήμερα δεν στηρίζονται μόνο στην έννοια της χωρικής εγγύτητας-αν και αποτελεί βασική προϋπόθεση-αλλά διέπονται περισσότερο από τις κοινές πολιτισμικές, κοινωνικές και πολιτικές αξίες. Προς αυτή την κατεύθυνση ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν εκείνοι οι κοινοτικοί δεσμοί-θεσμοί που θα βρίσκουν έδαφος στο κοινωνικό πεδίο και θα διαμορφώνουν σταδιακά και τη νέα κοινωνική πραγματικότητα. Τον σημαντικότερο ρόλο σε αυτή την καθημερινή ύφανση-διαμόρφωση του κοινοτικού σχεδίου θα τον έχουν τα πρόσωπα. Τα πολύπλευρα-και όχι μονοδιάστατα- εκείνα υποκείμενα ενός νέου κοινοτικού ανθρωπολογικού τύπου που αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για δημιουργία και συμμετοχή σε κοινοτικά εγχειρήματα.

Κύκλοι προσώπων-πρωτοβουλίες πολιτών με αρχικές γενικές συμφωνίες ως προς τους σκοπούς και τα μέσα υλοποίησης, σε ανοιχτούς χώρους συνάντησης-συζήτησης για διεύρυνσή τους αλλά και παραπέρα διερεύνησης δυνατοτήτων, θα είναι ο εφαλτήρας για την από τα κάτω διαμόρφωση ενός προγράμματος υπέρβασης του καπιταλιστικού κοινωνικού σχηματισμού και του κεντρικού αυταρχικού κράτους.

Η Τοπική Κοινότητα) θα είναι το κύτταρο της άμεσης δημοκρατίας, είτε αυτή είναι της υπαίθρου, είτε πρόκειται για μια αστική κοινότητα σε κάποια ελληνική πόλη.
Οι δομές της Κοινότητας που θα αγαπήσουμε: Καταρχήν, μια χωρική κοινότητα, της υπαίθρου ή της πόλης, δεν είναι μόνο ο λειτουργικός τόπος της καθημερινής ζωής και διαμονής. Είναι ταυτόχρονα και ένα πολιτικό σώμα πολιτών που αποφασίζει για τα μικρά και τα μεγάλα προβλήματα που τους απασχολούν. Εδώ έχει λοιπόν εφαρμογή αυτό που πρέπει να εκφράζει με την κυριολεκτική σημασία της η λέξη πολιτική. Εδώ η γενική έννοια της κοινωνίας μπορεί να πάρει μια πιο συγκεκριμένη μορφή. Αυτή της τοπικής κοινωνίας, της κοινωνίας των πολιτών με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου. Των ενεργών και συμμετεχόντων σε συνελεύσεις πολιτών, που προσπαθούν να δημιουργήσουν μια δημόσια σφαίρα στην οποία να υπάρχει μια ορθολογική , δημιουργική και ηθική αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Να δημιουργήσουν ένα δήμο των πολιτών και όχι του δημοτικού συμβουλίου, των συνοικιακών και δημοτικών συνελεύσεων και όχι της δημαρχίας και αντιδημαρχίας, την ομοσπονδιακή ένωση των δήμων σε περιφέρεια και όχι του πάλε ποτέ νομάρχη ή του σημερινού αντιπεριφεριάρχη και περιφερειάρχη. Θα στηριχθεί βασικά σε γενικές συνελεύσεις, θεματικές συνελεύσεις και φόρα, συμβούλια όπως για παράδειγμα του πολιτισμού, υγείας, πρόνοιας- κοινωνικής προστασίας-ισότητας, προστασίας περιβάλλοντος, ενεργειακού εφοδιασμού, νεολαίας κ.λ.π. Θα στηριχθεί στην έννοια του συλλογικού πολίτη και του ανακλητού εκπροσώπου.

Οι κοινότητες της υπαίθρου θα πρέπει να έχουν την αυτονομία τους και να λειτουργούν με γενικές συνελεύσεις και το εκλεγόμενο κάθε φορά ανακλητό Συμβούλιο Κοινότητας(Σ.Κ.).

 Μέχρι και 10 τέτοιες κοινότητες μπορούν π.χ. να αποτελούν έναν ιδιαίτερο δήμο.

Στα πλαίσια μιας Χωρικής Ενότητας(Χ.Ε.), σε μια πόλη, η αστική κοινότητα αυτοοργανώνεται από τα νοικοκυριά ενός δρόμου ή ενός τετραγώνου1 που λειτουργεί με συνέλευση μελών και εκλέγει το Σ.Κ. Όλες οι κοινότητες μιας γειτονιάς συμμετέχουν στη συνέλευση γειτονιάς(Σ.Γ.) και εκλέγουν το Συνοικιακό Συμβούλιο(Σ.Σ.). Όλα τα Σ.Σ. συμμετέχουν στη συνέλευση του Δήμου της πόλης για τον συμμετοχικό προγραμματισμό-προϋπολογισμό και τον κοινωνικό έλεγχο και εκλέγουν το Συμβούλιο του Δήμου(Σ.Δ.).

Οι μεγάλες πόλεις χωρίζονται σε περισσότερους δήμους, ανάλογα με τον πληθυσμό (μπορούμε να επιλέξουμε για παράδειγμα δήμους των 50.000 κατοίκων). Στις μεγάλες λοιπόν πόλεις μπορεί να δημιουργηθεί και ένα τέταρτο επίπεδο διαβούλευσης, η Συνέλευση Πόλης(Σ.Π.) που εκλέγει και το Συμβούλιο Πόλης(Σ.Π.) και μαζί με τα συμβούλια των υπαίθριων και των αστικών δήμων συμμετέχουν στη συνέλευση της Χ.Ε. Εδώ παίρνονται αποφάσεις για όλα τα ζητήματα που απασχολούν την Χ.Ε. και εκλέγεται το Συμβούλιο της Χωρικής Ενότητας(Σ.Χ.Ε.) για τη συμμετοχή στην Ομοσπονδία των Χ.Ε. της επικράτειας, δηλαδή στη συνέλευση της Κ.τΚ., που στην ουσία θα αντικαταστήσει το σημερινό κοινοβούλιο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όταν θεσμισθεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, αυτό της άμεσης δημοκρατίας της Κ.τΚ.

Στη διεκδίκηση της θεσμοθέτησης της παραπάνω διαδικασίας στους υπάρχοντες δήμους, μπορούν να βοηθήσουν ανάλογες Τοπικές Κινήσεις Πολιτών με τα χαρακτηριστικά της «δημοκρατίας εν δράσει», όπως αναφερθήκαμε και πιο πάνω. Οι Τοπικές Κινήσεις Πολιτών δρουν μακροπρόθεσμα προς την κατεύθυνση θεσμοθέτησης συνελεύσεων και ανακλητών συμβουλίων σε επίπεδο υπαίθριας χωρικής κοινότητας, κοινότητας δρόμου ή τετραγώνου ή συνοικίας στις πόλεις, καθώς και δήμων ή περιφερειών.
Ένα τέτοιο Σύστημα Συμβουλίων (χωρικών ή θεματικών, στην αρχή με κύριο χαρακτηριστικό την αντίσταση στο υπάρχον και στη συνέχεια τη διαμόρφωση προγράμματος μετάβασης), καθώς θα αναπτύσσεται εξελισσόμενο από βαθμίδα σε βαθμίδα, θα αποτελέσει τον πολιτικό κορμό για τη μετάβαση σε μια κοινωνία της Κοινότητας των Κοινοτήτων και θα πρέπει να ενεργοποιήσει και να εμπλέξει όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού στις διεργασίες του, ώστε το πρόγραμμα μετάβασης που θα αναπτύξει να είναι όσο γίνεται πιο αντιπροσωπευτικό.

Μια τέτοια δομή θα μπορούσε να εκφράσει την άμεση συμβουλιακή κοινωνική και οικολογική δημοκρατία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, έως ότου αυτή η δομή λειτουργώντας για μεγάλο διάστημα σαν δυαδική εξουσία προς το κεντρικό κράτος, μπορέσει να ολοκληρώσει τη διαμόρφωση ενός νέου Κοινωνικού Συμβολαίου και σε μια Συνταγματική Συνέλευση διακυρυχθεί η Δημοκρατική Συνομοσπονδιακή Κοινοπολιτεία σαν νέας μορφής κοινωνική οργάνωση σε επίπεδο ελληνικής επικράτειας.

Η συνολική μας πρόταση:
Να διαμορφωθεί «από τα κάτω» και από τους Έλληνες «από κάτω» ένα απαραίτητο ρεαλιστικό και ελκυστικό πρόγραμμα για τη μετάβαση σε μια κοινωνία μετακαπιταλιστική που θα στηριχθεί:
•       στην οικονομία των βιοτικών αναγκών με στήριξη στα Κοινά, όσον αφορά στο περιεχόμενο,
•       στον συνεργατισμό-συνεταιρισμό όσον αφορά στις σχέσεις παραγωγής,
•       στη συλλογική-κοινοτική-δημοτική ιδιοκτησία όσον αφορά στα μέσα παραγωγής,
•       στην εγγύτητα και τις μικρές αποστάσεις όσον αφορά στο μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα,
•       στην άμεση δημοκρατία των συνελεύσεων και των ανακλητών εκπροσώπων, όσο αφορά στις διαδικασίες αποφάσεων, πολιτικής θέσμισης και διακυβέρνησης)

Ο Κοινοτισμός που προτείνουμε μπορεί να είναι ταυτόχρονα και «τοπικοποιημένος»(ιθαγενικός) και «οικουμενικός»(διεθνιστικός-κοσμοπολιτικός), με την έννοια ότι θα απορρίπτει «κάθε θεωρία που αγνοεί το ζωοδόχο παρελθόν λατρεύοντας ένα νέο τεχνο-μέλλον αλλά και κάθε δοξασία που εμμένει σε ένα ωραιοποιημένο παρελθόν εξορκίζοντας ένα σκοτεινό μέλλον» . Αυτή η σύνδεση του ιθαγενισμού με τον κοσμοπολιτισμό μπορεί να συμβεί και το απέδειξαν πρόσφατα το Ζαπατίστικο Κίνημα2 στο Μεξικό και το Κουρδικό Κίνημα στη Ροζάβα της Συρίας3

Τα σημερινά ελλαδικά, αλλά και ευρωπαϊκά εγχειρήματα του πολύμορφου κοινοτικού κινήματος πολλά έχουν να μάθουν από τους ιθαγενικούς λαούς για να εμπλουτίσουν τις δραστηριότητές τους, ώστε να εμπεριέχονται οι δυνατότητες μιας κοινωνίας σε μετακαπιταλιστική μετάβαση. Στοιχεία της έχουν ήδη δημιουργηθεί, εάν και ακόμα ξετυλίγονται και δεν είναι πλήρη.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Οι πολυκατοικίες μπορούν να εξελιχθούν σε «διευρυμένες οικογένειες» με κοινό ταμείο, όπως τις περιγράφουμε στο βιβλίο για τον «ανθρωπολογικό τύπο της απαοανάπτυξης τοπικοποίησης»

2. Οι αυτοοργανωμένες κοινότητες των Ζαπατίστας  λειτουργούν με βάση

την ιδεολογία που συνδυάζει παραδοσιακές πρακτικές των Μάγια με τον ελευθεριακό κοινοτισμό

αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες από τα κάτω προς τα πάνω. Από τον Αύγουστο του 2019 οι Ζαπατίστας δημιουργώντας 11 νέα Ζαπατιστικά Κέντρα Αυτόνομης Αντίστασης και Εξέγερσης-CRAREZ έχουν αυτονομήσει συνολικά 43  CRAREZ (12 caracoles -περιφέριες και 31 MAREZ-Αυτόνομοι Δήμοι). Με τα ανακοινωθέντα του Υποδιοικητή Galeano(μέχρι πρότινος Μάρκος) οι Ζαπατίστας περνάνε σε μια νέα εποχή, στην πρώτη γραμμή του αγώνα ενάντια στην κλιματική καταστροφή και τον καπιταλισμό που μας οδηγεί σε αυτήν:

"Η φύση είναι μια ελαστική μεμβράνη που μας επιστρέφει τις πέτρες που της ρίχνουμε με πολλαπλάσια ταχύτητα. Και ο Θάνατος επιστρέφει πάντα όλο και πιο ισχυρός. Ένας πόλεμος διεξάγεται μεταξύ συστήματος και φύσης. Στη σύγκρουση αυτή δεν χωρούν ημίμετρα ή δειλία. Ε'ισαι είτε με το σύστημα είτε με τη φύση. Είτε με τον θάνατο είτε με τη ζωή"

3. Οι Κούρδοι της Συρίας –σε συνθήκες πολέμου και εμπάργκο από όλες τις πλευρές-ανέλαβαν τον έλεγχο των εδαφών τους και ανακήρυξαν μια δημοκρατική, πολυεθνική, πολυθρησκευτική Αυτονομία, ιδρύοντας τρία αυτοδιοικούμενα καντόνια: Κομπάνι, Αφρίν και Τζαζίρα (Kobanî, Afrîn, Cizîrê), τα οποία θα πρέπει να είναι μέρος μιας δημοκρατικής Συρίας χρησιμεύοντας ως πρότυπα προς μίμηση για όλη τη Συρία και τη Μέση Ανατολή. Μετά την επίθεση της Τουρκίας που δεν ήθελε με κανένα τρόπο την Αυτονομία της Ροζάβα και κατέλαβε το Αφριν και έχει εισχωρήσει 30 χιλ. στην περιοχή αυτή της Συρίας, είμαστε όλο προσμονή τι θα προκύψει από την Μετα-Ροζάβα.

Η ηλεκτροκίνηση και η αποανάπτυξη

 Οι απαιτήσεις των ηλεκτρικών οχημάτων σε πόρους και οι σχετικές συνέπειες βρίσκονται επανειλημμένα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των σχετικών συζητήσεων. Είναι σαφές ότι υπάρχει ζήτημα: από κοινωνική και οικολογική άποψη, πρέπει να εξετασθεί προσεκτικά η ηλεκτροκίνηση και τα προβλήματα που φέρει μαζί της..

 Παρακάτω, παραθέτουμε περιληπτικά τα αποτελέσματα μιας τέτοιας εξέτασης από το γερμανικό Οικολογικό Ινστιτούτο . Αφορά στις δυνατότητες για μια μακροπρόθεσμα βιώσιμη προμήθεια πρώτων υλών και πώς το "ανταγωνιστικό προϊόν", ο κινητήρας εσωτερικής καύσης, συγκρίνεται με τα ηλεκτρικά οχήματα όσον αφορά τις απαιτήσεις σε πόρους.
​
Από την πρώτη ύλη στην ανακύκλωση: Απαιτήσεις πόρων για την ηλεκτροκίνηση
Είτε πρόκειται για την εμβέλεια, είτε την υποδομή φόρτισης ή τις εκπομπές CO2 κατά την παραγωγή των αυτοκινήτων, οι απαιτήσεις των ηλεκτρικών οχημάτων σε πόρους και οι σχετικές συνέπειες αποτελούν ένα επαναλαμβανόμενο θέμα έρευνας, όπως παράδειγμα η χρήση του νερού στις εξορύξεις στη Λατινική Αμερική. Επίσης, οι μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων περιέχουν μεγάλες ποσότητες πολύτιμων μετάλλων. Ανάλογα με τον τύπο της μπαταρίας, μπορούν να περιέχουν από 5 έως 12 κιλά κοβάλτιο και από 4 έως 15 κιλά λίθιο.
Χρειάζεται συγκεκριμένη ανάλυση των αναγκών σε πόρους και ποιες επιλογές υπάρχουν για μια βιώσιμη προμήθεια πρώτων υλών μακροπρόθεσμα, ώστε να προταθεί μια όσο το δυνατόν πιο βιώσιμη τεχνολογία. Επίσης να αναπτυχθούν δυνατότητες εκμετάλλευσης της ανακύκλωσης των πόρων και των υλικών, χωρίς να ξεχνάμε ότι το "ανταγωνιστικό προϊόν", ο κινητήρας εσωτερικής καύσης, απαιτεί επίσης τεράστια ποσότητα πόρων.
Όταν εξετάζουμε τις απαιτήσεις σε πόρους της ηλεκτροκίνησης θα πρέπει να το κάνουμε ολιστικά: από την εξόρυξη των πρώτων υλών έως την παραγωγή μπαταριών ιόντων λιθίου και την ανακύκλωση.
Στο τρέχον χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο "RE-SOURCING", το Öko-Institut εργάζεται πάνω σε αυτό ακριβώς το θέμα. Μαζί με έντεκα εταίρους, οι ερευνητές, υπό τον συντονισμό του Οικονομικού Πανεπιστημίου της Βιέννης, εξετάζουν τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τον τομέα των ηλεκτρονικών και τον τομέα της κινητικότητας. "Αναπτύσσουμε έναν οδικό χάρτη που δείχνει πώς η αλυσίδα αξίας των μπαταριών ιόντων λιθίου μπορεί να καταστεί βιώσιμη έως το 2050. Όσον αφορά το λίθιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο και τον γραφίτη, ασχολούμαστε με την εξόρυξη πρώτων υλών, την παραγωγή μπαταριών και την ανακύκλωση", λέει ο Dr Johannes Betz, επιστήμονας στο τμήμα Resources & Mobility. "Σε ένα πρώτο βήμα, χαρτογραφήσαμε την τρέχουσα κατάσταση, και τώρα αναλύουμε ιδιαίτερα θετικά παραδείγματα από την πράξη"
Επιπλέον, η ομάδα έργου διερευνά τα πρότυπα και τα νομικά πλαίσια σε αυτούς τους τομείς. "Το RE-SOURCING έχει ως στόχο να υποστηρίξει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στην ανάπτυξη των σωστών στρατηγικών και αποτελεσματικών μέτρων, αλλά καλούνται επίσης οι επιχειρήσεις και η κοινωνία των πολιτών - για παράδειγμα, με στόχο τη βιώσιμη επιχειρηματικότητα ή τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για μια πιο βιώσιμη εξόρυξη πόρων. "
Η τεχνολογία της ηλεκτροκίνησης δεν μπορεί να εφαρμοσθεί, χωρίς την απαραίτητη εξόρυξη των απαιτούμενων υλικών. Αυτή η εξόρυξη, όπου γίνεται –συνήθως σε φτωχές χώρες του παγκόσμιου Νότου-συνοδεύεται από μεγάλο οικολογικό αποτύπωμα[1] και  εκπομπές διοξειδίου(Εξορύξεις και δρόμοι στα σπλάχνα παρθένων δασών). Η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει ότι για την «πράσινη ανάπτυξη» θα χρειαστούμε μέχρι το 2050 ραγδαία αύξηση των εξορύξεων των ορυκτών μετάλλων, αλουμινίου, χαλκού, μολύβδου, νικελίου και χάλυβα, εντατικοποίηση στην εκμετάλλευση σπάνιων γαιών (ίνδιο, μολυβδένιο, νεοδύμιο) και, ειδικότερα για υλικά αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (κοβάλτιο, λίθιο, μαγγάνιο, νικέλιο), αύξηση της ζήτησης έως και 1.000%.
 Φυσικά, έχει και μεγάλο κοινωνικό αποτύπωμα για τις ανθρώπινες κοινότητες στις περιοχές αυτές, με υποβάθμιση των συνθηκών ζωής τους, αλλά και εκμετάλλευση της εργασίας τους, καθώς και σε μερικές περιπτώσεις με εγκατάλειψη περιοχών από τους κατοίκους.
Η ίδια η λειτουργία των ηλεκτρικών οχημάτων όμως παίζει σημαντικό ρόλο στο ισοζύγιο βιωσιμότητας. Όσον αφορά την εξοικονόμηση CO2, σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες του Öko-Institut, οι ηλεκτρικοί κινητήρες προηγούνται των κινητήρων εσωτερικής καύσης. "Κάθε επιστημονικά ορθή μελέτη που χρησιμοποιεί τις τρέχουσες τιμές δείχνει ότι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αποδίδουν εδώ καλύτερα σε γενικές γραμμές. Αν και η παραγωγή ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου προκαλεί περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου, το αντισταθμίζει κατά τη λειτουργία. Όσοι μετακινούνται ηλεκτρικά συμβάλλουν επίσης στην καλύτερη ποιότητα του αέρα, επειδή παράγονται σημαντικά λιγότεροι ατμοσφαιρικοί ρύποι σε τοπικό επίπεδο"
Ηλεκτρικός κινητήρας έναντι κινητήρα εσωτερικής καύσης
Όταν εξετάζονται οι απαιτήσεις σε πόρους της ηλεκτροκίνησης, συχνά παραβλέπεται το γεγονός ότι η κινητικότητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης απαιτεί επίσης πολλούς πόρους. Πάνω απ' όλα: πετρέλαιο. Στη μελέτη "Resource comsumption of the passenger vehicle sector in Germany until 2035 - the impact of different drive systems", το Öko-Institut, μαζί με το ifeu και την T&E, αξιολόγησε για πρώτη φορά για λογαριασμό του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Περιβάλλοντος τον γερμανικό τομέα των επιβατικών αυτοκινήτων μέχρι το 2035 από την άποψη των πόρων. Σε ένα σενάριο που προϋποθέτει τη μετατροπή σε 100% ηλεκτροκίνηση μέχρι το 2035, αυτό δείχνει περίπου πόσο πετρέλαιο θα μπορούσε να εξοικονομηθεί.
"Με τον τρόπο αυτό, η ζήτηση πετρελαίου μειώνεται περίπου στο μισό", λέει ο Johannes Betz, οπότε μπορούν επίσης να μειωθούν τα πολυάριθμα κοινωνικά και οικολογικά προβλήματα που σχετίζονται με την εξόρυξή του και τη χρήση του. Ο εμπειρογνώμονας του Öko-Institut αναφέρεται, για παράδειγμα, στη μόλυνση τεράστιων εκτάσεων γης στη Ρωσία, τον μεγαλύτερο προμηθευτή πετρελαίου της Γερμανίας, ή στα μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα στις ΗΠΑ. "Η παραγωγή πετρελαίου επιφέρει επίσης τεράστια προβλήματα για τη Νιγηρία, από ατυχήματα και πυρκαγιές που προκαλούνται από τους πετρελαιαγωγούς που έχουν υποκλαπεί μέχρι τη μόλυνση του Δέλτα του Νίγηρα και το γεγονός ότι κυρίως μια μικρή ελίτ επωφελείται από αυτό"
Επιπλέον, η ομάδα έργου επικεντρώθηκε επίσης σε μέταλλα όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και ο χαλκός. "Στο σενάριό μας, υποθέτουμε ότι η υψηλότερη ζήτηση πρωτογενών πρώτων υλών θα επιτευχθεί το 2035", λέει ο Betz, "το μερίδιο των ανακυκλωμένων μετάλλων από μπαταρίες θα αυξάνεται συνεχώς και έτσι θα μειωθεί η ζήτηση πρωτογενών πρώτων υλών. Ωστόσο, αυτό απαιτεί επίσης φιλόδοξους στόχους ανακύκλωσης". Δεν βλέπει καμία βάση για τον φόβο ότι θα ξεμείνουμε από βασικά υλικά για την ηλεκτροκίνηση στο μέλλον. "Ακόμη και αν, για παράδειγμα, η παγκόσμια ζήτηση λιθίου δεκαπλασιαστεί μέχρι το 2035, θα εξακολουθεί να είναι λιγότερο από το 1% των πόρων που είναι γνωστοί σήμερα σε ετήσια βάση" Το διαθέσιμο λίθιο θα μπορούσε να καλύψει τη ζήτηση, ακόμη και αν δεν μπορούν να αποκλειστούν προσωρινές συμφορήσεις, για παράδειγμα λόγω πολύ λίγων προμηθευτών. Το ίδιο και με το νικέλιο που π.χ. ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέβασε τις τιμές του στα ύψη(«Χειρόφρενο» στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα λόγω Ουκρανίας).
Κεντρικό ρόλο για τη βιωσιμότητα των ηλεκτρικών οχημάτων διαδραματίζει ο πυρήνας τους - η μπαταρία - και συνεπώς το ζήτημα του τι θα συμβεί σε αυτήν όταν το αυτοκίνητο πρόκειται να απορριφθεί. "Στην Ευρώπη, όλες οι συλλεγόμενες μπαταρίες ανακυκλώνονται και ανακτώνται πρώτες ύλες όπως κοβάλτιο, νικέλιο ή χαλκός", λέει ο Betz, "δυστυχώς, με το λίθιο αυτό είναι τεχνικά σχετικά δύσκολο μέχρι στιγμής, γι' αυτό και δεν ανακυκλώνεται ακόμη στις περισσότερες περιπτώσεις" Κατά την άποψη του επιστήμονα, οι προϋποθέσεις του κανονιστικού πλαισίου για κάτι τέτοιο είναι επίσης προς το παρόν ελλιπείς. "Οι προηγούμενες προδιαγραφές εξετάζουν μόνο τη μάζα και θέτουν ως στόχο ανακύκλωσης το 50%, αλλά αυτό έχει επιτευχθεί σε ορισμένες περιπτώσεις στο παρελθόν, όταν μόνο το περίβλημα της μπαταρίας δόθηκε για ανακύκλωση" Επομένως, απαιτούνται στόχοι για να εξασφαλιστεί ότι ανακτώνται όλα όσα είναι τεχνικά δυνατόν υπό τις καλύτερες συνθήκες.
Ο νέος κανονισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις μπαταρίες, ο οποίος αναμένεται να εκδοθεί στα μέσα του 2022, μπορεί να δώσει σημαντική ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση. "Η Επιτροπή της ΕΕ προτείνει να αυξηθούν οι στόχοι για τη συνολική ποσότητα μάζας που ανακυκλώνεται, θέτοντας παράλληλα ειδικούς στόχους ανακύκλωσης για το νικέλιο, το κοβάλτιο, το χαλκό και επίσης το λίθιο. " Επιπλέον, θα υπάρξουν προδιαγραφές για τη χρήση ανακυκλωμένων υλικών στις νέες μπαταρίες. Είναι επίσης σημαντικό να καθοριστεί τι πραγματικά μετράει ως ανακύκλωση. "Επί του παρόντος, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες θεωρείται ήδη ανακύκλωση εάν οι πρώτες ύλες χρησιμοποιούνται αργότερα στην οδοποιία" Είναι επίσης σημαντικό να σκεφτούμε την ολοκληρωμένη ανακύκλωση σήμερα. "Προς το παρόν, δεν υπάρχουν ακόμη μεγάλες ροές μπαταριών, εν μέρει επειδή τα οχήματα είναι στην κυκλοφορία αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλά αν ο αριθμός των ηλεκτρικών οχημάτων αυξηθεί σημαντικά, αυτό θα αλλάξει φυσικά"
Μια ολιστική θεώρηση των απαιτήσεων της ηλεκτροκίνησης σε πόρους περιλαμβάνει επίσης την εξέταση μιας δευτερεύουσας χρήσης. Ακόμα και σήμερα διατυπώνονται σκέψεις για την εξαγωγή ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών με επιμήκυνση του χρόνου ζωής τους σε χώρες του παγκόσμιου Νότου. "Εάν αυτό εφαρμοστεί, πρέπει να υπάρξουν ελάχιστα κριτήρια για την ποιότητα των μπαταριών, καθώς και για το ζήτημα του ποιος θα αναλάβει αργότερα την ανακύκλωση. Δεν πρέπει να συμβεί να εξάγονται προϊόντα χαμηλής ποιότητας και οι μπαταρίες ιόντων λιθίου να προκαλούν στη συνέχεια σημαντικά προβλήματα σε τοπικό επίπεδο - όπως πυρκαγιές σε χώρους υγειονομικής ταφής"
Σε δύο έως δώδεκα τροχούς
Όποιος θέλει να ταξιδέψει με ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να το κάνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους σήμερα. Επειδή τα ηλεκτρικά οχήματα υπάρχουν σε πολλές εκφάνσεις: ηλεκτρονικά ποδήλατα, ηλεκτρονικά σκούτερ, ηλεκτρονικά δίκυκλα, ηλεκτρονικά αυτοκίνητα διαφόρων κατηγοριών και κλάσεων, ηλεκτρονικά λεωφορεία και ακόμη και ηλεκτρονικά φορτηγά. Ειδικότερα, η ηλεκτρονική μετακίνηση με δύο τροχούς απολαμβάνει ραγδαία αυξανόμενη δημοτικότητα στη Γερμανία. Για παράδειγμα, το 2020 πωλήθηκαν σχεδόν δύο εκατομμύρια ηλεκτρικά ποδήλατα, έναντι μόλις μισού εκατομμυρίου το 2015. Τα λεγόμενα e-scooters έχουν γνωρίσει μεγάλη ανάπτυξη, ιδίως στις πόλεις: μόνο στο Βερολίνο κυκλοφορούσαν περίπου 11. 000 από αυτά το 2019. Ωστόσο, δεδομένου ότι συχνά χρησιμοποιούνται μόνο για μικρές αποστάσεις που διαφορετικά καλύπτονται με τα πόδια ή με ποδήλατο, δεν έχουν και την καλύτερη φήμη όσον αφορά τη βιωσιμότητα. Αυτό οφείλεται επίσης στη γενικά μικρή διάρκεια ζωής των ηλεκτρονικών σκούτερ μέχρι στιγμής. Θα μπορούσαν όμως να καταστήσουν την κινητικότητα πιο βιώσιμη, εάν χρησιμοποιούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και αντικαθιστούν τις μετακινήσεις με αυτοκίνητο. Τα ηλεκτροκίνητα δίκυκλα διατίθενται πλέον επίσης σε ευρεία γκάμα - και εδώ, επίσης, η αγορά αυξάνεται.
Εκτός από τα δίτροχα ηλεκτρικά οχήματα, τα μεγαλύτερα μέσα μεταφοράς με ηλεκτρική κίνηση κερδίζουν επίσης έδαφος. Για παράδειγμα, τα ηλεκτρικά λεωφορεία: ο αριθμός τους έχει υπερδιπλασιαστεί μεταξύ 2019 και 2020. Επί του παρόντος, το συνολικό τους μερίδιο στις δημόσιες μεταφορές είναι ακόμη πολύ χαμηλό - είναι περίπου 1,4% - αλλά αναμένεται περαιτέρω αύξηση.
Όμως, ανεξάρτητα από το αν το θέμα είναι η εξόρυξη, η παραγωγή, η χρήση, η δεύτερη χρήση ή η ανακύκλωση - κατ' αρχήν, καταλήγουν οι επιστήμονες του Ινστιτούτου- είναι φυσικά καλύτερο από την άποψη των πόρων. να μην έχει κανείς καν ιδιωτικό αυτοκίνητο. "Ακόμα και τότε, βέβαια, θα μπορεί να απολαύσει τα οφέλη της ηλεκτροκίνησης - για παράδειγμα με ένα ηλεκτρικό ποδήλατο ή το ηλεκτρικό λεωφορείο των τοπικών Μέσων Μαζικής Μεταφοράς". Για την βιωσιμότητα της ηλεκτροκίνησης απαιτείται λοιπόν και αποανάπτυξη της ιδιωτικής μετακίνησης!


[1] Στη Βολιβία π.χ. συντελείται η καταστροφή της μεγαλύτερης ξηρολίμνης στον κόσμο (10.582 km2), της Σαλάρ ντε Ουγιούνι στη νοτιοδυτική Βολιβία. Η λίμνη αυτή, που αποτελεί παγκόσμιο μνημείο φυσικής κληρονομιάς, περιέχει το 50-70% των παγκόσμιων αποθεμάτων σε λίθιο.

Ενεργειακή πολιτική εν καιρώ πολέμου: πυρηνικοί σταθμοί αντί για φυσικό αέριο;

Μια ανάλυση από το Öko-Institut της Γερμανίας

Ο ρωσικός επιθετικός πόλεμος στην Ουκρανία έχει άμεσο αντίκτυπο στην ενεργειακή και κλιματική πολιτική της Γερμανίας. Πολλοί άνθρωποι ανησυχούν για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, την εξάρτηση από τη Ρωσία και την αύξηση των τιμών. Ταυτόχρονα, οι πιθανές εναλλακτικές λύσεις δεν αντικατοπτρίζονται επαρκώς από επιστημονική άποψη. Ως εκ τούτου, συγκεντρώνουμε πληροφορίες και στοιχεία για βασικά ζητήματα παρακάτω.

Πόσο φυσικό αέριο εισάγουμε σήμερα από τη Ρωσία και πού χρησιμοποιείται;
Το 2020, η Γερμανία εισήγαγε περίπου 860 τεραβατώρες (TWh) φυσικού αερίου καθαρά. Κατά τα προηγούμενα έτη, το μέγεθος αυτό ήταν μάλλον γύρω στις 1. 000 TWh και άνω. Το 2020, περίπου τα δύο τρίτα του εισαγόμενου φυσικού αερίου - περίπου 570 TWh - προήλθαν από τη Ρωσία. Κατά τα προηγούμενα έτη, το μερίδιο αυξανόταν σταθερά, με μέσο όρο γύρω στο 50%. Το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που απαιτείται στη Γερμανία καίγεται άμεσα, π.χ. για τη θέρμανση κτιρίων ή για την παραγωγή υψηλών θερμοκρασιών στην παραγωγή τροφίμων ή χημικών προϊόντων. Μόνο το 19% περίπου - 188 TWh - του φυσικού αερίου χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Μπορούμε να αντικαταστήσουμε το φυσικό αέριο διατηρώντας τα πυρηνικά εργοστάσια σε μεγαλύτερη διάρκεια λειτουργίας;
Το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στα κτίρια για την παραγωγή θερμότητας ή ως αέριο διεργασιών στη βιομηχανία δεν μπορεί να αντικατασταθεί από πυρηνικούς σταθμούς. Εξάλλου, από τις 188 TWh που χρησιμοποιούμε στη Γερμανία για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση φυσικού αερίου, περίπου 120 TWh παράγονται από μονάδες συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας (ΣΗΘ), οι οποίες παράγουν όχι μόνο ηλεκτρική ενέργεια αλλά και τηλεθέρμανση για θέρμανση και ζεστό νερό ή θερμότητα διεργασιών για τη βιομηχανία. Το πολύ-πολύ, οι πυρηνικοί σταθμοί θα αντικαθιστούσαν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά όχι την παραγωγή θερμότητας. Συνεπώς, οι μονάδες συμπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τη συνέχιση της λειτουργίας των πυρηνικών σταθμών.
Εκ των πραγμάτων, αυτό αφήνει ένα τμήμα της τάξης των 70 TWh από τις 188 TWh ηλεκτρικής ενέργειας που παράγονται από φυσικό αέριο από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου που παράγουν μόνο ηλεκτρική ενέργεια και οι οποίοι θεωρητικά θα μπορούσαν να αντικατασταθούν. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα δέκατο του συνολικού φυσικού αερίου που εισάγεται από τη Ρωσία. Ωστόσο, οι εν λόγω σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου έχουν μια ιδιαίτερη λειτουργία στην αγορά ενέργειας και στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι παρεμβαίνουν με μεγάλη ευελιξία όταν ο άνεμος δεν φυσάει ή ο ήλιος δεν λάμπει και αναπληρώνουν μια πιθανή έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι πυρηνικοί σταθμοί δεν είναι κατάλληλοι για τέτοιες ευέλικτες λειτουργίες, καθώς δεν μπορούν να ανεβοκατεβούν μέσα σε λίγα λεπτά ή μόνο σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Οι λειτουργίες των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου για τη σταθεροποίηση της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δεν μπορούν επίσης να αντικατασταθούν από πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Ένα τρέχον σύντομο έγγραφο της BDEW (Ομοσπονδιακή Ένωση Βιομηχανιών Ενέργειας και Υδάτων ) σχετικά με τη βραχυπρόθεσμη υποκατάσταση και τις δυνατότητες εξοικονόμησης φυσικού αερίου στη Γερμανία εξετάζει διάφορες επιλογές για τη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου στους διάφορους τομείς. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, εξετάζεται εδώ η επιλογή της παράτασης της διάρκειας ζωής των πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, εκτός από τη μείωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το φυσικό αέριο, με γνώμονα την αγορά. Στην περίπτωση αυτή, η μελέτη δείχνει μείωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο κατά περίπου 3 TWh. Εάν οι μονάδες φυσικού αερίου ήταν αποδοτικές κατά 50%, αυτό θα αντιστοιχούσε σε εξοικονόμηση 6 TWh φυσικού αερίου.
Το ενδιάμεσο συμπέρασμά μας: οι πυρηνικοί σταθμοί δεν είναι κατάλληλοι ως υποκατάστατο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο.
 
Ποια άλλα προβλήματα θα προκύψουν με τη συνέχιση της λειτουργίας των πυρηνικών σταθμών;
Πέρα από το γεγονός ότι η σταδιακή κατάργηση των πυρηνικών είναι κατοχυρωμένη στο νόμο και συνεπώς δεν μπορεί να αλλάξει νομικά χωρίς άλλη καθυστέρηση, υπάρχουν και άλλα εμπόδια που δυσχεραίνουν τη συνέχιση της λειτουργίας. Αυτά περιλαμβάνουν:

• Ανεπαρκής διαθεσιμότητα στοιχείων καυσίμου: Η ποσότητα των στοιχείων καυσίμου που χρησιμοποιούνται στους πυρηνικούς σταθμούς έχει βελτιστοποιηθεί για λειτουργία έως τις 31. 12. 2022. Μετά από αυτό, η ποσότητα των καυσίμων έχει εξαντληθεί- δεν έχουν αγοραστεί νέα καύσιμα. Η προμήθεια νέων στοιχείων καυσίμου διαρκεί περίπου ενάμισι έως δύο χρόνια. Με καθαρά φυσικούς όρους, αποκλείεται έτσι μια βραχυπρόθεσμη παράταση των χρόνων λειτουργίας και η ποσότητα της ηλεκτρικής ενέργειας που εξακολουθούν να παράγουν οι αντιδραστήρες έχει καθορισθεί.
• Εκκρεμείς αναθεωρήσεις ασφαλείας: Για τους τρεις πυρηνικούς σταθμούς που εξακολουθούν να λειτουργούν, οι περιοδικές αναθεωρήσεις ασφαλείας που απαιτούνται κάθε δέκα χρόνια θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί το 2019. Ο νόμος για τη σταδιακή κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας εισήγαγε εξαίρεση για τους σταθμούς που παύουν να λειτουργούν έως τις 31. 12. 2022 και ανέστειλε την επανεξέταση. Εάν οι μονάδες επρόκειτο να λειτουργήσουν πέραν της ημερομηνίας που έχει οριστεί μέχρι στιγμής, θα έπρεπε να διενεργηθούν οι σχετικές επανεξετάσεις ώστε να επιτραπεί η συνέχιση της λειτουργίας. Αυτό θα συνδεόταν επίσης με οποιαδήποτε αναγκαία μετασκευή. Και σε αυτή την περίπτωση, οι μονάδες θα πρέπει ενδεχομένως να κλείσουν για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μέχρι να ολοκληρωθεί η μετασκευή.
• Έλλειψη νομικής βάσης και αδειών: Οι πυρηνικοί σταθμοί που πρόκειται να παροπλιστούν στις 31. 12. 2022 δεν μπορούν πλέον να λειτουργούν βάσει του νόμου περί ατομικής ενέργειας. Εδώ, ο νόμος περί ατομικής ενέργειας θα πρέπει να τροποποιηθεί με την προθεσμία, να διατεθούν νέες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και να εκδοθούν νέες άδειες. Μια αλλαγή του νόμου θα πρέπει να περιλαμβάνει μια αξιολόγηση κινδύνου, η οποία θα πρέπει τώρα να συμπεριλάβει στην αξιολόγηση και τους πρόσθετους κινδύνους ενός πολέμου στην Ευρώπη.
• Ανοιχτό ζήτημα ανάληψης κινδύνων ευθύνης: Υπάρχει επίσης το ζήτημα του ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συνέχιση της λειτουργίας των μονάδων. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι φορείς εκμετάλλευσης των εγκαταστάσεων είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τους κινδύνους. Συνεπώς, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα πρέπει να αναλάβει κινδύνους που δύσκολα μπορούν να υπολογιστούν.
• Έλλειψη διαθεσιμότητας προσωπικού: Για τη συνεχή λειτουργία των εγκαταστάσεων πρέπει να υπάρχει κατάλληλα εκπαιδευμένο και δοκιμασμένο προσωπικό λειτουργίας. Για να μπορέσει να λειτουργήσει μετά την προηγουμένως καθορισμένη ημερομηνία της 31. 12. 2022, το προσωπικό θα πρέπει συνεπώς να περάσει εκ νέου τις απαραίτητες εξετάσεις. Για το νέο προσωπικό, ωστόσο, απαιτούνται αρκετά χρόνια εξειδικευμένης κατάρτισης. Οι αρχές χορήγησης πυρηνικών αδειών και οι οργανισμοί εμπειρογνωμόνων τους έχουν επίσης μειώσει το προσωπικό τους, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει και εδώ έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού.
• Έλλειψη ανταλλακτικών: Λόγω της επικείμενης διακοπής λειτουργίας, οι πυρηνικοί σταθμοί έχουν μειώσει το απόθεμα ανταλλακτικών τους. Η αναπλήρωση θα μπορούσε να είναι δύσκολη επειδή οι κατασκευαστές μπορεί να μην υπάρχουν πλέον λόγω του εμπάργκο κατά της Ρωσίας ή λόγω γνωστών προβλημάτων στην αλυσίδα εφοδιασμού.
• Υψηλό οικονομικό κόστος: Θα χρειαζόταν επομένως πολύς χρόνος για την επαναλειτουργία και θα έπρεπε να επενδυθούν και πάλι πολλά χρήματα στους αντιδραστήρες πριν από τον οριστικό παροπλισμό τους. Τα χρήματα αυτά είναι πολύ καλύτερα να επενδυθούν σε άλλους τομείς του ενεργειακού εφοδιασμού. Υπάρχουν επίσης δαπάνες για την ασφάλιση αστικής ευθύνης για εκτεταμένη λειτουργία. Μέχρι να αγοραστεί νέο καύσιμο, καθώς και για τις δοκιμές ασφαλείας και τις πιθανώς αναγκαίες μετασκευές, οι αντιδραστήρες θα πρέπει πρώτα να κλείσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αρχής γενομένης από τον Ιανουάριο του 2023.
• Λειτουργία μερικού φορτίου για να μετατεθεί ο όγκος της ηλεκτρικής ενέργειας στον επόμενο χειμώνα: Θα μπορούσε κανείς να αφήσει τα πυρηνικά εργοστάσια να λειτουργήσουν μερικούς μήνες περισσότερο το χειμώνα του 2023, μόνο αν περιορίσουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 2022. Ωστόσο, αυτό θα απαιτούσε σύντομα μια σημαντική μείωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, για παράδειγμα στο 50% κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, έτσι ώστε να απομείνει κάποιο καύσιμο για τον επόμενο χειμώνα. Ωστόσο, οι ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που θα παραχθούν το καλοκαίρι έχουν ήδη πωληθεί και οι φορείς εκμετάλλευσης πυρηνικών σταθμών πρέπει επίσης να προμηθεύονται την ηλεκτρική ενέργεια. Στη συνέχεια, θα πρέπει να αγοράσουν ηλεκτρική ενέργεια σε υψηλή τιμή βραχυπρόθεσμα, προκειμένου να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους για παράδοση το καλοκαίρι. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλό πρόσθετο κόστος. Η ηλεκτρική ενέργεια που θα αγοραστεί το καλοκαίρι του 2022 θα προέλθει πιθανότατα από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα σύμφωνα με την αρχή της ελαχιστοποίησης κόστους. Σε μια κατάσταση χωρίς παρατεταμένη λειτουργία στις αρχές του 2023, οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα θα αντιστάθμιζαν επίσης την έλλειψη παραγωγής από σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου. Από την άποψη της πολιτικής για το κλίμα, μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν επομένως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, αλλά με πολύ υψηλό κόστος.

 Το συμπέρασμά μας λοιπόν είναι: δεν χρειαζόμαστε τους πυρηνικούς σταθμούς, διότι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις λειτουργίες της παραγωγής φυσικού αερίου. Η παράταση των χρόνων λειτουργίας είναι τεχνικά αδύνατη βραχυπρόθεσμα- μια μεσοπρόθεσμη παράταση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας απαιτεί ένα χρονικό περιθώριο περίπου ενάμισι έως δύο ετών. Αυτή η μεσοπρόθεσμη παράταση θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και θα συνεπαγόταν υψηλούς κινδύνους ασφάλειας και υψηλό διοικητικό κόστος, ενώ είναι απίθανο να βρεθεί κάποιος που θα ήταν πρόθυμος να αναλάβει τους κινδύνους ευθύνης.

Υποτιμάται μέχρι σήμερα η εξάρτηση της ΕΕ από τη Ρωσία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας;
Η Ευρώπη εξαρτάται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία όσον αφορά την πυρηνική ενέργεια, ίσως ακόμη περισσότερο από ό,τι όσον αφορά το φυσικό αέριο. Οι κύριες πηγές εισαγωγών ουρανίου στην ΕΕ το 2020 ήταν η Ρωσία με 20,2%, ο Νίγηρας με 20,3%, το Καζακστάν με 19,2%, ο Καναδάς με 18,4%, η Αυστραλία με 13,3% και η Ναμίμπια με 3,8%. Μόνο το 0,5% του ουρανίου που χρησιμοποιείται στην ΕΕ προέρχεται από την ίδια την ΕΕ. Αλλά αυτό φαίνεται μόνο φαινομενικά διαφοροποιημένο. Η Ρωσία έχει στενούς δεσμούς με το Καζακστάν, τα ορυχεία στον Νίγηρα ανήκουν σε κινεζικές κρατικές εταιρείες, ενώ το ίδιο ισχύει και για τα δύο από τα τρία μεγαλύτερα ορυχεία ουρανίου στη Ναμίμπια. Το τρίτο ορυχείο της Ναμίμπια είναι κυρίως κινεζικής ιδιοκτησίας. Έτσι, το 2020, μόνο το 32% των εισαγωγών ουρανίου στην Ευρώπη προήλθε από εταιρείες που δεν ανήκουν σε κράτος με ολοκληρωτικό καθεστώς. Και σε αυτόν τον τομέα, η Ευρώπη έχει εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές.
Περίπου το ένα τέταρτο του εμπλουτισμού ουρανίου και μέρος της κατασκευής καυσίμων για την ΕΕ πραγματοποιείται στη Ρωσία. Πολλοί αντιδραστήρες ρωσικής σχεδίασης προμηθεύονται τα στοιχεία καυσίμων τους βάσει μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας διάρκειας δέκα ετών ή περισσότερο, κυρίως από τον ρωσικό όμιλο TVEL (ή TWEL), ο οποίος ανήκει στη Rosatom. Ρωσικοί πυρηνικοί αντιδραστήρες βρίσκονται στη Βουλγαρία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Φινλανδία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Οι 16 παλαιότεροι αντιδραστήρες VVER-440 με νερό υπό πίεση εξαρτώνται πλήρως από την TVEL για την παραγωγή καυσίμου. Τέτοιοι παλιοί αντιδραστήρες βρίσκονται στη Βουλγαρία, τη Σλοβακία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ουγγαρία. Η εξάρτηση αυτή θεωρείται σημαντική ευπάθεια ακόμη και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Πυρηνικού Εφοδιασμού (Euroatom-ESA). Εδώ, οι επιχειρήσεις εξαρτώνται επίσης από την εισαγωγή ρωσικής τεχνολογίας. Αλλά και τα πυρηνικά εργοστάσια της Δυτικής Ευρώπης δεν είναι ανεξάρτητα. Η γαλλική εταιρεία Areva συνεργάζεται με την TVEL για την προμήθεια στοιχείων καυσίμου για επτά αντιδραστήρες στη Δυτική Ευρώπη, όπως ο πυρηνικός σταθμός Loviisa στη Φινλανδία. Μόλις τον Δεκέμβριο του 2021, ο γαλλικός πυρηνικός όμιλος Framatome υπέγραψε συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας για την ανάπτυξη της κατασκευής καυσίμων, των οργάνων και του ελέγχου.
Ο ρωσικός κατασκευαστής στοιχείων καυσίμου TVEL ήθελε επίσης να εισέλθει στο εργοστάσιο στοιχείων καυσίμου στο Lingen, το οποίο ανήκει στη γαλλική εταιρεία ANF. Η Lingen προμηθεύει βρετανικούς, γαλλικούς και βελγικούς σταθμούς πυρηνικής ενέργειας με στοιχεία καυσίμου. Το Ομοσπονδιακό Γραφείο Καρτέλ είχε εγκρίνει την εν λόγω καταχώρηση τον Μάρτιο του 2021, ενώ στη συνέχεια το Υπουργείο Οικονομίας την εξέτασε με ανοικτό αποτέλεσμα μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2022. Την ημέρα της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία, το Υπουργείο Οικονομίας ανακοίνωσε ότι η θυγατρική της Rosatom TVEL απέσυρε την αίτησή της. Στη Γερμανία, ο όμιλος Rosatom διαθέτει επίσης τη θυγατρική του NUKEM Technologies, η οποία ειδικεύεται στον πυρηνικό παροπλισμό, την απολύμανση, την επεξεργασία αποβλήτων και την ακτινοπροστασία. Σχεδιάζει και κατασκευάζει κτίρια αποθήκευσης ραδιενεργών αποβλήτων στη Γερμανία και συμμετέχει στην αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών εργοστασίων στο Neckarwestheim και στο Philippsburg.
Έτσι, ο Πούτιν έχει εξαρτήσει εδώ και καιρό και την ευρωπαϊκή πυρηνική βιομηχανία από τη Ρωσία και ο ίδιος κερδίζει χρήματα από τον παροπλισμό των γερμανικών πυρηνικών εργοστασίων. Η μόνη διαφορά είναι ότι η εξάρτηση από το φυσικό αέριο συζητείται δημοσίως, ενώ η πυρηνική ενέργεια δεν έχει συζητηθεί σχεδόν καθόλου. Αλλά τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν σκέφτονται καν να τερματίσουν αυτή την πυρηνική εξάρτηση. Οι μη στρατιωτικές πυρηνικές δραστηριότητες εξαιρέθηκαν ρητά από την απαγόρευση επενδύσεων στον ρωσικό ενεργειακό τομέα στην απόφαση των κρατών μελών της 15ης Μαρτίου 2022 σχετικά με τον ορισμό του ενεργειακού τομέα. Παρόλο που το ουράνιο εισάγεται εξ ολοκλήρου και ένα μεγάλο μέρος των στοιχείων καυσίμου εισάγεται επίσης, η ΕΕ κατατάσσει την πυρηνική ενέργεια στην "εγχώρια" παραγωγή, επειδή τα στοιχεία καυσίμου μπορούν να αποθηκευτούν καλά. Εδώ συναντάμε μια παρόμοια οργουελική χρήση της γλώσσας όπως στην ταξινομία της ΕΕ, η οποία κατατάσσει την πυρηνική ενέργεια ως τεχνολογία χωρίς σημαντικές περιβαλλοντικές ζημιές. Όπως ανέφερε η Süddeutsche Zeitung στις 18 Μαρτίου 2022, ακόμη και η απαγόρευση των ρωσικών αεροπορικών εταιρειών να πραγματοποιούν πτήσεις στην ΕΕ για την εισαγωγή πυρηνικών καυσίμων στη Σλοβακία έχει αρθεί.
Συνεπώς, το συμπέρασμά μας επί του θέματος είναι το εξής: και στην περίπτωση της πυρηνικής ενέργειας, η εξάρτηση από τη Ρωσία πρέπει να μειωθεί δραστικά. Η ασφάλεια εφοδιασμού χωρίς εξάρτηση από ολοκληρωτικές κυβερνήσεις απαιτεί σημαντική μείωση της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη.
​
Πώς θα ανεξαρτητοποιηθούμε μακροπρόθεσμα από το φυσικό αέριο;
Η Γερμανία αποφάσισε να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2045. Αυτό σημαίνει ότι μακροπρόθεσμα, οι ορυκτές πηγές ενέργειας θα αντικατασταθούν πλήρως από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ότι στο μέλλον θα επιτρέπεται να καταναλώνεται πολύ λιγότερη ενέργεια εξ αρχής και ότι οι περαιτέρω εναλλακτικές λύσεις θα πρέπει να εξοικονομούν τα επιβλαβή για το κλίμα αέρια του θερμοκηπίου.
Αυτή η μεγάλη επανάσταση επηρεάζει σχεδόν όλους τους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής: είτε πρόκειται για αντλίες θερμότητας και τηλεθέρμανση που βασίζονται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για θέρμανση, είτε για την ανακαίνιση κτιρίων, είτε για ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντί για κινητήρες εσωτερικής καύσης, είτε για ελκυστικές δημόσιες συγκοινωνίες είτε για την επέκταση του σιδηροδρόμου. Όλα αυτά και πολλά άλλα συμβάλλουν στο να είμαστε λιγότερο εξαρτημένοι από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου και ενισχύουν την κυριαρχία μας. Ωστόσο, πολύ λίγα έχουν συμβεί στον τομέα αυτό και οι πολιτικοί καλούνται να λάβουν γρήγορα τις αναγκαίες αποφάσεις.

Πηγή: Energiepolitik in Zeiten des Ukraine-Krieges: Kernkraftwerke statt Erdgas? - Öko-Institut e.V.: Blog (oeko.de)

«Να τελειώνουμε με τις μεγαλουπόλεις»

 “Η πρωταρχική αιτία της εμφάνισης και της διασποράς του Covid-19 πρέπει να αναζητηθεί στην αύξουσα αστικοποίηση της Γης η οποία τα τελευταία 40 χρόνια έχει επιταχυνθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορούμε πλέον νόμιμα να κάνουμε λόγο για «μητροπολιτικοποίηση του κόσμου»”¹

Έχουμε μια αστικοποίηση μέσω της πύκνωσης και επέκτασης που εξαντλεί το φυσικό περιβάλλον, εκμεταλλεύεται το σύνολο των φυσικών πόρων, αποικιοποιεί κοντινούς και μακρινότερους τόπους καταστρέφοντας τους ζωτικούς χώρους άλλων ειδών ζωής και διαταράσσοντας κάθε κοντινό αλλά και απομακρυσμένο οικοσύστημα μέσω της εντατικοποιημένης γεωργίας, της βιομηχανικής παραγωγής ενέργειας, της μαζικής διασκέδασης, καθώς και της επέκτασης των οδών ταχείας κυκλοφορίας.

Στην Ελλάδα η αστικοποίηση συνέβαλε στην καταστροφή των δασών και το μπάζωμα των ρεμάτων για την κατασκευή δρόμων παντού, παράγοντας τεράστιες ποσότητες ρύπων, ιδίως στο λεκανοπέδιο της Αττικής και τον Θερμαϊκό.

Οι πόλεις που καλύπτουν από μόνες τους το 2% της επιφάνειας της Γης είναι υπεύθυνες για το 70% των αποβλήτων-απορριμμάτων, για το 75% των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου, το 78% της κατανάλωσης ενέργειας και το 90% των αέριων ρύπων, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Στο διάστημα 1950-2018 ο αστικός πληθυσμός εκτοξεύθηκε από τα 750 εκατομ. στα 4,2 δισεκατομ. και αντιπροσωπεύει σήμερα το 58% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αν συνεχισθεί αυτή η τάση το 2050 θα είναι το 70%. Περισσότερες από 600 μεγαλουπόλεις συγκεντρώνουν ήδη πάνω από 1 εκατομ κατοίκους, ενώ 85 από αυτές έχουν πάνω από 5 εκατομ. και σύντομα αναμένεται ότι 45 μεγαλουπόλεις θα υπερβαίνουν τα 10 εκατομ. Η δε έκτασή τους αυξάνεται με διπλάσιο ρυθμό από ότι ο πληθυσμός τους. Μόνο το 25% της γήινης έκτασης είναι ακόμη σε φυσική κατάσταση και αν δεν αλλάξει η τάση το 2050 θα συρρικνωθεί στο 10%.

Η αστικοποίηση-μητροπολιτικοπόιηση έχει ήδη ξεκινήσει την οικοκοτονία: καταστρέφει το φυσικό περιβάλλον μέσα από τον οικιστικό συνωστισμό και την ανάπτυξη απορριμματογόνων-ρυπογόνων τρόπων ζωής των ανθρώπων, εξαντλεί τους πόρους, απορρυθμίζει το κλίμα, εξαφανίζει τα άλλα είδη και μειώνει δραματικά τις δυνατότητες του πλανήτη για αναπλήρωση και ενσωμάτωση των απόβλητων της ανθρωπότητας.

Παρόλη αυτή τη ζοφερή εξέλιξη, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ-ενώ διατείνονται ότι λαμβάνουν σοβαρά πλέον υπόψη την οικολογική απειλή-δεν παύουν να επιταχύνουν τον ρυθμό της αστικής επέκτασης. Όλα τα συστήματά τους με τα οποία ελέγχουν την κοινωνία και την οικονομία, φροντίζουν για την παγίωση της αστικής μεγέθυνσης.

Όμως, σύμφωνα με πολλές σημαντικές έρευνες της τελευταίας 10ετίας, όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αποφασίζουν-όταν μπορούν να στηρίξουν οικονομικά μια τέτοια απόφαση-να εγκαταλείψουν την πνιγηρή ατμόσφαιρα των μεγαλουπόλεων, επιλέγοντας αραιά κατοικημένους και ανοιχτούς τόπους και υιοθετώντας πιο αυτάρκεις τρόπους ζωής με το λιγότερο δυνατόν οικολογικό αποτύπωμα, με λιγότερη μηχανοποιημένη γεωργία χωρίς χρήση χημικών και σεβασμό στους κύκλους της φύσης. Δημιουργούν καινούργιες αξίες που στηρίζονται στην απλότητα, την βραδύτητα, την εγκράτεια.

Μετά την διαπίστωση ότι η πανδημία εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλο τον πλανήτη χάρη στον συνδυασμό των παραγόντων που χαρακτηρίζουν την μητροπολιτικοποίηση-αστικοποίηση του κόσμου την εποχή του παγοσμιοποιημένου-που παγκοσμιοποίησε και την ασθένεια- φιλελεύθερου και «καταστροφικού» καπιταλισμού, οι σημερινές εικόνες των κατεστραμμένων βομβαρδισμένων πόλεων της Ουκρανίας θα μεγιστοποιήσουν αυτή την τάση για από-αστικοποίηση, τα επόμενα χρόνια. Μπροστά σε αυτές τις συνθήκες έκτακτης ανάγκης , είναι πλέον καιρός, όλο και περισσότεροι άνθρωποι στη χώρα, να πάψουν να αποποιούνται τις ευθύνες τους για τον τρόπο που φθάσαμε ως εδώ και να «επανατοπικοποιηθούν» δημιουργώντας ένα κοινωνικό ρεύμα επιστροφής στην ελληνική περιφέρεια και από-αστικοποίησης της γης μας, που αποτελεί και τη βασική λύση για την επερχόμενη οικολογική, κλιματική, υγειονομική και επισιτιστική κρίση.

1.Από την εισαγωγή του βιβλίου: «ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΟΥΠΌΛΕΙΣ», μανιφέστο για μια οικολογική μετα-αστική κοινωνία,του Γκιγιόμ Φαμπουρέλ, εκδόσεις των συναδέλφων.

Πόλεμος στην Ουκρανία: άλλο ένα βήμα προς μια ολοκληρωτική καταστροφή

 Οι «ηγέτες της δημοκρατικής " Δύσης προκάλεσαν τα τελευταία 30 χρόνια 10 πολέμους, 6 εκατομμύρια νεκρούς, δεκάδες εκατομμύρια πρόσφυγες. Αν προσθέσουμε και τον Πούτιν της αυταρχικής Ανατολής, τα νούμερα πρόκειται να αυξηθούν δραματικά.

Οι ελίτ σε ανατολή και δύση -ιδίως της πολεμικής βιομηχανίας και της βιομηχανίας υδρογονανθράκων-αυξάνουν στο έπακρο τα κέρδη τους από τις πολεμικές συρράξεις σε όλο τον κόσμο με την παγκοσμιοποίηση του καπιταλισμού σε αυτό το χρονικό διάστημα.

Αν προσθέσουμε και τους περιβαλλοντικούς πρόσφυγες -και πως μέχρι το 2020, οι κλιματικές καταστροφές είχαν ήδη εκδιώξει από τα σπίτια τους 30 εκατ. ανθρώπους- το αναπτυξιακό μοντέλο της Δύσης-που έχει παγκοσμιοποιηθεί-θα κάνει τον πλανήτη αβίωτο για όλον τον πλανητικό πληθυσμό. «Βαδίζουμε με τα μάτια κλειστά προς την κλιματική καταστροφή» λέει ο Γκουτιέρες ο γ.γ.του ΟΗΕ. «Αυτός ο εθισμός στα ορυκτά καύσιμα μας οδηγεί προς μια συλλογική καταστροφή». Που θα είναι ολοκληρωτική θα προσθέταμε εμείς.

 Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, μπορεί να εκτροχιάσει ακόμη περισσότερο το κλίμα με αύξηση των εκπομπών διοξειδίου, καθώς πολλές χώρες οδηγούνται -αντί στη μείωσή τους-σε μια ξέφρενη αναζήτηση νέου εφοδιασμού σε αέριο και πετρέλαιο προκειμένου να αντικαταστήσουν τις ρωσικές εισαγωγές, ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα.

Ο στόχος του περιορισμού της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, που ήταν ο στόχος της συμφωνίας του Παρισιού, είναι «στην εντατική». Ενώ οι εκπομπές θα πρέπει να μειωθούν κατά 45% μέχρι το 2030 ώστε να υπάρχει ελπίδα για έναν περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό Κελσίου, αντίθετα οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται και η θερμοκρασία έχει ανέβει κατά μέσο όρο περίπου 1,1 βαθμό μέχρι τώρα. Το αποτέλεσμα το βλέπουμε όλοι: πολλαπλασιάζονται οι καύσωνες, η ξηρασία, οι καταιγίδες ή οι καταστροφικές πλημμύρες.

Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (Giec- IPCC) των Ηνωμένων Εθνών, ακόμη κι αν οι χώρες τιμήσουν τις υποχρεώσεις που ανέλαβαν στο Παρίσι, αντί να μειώνονται, οι εκπομπές αναμένεται να αυξηθούν κατά 14% πριν από το τέλος της δεκαετίας που διανύουμε. Μας οδηγούν σε μια «καταστροφική» υπερθέρμανση 2,7 βαθμών Κελσίου. Και σε αυτήν την πρόβλεψη δεν έχουν πάρει υπόψη τους τις εξελίξεις που προκαλεί ο σημερινός πόλεμος του Πούτιν.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΑΙΕ), πριν ένα χρόνο, σε μια έκθεσή του κατέληγε στο συμπέρασμα πως για να κρατηθεί ο στόχος για μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου, θα χρειασθεί να σταματήσει κάθε νέα εκμετάλλευση πετρελαίου ή αερίου,  κάθε νέα κατασκευή θερμοηλεκτρικού σταθμού άνθρακα. Και ο Μητσοτάκης στη συνάντησή του με τον Ερντογάν μάλλον συζήτησαν στο πως θα μπορέσουν να συνεκμεταλλευθούν τα νέα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου, με τρόπο να γίνουν ανταγωνιστικά από άποψη κόστους και τιμών, παίρνοντας θάρρος από την κούρσα της αύξησης των διεθνών τιμών των υδρογονανθράκων.¹

Οι «ηγέτες» μας «μας σκάβουν τον λάκκο» εκμεταλλευόμενοι και τις εξελίξεις του πολέμου στην Ουκρανία. Σε κοινή δήλωση Τούρκων- Ελλήνων –Κυπρίων για τον πόλεμο στην Ουκρανία τονίζουν ότι: «Τα τελευταία δύο χρόνια, ο φόβος ενός στρατιωτικού επεισοδίου στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, που θα μπορούσε να προκληθεί από τον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των αποθεμάτων φυσικού αερίου, έγινε ξανά πραγματικότητα». Αυτό πιθανά να συμβεί αν δεν συμφωνήσουν στην συν-εκμετάλλευση.

 Το αντιπολεμικό μαζί με το οικολογικό κίνημα και το κίνημα της αποανάπτυξης στην περιοχή της Μεσογείου θα πρέπει να απαιτήσουν: «καμιά νέα εξόρυξη στη Μεσόγειο, οι υδρογονάνθρακες να μείνουν εκεί που είναι!» Απεξάρτηση και στροφή 100% στις εναλλακτικές και ήπιες πηγές ενέργειας από τις κυβερνήσεις και όχι μέσω της αγοράς ενέργειας, η οποία πάει τις τιμές στα ύψη εξασφαλίζοντας τα τεράστια κέρδη των επενδυτών της ενέργειας.

Και το παγκόσμιο αντιπολεμικό κίνημα-που αναπτερώνεται με την περίπτωση του «πολέμου του Πούτιν»- θα πρέπει να συμπράξει με το κίνημα ενάντια στην καταστροφή του κλίματος για να αναγκασθούν οι «ηγέτες» εξουσιαστές όλων των χωρών να αλλάξουν πορεία και τις πολιτικές τους. Να απεξαρτητοποιηθούν οι χώρες όχι μόνο από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες-που είναι το μεγάλο όπλο του Πούτιν-αλλά και τους υπόλοιπους των χωρών που εξακολουθούν να τους παράγουν² "Εμπάργκο σε όλους τους υδρογονάνθρακες και όχι μόνο στους ρωσικούς"!, θα πρέπει να είναι το κοινό τους σύνθημα.

 

---

1. Οι διεθνείς εταιρείες είχαν αποσυρθεί από την εκμετάλλευσή τους τελευταία, με αποτέλεσμα να πάει στις καλένδες ο υποθαλάσσιος αγωγός East-Med

2. Οι Ευρωπαίοι Πράσινοι που πρωτοστατούν στο αίτημα της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, δεν θα πρέπει να συμφωνήσουν με την αναζήτηση άλλων πηγών αερίου σε άλλες χώρες, πράγμα που κάνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με πρώτη τη Γερμανική, στην οποία συμμετέχουν και οι Γερμανοί Πράσινοι.